به نقل از ایسنا، مشکل نقدینگی در صنعت داروسازی ایران موضوعی نیست که تازه مطرح شده باشد و فعالان این حوزه از سالها پیش از آن شکایت دارند. علاوه بر این، بدهیهای انباشته سازمانهای بیمه به کارخانجات، شرکتهای توزیع و داروخانهها، توان مالی تولیدکنندگان را برای تأمین مواد اولیه و تسویه حساب با تأمینکنندگان کاسته است. این کاهش توان مالی میتواند فرآیند تولید را تحت تأثیر قرار دهد و موجب کمبود دارو در بازار گردد.
در این زمینه، رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی بر این باور است که معضل نقدینگی تقریبا در تمامی زنجیره تأمین دارو وجود دارد، اما ریشه اصلی این مشکل در فاصله زمانی طولانی میان تولید و فروش دارو و همچنین دریافت مطالبات نهفته است.
قدرتهای صنعت داروسازی ایران
دکتر یداله سهرابی، رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی در گفتوگو با ایسنا، به مناسبت روز داروساز، گفت: تواناییهای صنعت داروسازی و نخبگان کشور در زمینه تولید، علم، فناوری و شبکه توزیع تا داروخانهها، که به عنوان نمایندگان سلامت شناخته میشوند، چه در بیمارستانها و چه بالین بیمار، به وضوح نمایان است. علم و وجود همکاران ارزنده در این حوزه سرنوشتساز خواهد بود.
داروسازی؛ نهادی که علوم مختلف را به هم پیوند میزند
او در توضیح در مورد داروسازی گفت: داروسازی به چهار علم مرتبط است و به عنوان یک رشته علمی و حرفهای چندوجهی، به مثابه پیوندی است میان علوم متفاوت. صنعت داروسازی در ایران از نظر علمی و نیروی انسانی متخصص و زیرساختهای تولید، یکی از رشتههای پرتوان کشور محسوب میشود. امروزه نیاز دارویی کشور تا حد زیادی در داخل تأمین میشود و در زمینههایی نظیر داروهای نوترکیب، بیوتکنولوژیک، ضد سرطان و فرمولاسیونهای پیچیده، توانمندیهای چشمگیری ایجاد گردیده است.
چالش کنونی، نه فقدان دانش بلکه عدم بهرهبرداری از ظرفیتهاست
این عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران با بیان اینکه این موفقیت ثمره سالها سرمایهگذاری علمی و بهرهمندی از متخصصان و نخبگان است، تصریح کرد: چالش اصلی امروز کمبود دانش یا نیروی انسانی نیست، بلکه این ظرفیت علمی و تولیدی به دلیل مشکلات اقتصادی، نقدینگی، قیمتگذاری دستوری و تحریمها به طرز مطلوبی به کار گرفته نمیشود.
صنعت دارویی؛ یکی از وسیعترین زنجیرههای ارائه خدمات
رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی با اشاره به شبکه توزیع دارویی ایران بیان کرد: شبکه دارویی کشور به جامعهای بزرگ از داروسازان فعال در شرکتهای تولید و توزیع، داروخانهها و نیروهای متخصص در دانشگاهها و مراکز علمی متشکل است که در زمینههای مختلف تولید، توزیع، بیمارستانی، دانشگاهی و داروخانهای مشغول فعالیت هستند. این شبکه، یکی از بزرگترین زنجیرههای خدمات بهداشتی در کشور محسوب میشود.
فعالیت بیش از ۱۸هزار داروخانه در ایران
سهرابی ادامه داد: در ایران ۲۷ دانشکده داروسازی، ۳۵ هزار عضو داروساز در سازمان نظام پزشکی، ۱۸۳۰۰ داروخانه، بیش از ۱۰۰ کارخانه تولید دارو، ۵۰ شرکت تأمینکننده مواد اولیه و بستهبندی و صدها هزار شاغل مستقیم و غیرمستقیم در عرصه دارویی فعال هستند که نشاندهنده وسعت شبکه تولید و توزیع دارو در کشور است.
مشکل نقدینگی در سراسر زنجیره تأمین دارو وجود دارد
این عضو شورای عالی نظام پزشکی در خصوص دشواریها در زمینه نقدینگی زنجیره دارو اظهار داشت: مشکل نقدینگی تقریباً در تمام زنجیره تأمین دارو شکایت وجود دارد، اما دلیل اصلی این معضل باید در فاصله طولانی بین زمان تولید و فروش دارو و زمان دریافت مطالبات جستوجو شود. شرکت دارویی محصول را تولید کرده و در اختیار شبکه توزیع و داروخانه قرار میدهد و مصرفکننده نیز آن دارو را دریافت میکند، اما منابع مالی با تأخیر از سوی بیمهها و نهادهای دولتی به زنجیره بازمیگردد. در چنین وضعیتی، شرکت دارویی برای خرید مواد اولیه، واردات، پرداخت حقوق و هزینههای تولید به نقدینگی نیاز دارد، در حالی که بخش عمدهای از منابعش در مطالبات معطل شده است. راهکار اصلی، پرداخت بهموقع و منظم مطالبات و ایجاد چرخه مالی قابل پیشبینی در صنعت داروست. بدون اصلاح این چرخه، تزریق مقطعی منابع نیز دوام نخواهد داشت.
