بر اساس گزارش ایسنا، ساماندهی کودکان کار و خیابانی تنها محدود به جمعآوری و نگهداری این افراد نمیباشد، بلکه رویکرد جدید سازمان بهزیستی بر شناسایی علل ریشهای ورود کودکان به کار، تقویت نهاد خانواده، بازگرداندن کودکان بازمانده از تحصیل به محیط آموزشی، توانمندسازی اقتصادی و روانی خانوادهها و فراهم کردن شرایط بازگشت کودک به خانواده استوار شده است. بر اساس آمار سال ۱۴۰۴، مسأله فقر خانوادگی هنوز بهعنوان عامل عمدهای در ورود کودکان به چرخه کار و خیابان شناخته میشود.
کمیته کودکان کار و خیابان امروز با میزبانی سازمان بهزیستی کشور و حضور سیدجواد حسینی، رئیس این سازمان و نمایندگان دستگاههای مسئول در حوزه ساماندهی کودکان کار تشکیل شد. در این نشست، آخرین وضعیت کودکان کار و خیابانی مورد بررسی قرار گرفت و درباره تقسیم کار میان دستگاههای مربوطه، برنامههای توانمندسازی و چالشهای موجود گفتوگو شد.
در این جلسه بر این نکته تأکید شد که پدیده کودکان کار و خیابان یک موضوع چندبعدی است و نیازمند همکاری جدی بین دستگاههاست. بهگونهای که کودکان شاغل در کارگاههای زیرزمینی تحت پوشش وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، کودکان بازمانده از تحصیل در حوزه وزارت آموزش و پرورش، کودکان اتباع خارجی تحت نظر وزارت کشور و امور مربوط به سلامت و درمان در ذیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار دارد.
بنابراین، جلسات کمیته کودکان کار و خیابان به طور ماهانه و به میزبانی یکی از دستگاههای عضو برگزار شده تا پیگیری مستمر روند اقدامات و مسئولیتها انجام شود.
۱۸ مجتمع شوق زندگی بهمنظور حمایت از کودکان
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در این کنفرانس به توسعه همکاریهای بیندستگاهی در زمینه کودکان اشاره کرد و گفت: در حال حاضر با همت دادگستری، حدود ۱۸ مجتمع شوق زندگی در سراسر کشور فعال است. در تهران نیز مجتمع شوق زندگی آمنه بهخصوص برای کودکان بیسرپرست و بدسرپرست ایجاد شده، اما با توجه به ویژگیهای خاص کودکان کار و خیابان، مجتمع شوق زندگی بعثت برای این گروه راهاندازی شد. هدف این است که کودکان کار و خیابان و کودکان در معرض آسیبها در یک فرآیند مشخص طی حداکثر ۲۰ روز به وضوح مشخص شوند.
حسینی همچنین از تأسیس پردیس توانمندسازی کودکان خبر داد و اضافه کرد: در منطقه قدوسی تهران فضایی بهجهت ایجاد اردوگاه فرهنگی، تربیتی و آموزشی برای کودکان بازسازی شده است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به تجربیات طرحهای مختلف ساماندهی کودکان در سالهای گذشته اظهار داشت: از زمان انقلاب تاکنون حدود ۳۰ طرح در حوزه ساماندهی و نگهداری کودکان اجرا شده که تعدادی از آنها موفقیتآمیز بودهاند و در کمیته کودکان کار و خیابان سعی داریم به تقویت این تجربیات موفق بپردازیم.
خروج بیش از ۱۵۰۰ کودک از چرخه کار در خیابان
تقریباً ۹۵ درصد کودکان کار دارای خانوادهاند
حسینی با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش حضور کودکان در خیابان گفت: در سال ۱۴۰۳، ۱۵۶۷ کودک از چرخه کار در خیابان خارج شدند و ضروری است که این اقدامات گسترش یابد.
او اظهار کرد که تقریباً ۹۵ درصد کودکان کار دارای خانواده هستند و خانوادهمحوری را بهعنوان یکی از کلیدیترین محورهای سیاستگذاری بهزیستی در این حوزه مطرح کرد. او اذعان داشت: در سازمان بهزیستی، یکی از ۱۳ چرخش تحولآفرین، چرخش از مؤسسهمحوری به خانوادهمحوری است و در سال جاری نیز یارانه حمایت از خانوادهمحوری ۱۰۰ درصد افزایش یافته است. خطمشی ما در برخورد با کودکان کار بر چهار محور روزانهسازی مراکز نگهداری، کوچکسازی، خانوادهمحوری و توانمندسازی استوار است.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با بیان اینکه سازمان بهزیستی ۹۰ مرکز روزانه و شبانه برای نگهداری کودکان فعال دارد، توضیح داد که تلاش شده مدل خدمات بهگونهای تغییر کند که کودک تا حد ممکن ارتباط خود را با خانواده حفظ کند.
