طبق گزارش ایسنا، موتورهای جستجو در فضای وب به عنوان ابزارهایی کارآمد برای کاوش در صفحات اینترنتی و دستیابی به اطلاعات دلخواه شناخته میشوند. در کشور ما، جویشگرها یا موتورهای جستجوی محلی به عنوان یکی از خدمات اساسی در شبکه ملی اطلاعات مطرح هستند که تاریخچهای بیش از یک دهه دارند.
ایده ایجاد جویشگرهای بومی نخستین بار در دوران دولت دهم مطرح گردید؛ این پروژه با هدف ارتقاء تولید محتوای فارسی در فضای وب، ارائه بستر امن برای جستجوهای اینترنتی، ارضای نیازها به زبان فارسی، تمرکز بر روی خدمات محلی، آسانسازی دسترسی فارسیزبانان به خدمات و محتوای آنلاین، جلوگیری از اتلاف منابع ملی و پیشبرد علوم استراتژیک در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی بهوسیله وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات آغاز شد، تا به این ترتیب از تهدیدات و تحریمها علیه کشور در آن زمان مقابله شود و با بهرهبرداری از ظرفیتهای بخش خصوصی، بهدنبال ایجاد ارزش اقتصادی برای کشور بود.
در سال ۱۳۸۸، موتور جستجوی ایرانی «یوز» با همکاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات وقت طراحی و توسعه یافت. این جستجوگر در بهمن ۱۳۹۳ بهطور رسمی با حضور وزیر ارتباطات وقت افتتاح شد، اما فعالیت آن تنها به ۶ سال ختم شد و در خرداد ۱۴۰۰ عملکردش متوقف گشت و دیگر خدماتی به کاربران ارائه نداد.
فلسفه راهاندازی موتورهای جستجو در کشور ما بههیچوجه محدود کردن دسترسی کاربران به گوگل یا سایر سایتهای جستجو نبوده، بلکه هدف ایجاد زمینهای رقابتی در کنار سایتهای بینالمللی و دسترسی به محتوای فارسی در بستری امن است.
موتور جستجوی ایرانی دیگر، «پارسی جو» نام داشت. این جستجوگر مستقل فارسی که در سال ۱۳۸۹ به پایان رسید و نسخه اولیه آن همان سال با پوشش یک میلیون صفحه راهاندازی گردید، با ارائه بیش از ۱۵ سرویس متنوع آغاز به کار کرد. اما این سامانه نیز از ابتدای مرداد ۱۴۰۱ دیگر در دسترس نبود و غیرفعال شد.
کارشناسان بر این باورند که یکی از علل ناکامی جویشگرهای بومی، درحالیکه از نظر فنی در حال رشد بودند، به مشکلات بازار برمیگردد. زیرا عمده درآمد این موتورها از طریق مراجعه کاربران به دست میآید. بهعنوان مثال، بالغ بر ۹۰ درصد درآمد گوگل از تبلیغات حاصل میشود و هنگامی که با هر تبلیغ مبلغی به حساب این موتور واریز میشود، آن نیازمند دسترسی به دیتاسنترها و زیرساختهای قوی و جلب رضایت کاربران است. موتورها باید قابلیت رقابت با گوگل را داشته باشند و همچنین برای کسب درآمد به سرمایهگذاری کلانی نیاز دارند که با وجود شرایط موجود، تأمین آن دشوار بوده و نیازمند حمایت بخش خصوصی است.
علاوه بر این، اعتماد عمومی نیز باید جلب شود، اما پیش از آن زیرساختهای لازم برای اجرای چنین پروژههایی باید تقویت گردد و امکان جستجو و دسترسیها بهصورت مطلوب فراهم شود تا رضایت خاطر کاربران تأمین گردد.
در حال حاضر، کشورهای زیادی از موتورهای جستجوی بومی خویش بهرهمند هستند. بهعنوان مثال، در چین اکثریت مردم از موتور جستجوی «بایدو» که بهدست دولت چین توسعه یافته، استفاده میکنند. در کره جنوبی نیز موتور جستجو «ناور» به عنوان پنجمین موتور پرکاربرد جهان پس از گوگل، یاهو، بایدو و بینگ شناخته میشود. در روسیه، موتور جستجوی «یاندکس» که قابلیت جستجوی داخلی در ایران را نیز دارد، بهعنوان بزرگترین موتور جستجوی وب روسیه و هشتمین موتور جستجوی جهانی عمل میکند. این شرکت، خدمات و محصولات اینترنتی بسیاری را نیز توسعه داده و صفحه خانگی یاندکس، محبوبترین وبسایت در روسیه به شمار میرود.
این کشورها برای تشویق کاربران به استفاده از جویشگرهای بومی خود، سیاستهای خاصی را اتخاذ کردهاند. برخی کشورها نظیر چین با اعمال فیلتر، تلاش کردهاند تا کاربران داخلی را به استفاده از جویشگرهای بومی ترغیب کنند. در واقع، قابلیتها و خدمات موتور جستجوی «بایدو» در چین بهمانند گوگل است، اما متمرکز بر بازار چین و بایدو با استفاده از دیوار آتش، سایت گوگل را مسدود کرده است.