تاخیر در پرداخت مطالبات و بروز مشکلات گوناگون
او همچنین با انتقاد از پرداختهای دیرهنگام به داروخانهها و شرکتهای دارویی توضیح داد: وقتی پرداخت مطالبات داروخانهها و شرکتها به تاخیر میافتد، اولین اثر آن کاهش قدرت خرید مواد اولیه خواهد بود. شرکتهای دارویی ممکن است از نظر ظرفیت کارخانه و دانش فنی توان تولید را داشته باشند، اما فاقد منابع برای خرید مواد اولیه، مواد بستهبندی و پرداخت سایر هزینهها باشند.
این عضو شورای عالی نظام پزشکی افزود: در نهایت، این وضعیت میتواند به افت تولید، افزایش بدهیهای شرکتها، وابستگی بیشتر به تسهیلات بانکی، تعدیل نیروی کار، افزایش بیکاری در زنجیره دارویی، اضطراب و استرس شغلی، و ایجاد وقفه در تولید به دلیل عدم وضوح وضعیت پرداخت بیمهها منجر شود. این شرایط میتواند باعث بروز مشکلات و کمبودهایی در زمینه داروهای نادر و حیاتی گردد.
وصول مطالبات با فاصله زیاد
سهرابی در خصوص مسائل مربوط به پرداخت مطالبات صنعت دارو توضیح داد: به دلیل ماهیت زنجیرهای صنعت دارو، فاصله قابل توجهی میان فروش و وصول مطالبات وجود دارد؛ فاصلهای که در برخی قسمتها میتواند به چندین ماه برسد. نکته مهم این است که زمان وصول مطالبات در شرکتها و کانالهای فروش متفاوت است. بنابراین، تنها طولانی بودن دوره وصول مسئله نیست، بلکه غیرقابل پیشبینی بودن زمان پرداخت نیز مشکل جدی به شمار میآید. هنگامی که شرکتها ندانند منابع ناشی از فروش چه زمانی به حساب آنها واریز میشود، نمیتوانند برای خرید مواد اولیه و برنامهریزی تولید تصمیمگیری دقیقی انجام دهند. این بینظمی در کل زنجیره بسیاری از مشکلات را به وجود میآورد و به آرامش و امنیت بیماران آسیب میزند.
تاخیر در تأمین و پرداخت منابع؛ از چالشهای اساسی طرح دارویار
این داروساز درباره مشکلات طرح دارویار گفت: یکی از چالشهای اصلی طرح دارویار، تأخیر در تأمین و پرداخت منابع است. هدف طرح دارویار این بود که با انتقال یارانه دارو از ارز ترجیحی به بیمهها، قیمت دارو را برای مصرفکنندگان کنترل کند و از افزایش هزینهها به آنان جلوگیری نماید. اما اگر منابع بیمهای واریز نشود، فشارهای مالی به آخرین حلقه زنجیره منتقل خواهد شد. در نتیجه، داروخانه مطالبات خود را دیرتر دریافت کرده و شرکتهای توزیع نیز با تأخیر مواجه خواهند شد، و در نهایت شرکت تولیدکننده نیز با تأخیر به منابع خود دست پیدا خواهد کرد.
اهمیت الگوی هدفگذاری طرح دارویار
رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی ضمن اشاره به اینکه از نظر هدفگذاری، دارویار طرح مهمی است، تاکید کرد: هدف این طرح اصلاح سیاستهای ارزی دارو و جلوگیری از انتقال هزینههای افزایش یافته به مردم است. اما موفقیت چنین طرحی صرفاً به تغییر سیاستهای تخصیح ارز وابسته نیست؛ منابع مالی باید متناسب و پایدار با هزینه واقعی دارو و بهموقع در اختیار بیمهها قرار گیرد. اگر منابع لازم تأمین نشود یا پرداختها با تأخیر انجام شود، بار مالی در نهایت به تولیدکنندگان، داروخانهها و زنجیره توزیع تحمیل خواهد شد که ممکن است به بخشی از اهداف اولیه طرح لطمه بزند.