حسینی همچنین به راهاندازی مراکز روزانه نگهداری برای کودکان بیسرپرست و بدسرپرست اشاره کرد و گفت: پیش از این اکثر مراکز نگهداری شبانه بودند، درحالیکه برخی والدین بهویژه پدری یا مادری که صبح تا شب مشغول کارند، نمیتوانند از فرزند خود در ساعات شب نگهداری کنند. بنابراین، مراکز روزانه طراحی شدند تا کودکان در طول روز از خدمات بهزیستی بهرهمند شوند و شب به آغوش خانواده برگردند.
وی همچنین درباره طراحی مراکز برای حضور همزمان مادران آسیبدیده و کودکانشان گفت: برخی مادران با آسیبهای خاصی مواجه هستند و در این مراکز تلاش شده تا کودکان از مادرانشان جدا نشوند و هر دو تحت حمایت قرار گیرند.
طرح دستهای مهربان بهمنظور پیوند دوباره کودکان و سالمندان
حسینی از اجرای طرح دستهای مهربان با هدف ارتباط گیری میان سالمندان و کودکان خبر داد و گفت: با توجه به اینکه برخی کودکان حاضر در مراکز بهزیستی از خانواده خود دور هستند یا خانوادهای ندارند، در این طرح سالمندان در کنار کودکان بیسرپرست و بدسرپرست قرار میگیرند تا ارتباطی بیننسلی شکل گیرد.
به گفته رئیس سازمان بهزیستی کشور، هدف از این طرح تقویت بنیانهای عاطفی و احیای مفاهیمی همچون مادربزرگ و پدربزرگ بوده و گروه سنی هفت تا ۱۲ سال بهمنظور مشارکت کودکان در این طرح تعیین شده است.
۲ هزار کودک بازمانده از تحصیل به مسیر بازگشت به مدرسه راه یافتهاند
حسینی همچنین از برنامههایی برای شناسایی و بازگرداندن کودکان بازمانده از تحصیل خبر داد و گفت: در حال حاضر حدود ۲ هزار کودک بازمانده از تحصیل در زیر پوشش بهزیستی قرار دارند و طرحی در حال اجراست تا وضعیت تمامی این کودکان تعیین تکلیف و زمینه ورود آنها به مدرسه فراهم شود. بازگرداندن کودکان به چرخه تحصیل، تقویت خانواده و توانمندسازی اقتصادی آنها از اقدامات اساسی است که در نهایت منجر به کاهش تعداد کودکان کار و خیابانی خواهد شد.
در ادامه این نشست، سلمان حسینی، رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور، تحلیلی از وضعیت کودکان کار و خیابان در سال ۱۴۰۴ ارائه داد و گفت: اطلاعات مربوط به ۱۲ هزار کودک بررسی شده و طبق آمار، فقر خانوادگی با ثبت ۸ هزار و ۹۵۱ مورد، بهعنوان عامل اصلی ورود کودکان به این چرخه محسوب میشود. اکثر کودکان کار دارای هر دو والد هستند و اطلاعات نشان میدهد که ۸ هزار و ۱۳۷ کودک دارای هر دو والد بوده و این مسأله ضرورت تمرکز بر توانمندسازی خانوادهها را برجسته میکند.
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور همچنین به بررسی وضعیت سلامت کودکان کار در ۳۱ استان پرداخت و مانند بیماریهای جسمی، روانی و اعتیاد، نتایج را ارائه داد. بر اساس این تحقیقات، ۳۴۳ کودک دارای بیماری جسمی، ۷۸ کودک دارای بیماری روانی و ۱۹۴ کودک درگیر اعتیاد شناسایی شدهاند که بالاترین آمار در این زمینه مربوط به تهران و خراسان رضوی بوده است.
۳۵.۵ درصد کودکان بررسیشده بازمانده از تحصیل هستند
حسینی درباره وضعیت تحصیلی کودکان کار که مورد بررسی قرار گرفتهاند، گفت: در این بررسیها ۱۶۷۸ کودک در حال تحصیل و ۴۲۳۰ کودک بازمانده از تحصیل شناسایی شدهاند که بر اساس این اطلاعات، نرخ بازماندگی از تحصیل در میان کودکان مورد ارزیابی ۳۵.۵ درصد بوده است. بیشترین آمار کودکان بازمانده از تحصیل با هزار و ۷۲۵ مورد به استان تهران مربوط میشود.