ولی فلسفه راهاندازی موتورهای جستجو در کشور ما بههیچوجه محدود کردن دسترسی کاربران به گوگل و سایتهای دیگر نیست، بلکه ایجاد زمینهای رقابتی در کنار سایتهای بینالمللی و پاسخگویی به نیاز تولید محتوای فارسی در وب و دسترسی به خدمات و محتوای اینترنتی را فراهم میآورد و در عین حال بستری امن برای جستجوهای آنلاین کاربران به وجود میآورد.
با این وجود، برخی کشورها به جای فیلتر کردن موتورهای جستجوی قدرتمندی مانند گوگل که دارای میلیونها سرور هستند، راهکارهای دیگری را انتخاب کردهاند. بهعنوان مثال، دولت کره جنوبی برای تشویق کاربران به استفاده از «ناور»، خدمات ضروری و عمومی از جمله خدمات بانکی، بهداشتی، مشاوره آنلاین، آموزش و خدمات الکترونیک را در بستر موتورهای جستجوی داخلی ارائه داده است؛ به گونهای که کاربران کرهای برای برآورده کردن نیازهای خود در زمینه خدمات، به جویشگرهای داخلی روی میآورند.
در شرایطی که دسترسی به اینترنت و خدمات آن در مواقع خاص و به دلیل ملاحظات امنیتی محدود یا مسدود میشود، بهرهگیری از جویشگرهای ایرانی میتواند بخشی از نیازهای کاربران را تا بازگشت ارتباطات به حالت عادی تسهیل کند.
مشابه آنچه که پیامرسان «بله» در کشور ما انجام داده و دسترسی کاربران به سازمانهای خدماتی مانند تامین اجتماعی، اورژانس، پلیس بهعلاوه ۱۰، پیشخوان نیروی انتظامی، ثبت احوال، عدل ایران، شرکت پست، بیمهها و بانکها را فراهم کرده و همچنین قابلیت کارت به کارت، خرید شارژ، پرداخت قبوض، ارائه خدمات الکترونیک از جمله برق من، کارت سوخت و دسترسی به فیلیمو و تلوبیون را در داخل برنامه خود فعال کرده است و تسهیل کرده است.
در سالهای اخیر، جویشگرها و موتورهای جستجوی دیگری نیز در کشور ما به وجود آمدهاند که از میان آنها «ذرهبین» و «گردو» شناختهشدهترند. مرورگر و جویشگر «ذرهبین» یکی از موفقترین موتورهای جستجوی ایرانی است که با ارائه خدمات با کیفیتتر توانسته جایگاه بهتری نسبت به رقبای خود پیدا کند. با این حال، تجربه کاربران از وجود نقاط ضعف و انتقاد نسبت به عملکرد این موتور جستجو نیز خبر میدهد.
کارشناسان معتقدند که در شرایطی که دسترسی به اینترنت و خدمات آن در مواقع خاص و به لحاظ ملاحظات امنیتی محدود یا مسدود میشود، استفاده از سکوها و جویشگرهای ایرانی میتواند از نیازهای کاربران در زمان بازگشت ارتباطات به حالت عادی حمایت کند. با توجه به سرمایهگذاری و هزینههای بالا برای شکلگیری جویشگرهای بومی، تلاش شده تا در زمان اختلال یا قطع اینترنت، عملکرد آنها بهگونهای باشد که پاسخگوی حجم بالای مراجعات کاربران باشد.
زمان جنگ، به ویژه جنگ تحمیلی سوم، محک مناسبی برای موتورهای جستجوی ایرانی بود که توانایی خود را در ارائه خدمات اینترنتی و رفع نیاز کاربران به نمایش بگذارند.
اگرچه در سالهای گذشته تلاشهای فراوانی از سوی متخصصان بهعمل آمده تا موتورها به نیازهای کاربران ایرانی پاسخ دهند و بهخوبی ظاهر شوند، اما تحقق این مهم نیازمند سرمایهگذاری و استفاده مؤثر از ظرفیتهای بخش خصوصی به عنوان بازوی اجرایی دولت است. در این میان، تأمین سرورهای قوی و پرسرعت برای ارائه خدمات با کیفیت و ساخت زیرساختهای فنی، از جمله مسائل جدی است که مسئولان باید به آن توجه داشته باشند تا موتورهای جستجوگر ایرانی بتوانند در عرصه رقابت حرفی برای گفتن داشته باشند.
به گزارش ایسنا، کارشناسان معانی مختلفی در عدم موفقیت جویشگرهای بومی مشاهده میکنند که شامل مشکلات فنی، عدم حمایت کافی، کمبود محتوای با کیفیت و نفوذ موتورهای جستوجوگر بینالمللی نظیر گوگل است. اما برای اینکه کاربران ایرانی به این جویشگرها اعتماد کنند و از آنها استقبال نمایند، لازم است بستری مناسب برای رشد و نوآوری آنها ایجاد گردد و باید دید با فراهم آوردن سرمایهگذاریهای طولانیمدت، تأمین زیرساختهای قابلقبول، ارتقای کیفیت محتوا و حمایت دولت و بخش خصوصی، و ساخت اکوسیستم حمایتی برای تقویت موتورهای جستجوی ایرانی، چقدر میتوانند رقابتپذیر شوند و چه مقدار از جستجوی کاربران ایرانی را بهخود اختصاص دهند؟
انتهای پیام
نظرات کاربران