سنخیت منابع با هزینههای واقعی طرح دارویار
این داروساز در پاسخ به پرسش «آیا منابع دارویار با هزینه واقعی طرح همخوانی دارد؟» بیان کرد: یکی از چالشهای جدی این طرح انطباق منابع با هزینههای واقعی اجرای آن است؛ این منابع باید بر اساس هزینههای واقعی و دقیق زنجیره دارو تعیین شوند. اگر تأمین منابع مرتبط با هزینههای تولید، مواد اولیه، دستمزد، حملونقل، انرژی و غیره افزایش نیابد، شکاف مالی بوجود میآید. به عنوان مثال، در شرایط جنگی و تحریم، هزینه حمل یک کانتینر مواد اولیه دارویی ۸ برابر میشود. بنابراین، منابع دارویار باید به طور مداوم با واقعیتهای اقتصادی صنعت مطابقت و بهروزرسانی شوند، و نه اینکه به ارقام ثابت و بودجهای محدود گردند.
۲۵۰ همت مطالبات حوزه دارویی تا خردادماه امسال
این عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران در پاسخ به پرسش «اگر دارویار ادامه داشته باشد، مهمترین اصلاح چیست؟» توضیح داد: طبق گزارشها، میزان مطالبات حوزه دارو تا خردادماه امسال ۲۵۰ همت بوده و قطعاً این رقم افزایش یافته است و نیاز به تدابیر خاصی دارد. گفته میشود رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس در نامهای به رئیسجمهور درخواست کرده که ۱۹۰ همت منابع اضافی علاوه بر ۸۵ همت یارانه دارو تأمین گردد. میتوان گفت، اگر این موضوع عملیاتی شود، میتواند به بهبود وضعیت دارو کمک کند.
تضمین تأمین و پرداخت بهموقع؛ اصلاحیهای حیاتی در حوزه دارویی
سهرابی همچنین افزود: مهمترین اصلاح باید تضمین تأمین و پرداخت بهموقع منابع باشد. دارویار بدون یک سیستم مالی منظم و قابل پیشبینی نخواهد توانست به اهداف خود دست یابد و سرمایه اجتماعی همکاران داروساز را که سالها برای آن تلاش کردهاند، تحت تأثیر قرار خواهد داد. همچنین زنجیره پرداخت از بیمه تا داروخانه و تولیدکننده باید بهگونهای طراحی گردد که تأخیر در یک حلقه موجب ایجاد بحران نقدینگی در کل صنعت نگردد. برای حل این مشکل، نهادهای فرابخشی نظیر هدفمندی یارانهها، بانک مرکزی و بانکهای عامل و حتی گمرک باید نگاهی مسئولانه و ویژه نسبت به حوزه داروسازی، سلامت جامعه و مردم داشته باشند.
تحریمها بر تمام زنجیره تأمین تأثیر میگذارد
این داروساز درباره تأثیرات تحریمها بر صنعت دارویی ایران توضیح داد: تحریمها تنها واردات مواد اولیه را دشوار نکردهاند، بلکه تمام زنجیره تأمین را تحت تأثیر قرار دادهاند. تأمین مواد اولیه، تجهیزات، ماشینآلات، قطعات یدکی، انتقال پول، بیمه و حملونقل همگی با محدودیتهایی مواجهاند. با این حال، صنعت دارو در سالهای اخیر توانسته بخشی از این فشارها را مدیریت کرده و به سمت تولید داخلی برخی مواد و تجهیزات پیش برود، اما این به معنای بیاثر بودن تحریمها نیست.
ضرورت تابآوری زنجیره تأمین و حفظ ذخایر استراتژیک
این عضو هیات مدیره انجمن داروسازان ایران افزود: یکی از مهمترین مسائل در شرایط کنونی و پس از جنگ، تابآوری زنجیره تأمین و حفظ ذخایر استراتژیک مواد اولیه و دارو است. هر اختلال در حملونقل، تأمین ارز یا انتقال منابع مالی میتواند به طور مستقیم بر تولید تأثیر بگذارد.
ضرورت همزمانی افزایش پوشش بیمهای با افزایش هزینه دارو
سهرابی در خصوص ضرورت پوشش بیمهای داروها گفت: افزایش قیمت دارو برای مردم شدیداً سنگین میشود زمانی که همزمان با آن پوشش بیمهای متناسب نیز افزایش نیابد. هدف نظام سلامت باید این باشد که افزایش هزینههای تولید دارو تا حد ممکن به مصرفکننده منتقل نشود، و مردم با پشتیبانیهای مالی و پوشش بیمهای کمترین آسیب را تجربه کنند و حمایت از اقشار آسیبپذیر به بهترین شکل انجام گیرد.
امکانپذیری نخواهد بود که قیمت فروش را پایینتر از هزینههای تولید نگهداریم
رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی ادامه داد: از سوی دیگر، صنعت دارو نمیتواند برای مدت طولانی محصولی را به قیمتی پایینتر از هزینه واقعی تولید و عرضه کند. در صورت عدم اصلاح قیمتگذاری، ممکن است تولید برخی داروها به لحاظ اقتصادی غیرصرفه یا زیانده شود، و این وضعیت در بلندمدت ممکن است به کاهش انگیزه تولید و به تبع آن ایجاد کمبود بینجامد.