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور همچنین از اجراء مداخلات اقتصادی بهمنظور توانمندسازی کودکان و خانوادههای آنها خبر داد و افزود: در این زمینه چهار نوع مداخله اصلی شامل آموزش حرفهای، زمینه اشتغال، معیشت و مسکن اجرا گردیده است. طبق آمار، ۶۵۲ نفر از خدمات آموزش شغلی برخوردار شدهاند، ۸۴۸ نفر از حمایتهای شغلی و ۵۳۳۶ نفر از مساعدتهای معیشتی و ۹۰ نفر از تسهیلات مسکنی بهرهمند شدهاند.
همچنین در حوزه توانمندسازی روانی، کودکان و خانوادههای آنها از خدمات مشاوره فردی و روانشناختی بهرهمند شدهاند.
حسینی به توسعه زیرساختهای ساماندهی کودکان کار و خیابان اشاره کرد و گفت: دو استان کشور یعنی مرکزی و بوشهر فاقد مرکز نگهداری کودک کار و خیابان هستند که برای تأسیس این مراکز در سال جاری برنامهریزی شده است. در سال ۱۴۰۴، در مراکز نگهداری کودکان کار و خیابان، ۳۱۵۶ کودک نگهداری شدهاند و همچنین در مراکز روزانه، ۹۰۱۶ کودک دارای پرونده فعال بوده و خدمات دریافت کردهاند.
بر اساس آمار ارائهشده، تعداد کودکان خارجشده از چرخه کار در سال ۱۴۰۳، یکهزار و ۵۶۷ نفر و در سال ۱۴۰۴، یکهزار و ۹۱ نفر بوده است.
چالشهای مربوط به کودکان کار اتباع و خلأهای قانونی موجود
رئیس مرکز فوریتهای اجتماعی و پیشگیری از آسیبها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور یکی از چالشهای این حوزه را ساماندهی کودکان اتباع معرفی کرد و گفت: در سهماهه نخست سال ۱۴۰۵، ۱۶۶ کودک اتباع در مراکز نگهداری حضور یافتهاند و در مجموع هزار و ۶۶۲ کودک اتباع همچنان از خدمات سازمان بهزیستی استفاده میکنند.
او همچنین به تناقضات بخشنامهها با قانون حمایت از اطفال و نوجوانان و مشکلات تأمین منابع مالی برای ارائه خدمات به این کودکان اشاره کرد و این موارد را از دیگر چالشهای موجود بیان نمود.
مقابله با زبالهگردی
مهدی خداوردیان، مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری، نیز در این نشست تصریح کرد: وزارت دادگستری بهعنوان مرجع ملی در پیگیری کنوانسیون حقوق کودک و قانون حمایت از اطفال و نوجوانان سیاستگذاری و نظارت در حقوق کودک را انجام میدهد.
او در خصوص مسأله زبالهگردی کودکان توضیح داد: رویکرد مرجع ملی حقوق کودک، زبالهگردی را نقض کرامت انسانی و حقوق شهروندی تلقی میکند و بهطور جدی این موضوع را پیگیری میکند. با همکاری شهرداریها، اقدامات مؤثری در این زمینه انجام گرفته و مرکز رصد و پایش آسیبهای اجتماعی در شهر تهران نیز تاسیس شده است. بهعلاوه، ۲۵۰ مرکز مرتبط با فعالیت کودکان کار و خیابان پلمب شدهاند.
خداوردیان با اشاره به اینکه ۸۰ درصد کودکان در معرض آسیب ساماندهی شدهاند، تصریح کرد که اجرای کامل قانون مدیریت پسماند مصوب سال ۱۳۸۴، راهکار مهمی برای مقابله با زبالهگردی است و یادآور شد که تفکیک زباله از مبداء توسط شهرداریها و دهیاریها در روستاها میتواند به کاهش فعالیت مافیای زبالهگردی و همچنین کاهش درآمد حاصل از این کار کمک کند.
مدیرکل دبیرخانه مرجع ملی کنوانسیون حقوق کودک وزارت دادگستری همچنین از افتتاح ۲۸ مجتمع حمایتی شوق زندگی در ۲۱ استان کشور خبر داد.
در این نشست به ضرورت توجه بیشتر به کودکان کار در کارگاههای زیرزمینی تأکید شد و بر چالشهای ناشی از فعالیت برخی از این کودکان در کارگاههای بدون مجوز و سختی شناسایی آنها تأکید شد. در این زمینه، مکاتباتی با مرکز آسیبهای اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای بررسی مشترک انجام شده است.
انتهای پیام
نظرات کاربران