کمبود دارو هیچگاه ناشی از یک عامل واحد نیست
این عضو هیات مدیره انجمن داروسازان با اشاره به اینکه کمبود دارو عموماً به یک علت خاص باز نمیگردد، تصریح کرد: عوامل متعددی میتوانند منجر به کمبود شوند. این احتمال وجود دارد که مشکل اصلی در تأمین ماده اولیه در یک قلم دارو، در نقدینگی در قلم دیگر و در قیمتگذاری یا توزیع در موردی دیگر مشاهده شود. بنابراین، نمیتوان تمام کمبودها را فقط به دوش تولیدکننده یا تحریمها انداخت.
تحقیق دقیق درباره علل کمبود داروها ضروری است
او تصریح کرد که زنجیره تأمین هر قلم دارویی باید از ابتدا تا انتها به تفصیل مورد بررسی قرار گیرد تا منبع دقیق خلل شناسایی شود؛ آیا مشکل در تولید، تخصیص ارز، تأمین مواد اولیه، قیمتگذاری، نقدینگی، توزیع یا پرداخت مطالبات است. همچنین باید مسئله بهصورت ماتریسی مورد آنالیز قرار گیرد تا منطق واقعیت کارکرد بیان شود.
سهرابی در خصوص وضعیت دارویی کشور افزود: آیا از نظر علمی ظرفیت داریم اما از نظر منابع مالی برای تولید ناچیزیم؟ این توصیف تا حد زیادی صحیح است اما نیاز به تحلیل عمیقتر دارد. بر اساس تجربه، حوزه سلامت به خصوص در عرصه دارویی از نظر نیروی انسانی متخصص، دانش فنی و زیرساخت تولید دارو ظرفیتهای باارزشی دارد. در برخی حوزهها حتی توانستهایم محصولات پیشرفتهای تولید کنیم که از نظر فناوری در سطح بالایی قرار دارند. صنعت دارویی کشور در منطقه مایه افتخار برای کشورمان است.
بلااستفاده ماندن بخشی از زنجیره تأمین به دلیل کمبود نقدینگی
این داروساز در ارتباط با تأثیر منابع مالی بر فرایند تولید گفت: علم و ظرفیت تولید زمانی به محصول تبدیل میشود که منابع مالی، مواد اولیه، تجهیزات و بازار اقتصادی مناسب وجود داشته باشد. اگر یک شرکت دارویی دارای توان علمی و کارخانهای باشد، اما از نقدینگی کافی برای خرید مواد اولیه محروم باشد، بخشی از ظرفیتهای آن عملاً بلااستفاده باقی میماند.
ضرورت تزریق هوشمند و سریع نقدینگی به کل زنجیره دارو
رئیس کمیسیون دارو و تجهیزات سازمان نظام پزشکی در مورد نیاز به تزریق نقدینگی به عرصه دارویی گفت: اقدام فوری و تزریق هدفمند و هوشمند نقدینگی به کل زنجیره دارو و تسویه مطالبات معوقه لازم است؛ نه تنها پرداخت مقطعی به بخشی از زنجیره. در این مقطع حساس، توجه و همکاری بیمهها و همگامی تمامی مسئولین تصمیمساز برای تأمین نقدینگی که پاشنه آشیل زنجیره تأمین و عرضه است، الزامی است.
تسویه مطالبات داروخانهها، شرکتهای پخش و تولیدکنندگان به صورت زنجیرهای
سهرابی ادامه داد: باید منابع به گونهای تخصیص یابد که مطالبات داروخانهها، شرکتهای پخش و تولیدکنندگان بهصورت زنجیرهای پرداخت شود. در این راستا، برای تأمین ارز و مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان نیز باید برنامهای در دست باشد. اگر این چرخه اصلاح نشود، ممکن است شرکتی که از نظر علمی و فنی آماده تولید است، به خاطر نداشتن سرمایه در گردش نتواند به ظرفیت مناسب خود عمل کند. امروز حفظ نقدینگی صنعت دارو، به واقع بخشی از سیاست تأمین امنیت دارویی کشور است.
عضو شورای عالی نظام پزشکی افزود: همگی باید به حفظ، یکپارچگی و پایداری زنجیره دارو، تقویت نقدینگی و جلوگیری از کمبودهای بحرانی بکوشیم. مسئله کمبود دارو در مورد بیماریهای صعبالعلاج، مزمن و اورژانسی میتواند عواقب خطرناک به دنبال داشته باشد. باید همه تلاش کنیم تا اعتماد عمومی و امنیت دارویی کشور به بهترین شکل تأمین گردد.
پایان پیام
نظرات کاربران