خبرگزاری مهر؛ گروه اقتصاد - علی فروزان فر؛ با افزایش چالشهای مربوط به ناترازی انرژی برق و ضرورت مدیریت مصرف، کنتورهای هوشمند به یک ابزار اساسی در صنعت برق تبدیل گردیدهاند تا ضمن بهینهسازی مصرف، کنترل مؤثری بر آن داشته باشند. به نقل از حامد احمدی، مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر، تاکنون بیش از ۷ میلیون و ۳۰۰ هزار کنتور هوشمند در سطح کشور نصب شده است. این کنتورها به غیر از ثبت و ارسال اطلاعات مربوط به مصرف، قابلیت تحلیل رفتار مشترکان، محدود کردن مصرف در شرایط خاص، شناسایی الگوهای غیرعادی مصرف و حتی تشخیص سو استفادههای مرتبط با استخراج غیرمجاز رمزارز را دارا هستند.
احمدی در یک گفتوگوی مفصل با خبرنگار مهر، به توضیح آخرین وضعیت هوشمندسازی شبکه توزیع انرژی برق پرداخت و اعلام کرد که تاکنون بیش از ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار کنتور برای مشترکان خانگی، بالای یک میلیون و ۶۰۰ هزار کنتور برای مشترکان تجاری و نزدیک به ۲۵۰ هزار کنتور برای مشترکان صنعتی نصب شده است. وی خاطر نشان کرد که تمامی مشترکان صنعتی دیماندی، چاههای کشاورزی و ادارات به کنتورهای هوشمند مجهز شدهاند. به گزارش وی، این تجهیزات میتوانند با تحلیل دادهها و بهرهگیری از الگوریتمهای پیش تعیینشده، در ساعات مختلف به محدودسازی مصرف مشترکان بدمصرف بپردازند، رفتارهای غیرعادی، از جمله مصرف بخصوص مرتبط با استخراج رمزارز را شناسایی کرده و در صورت وقوع دستکاری در کنتور یا سیمکشی، هشدار دهند. علاوه بر این، تعویض کنتورهای سنتی با کنتورهای هوشمند بدون هزینه برای مشترکان خواهد بود و گسترش این کنتورها میتواند به بهبود مدیریت ناترازی و کاهش نیاز به قطعهای دو ساعته کمک شایانی نماید.
در ادامه، جزییات مربوط به سازوکار این کنتورها، شیوه محدودسازی مصرف در زمانهای اوج بار، ویژگیهای هوشمند شناسایی استخراج غیرمجاز رمزارز، آخرین آمار موجود در حوزه نصب در بخشهای مختلف، هزینههای تعویض کنتورها، چگونگی کاهش هزینه برق و نحوه درخواست مشترکان برای نصب کنتورهای هوشمند از زبان مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر به بحث گذاشته شده است.
پرسش: لطفاً در ابتدا درباره سازوکار کنتورهای هوشمند توضیحاتی ارائه دهید. این کنتورها چه تفاوتی با نسل قبلی خود دارند و چگونه میتوانند مصرف برق مشترکان را مدیریت کنند و چه تأثیری بر الگوی مصرف برق دارند؟
حامد احمدی، مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر: کنتورهای هوشمند نسبت به کنتورهای قدیمی که اساساً دیجیتالی و مکانیکی بودند، دارای قابلیتهای متنوعتری هستند. یکی از ویژگیهای برجسته این کنتورها، امکان جمعآوری اطلاعات بهصورت دورازدستگاه است. همچنین بسته به طراحی کنتور، قابلیت انجام دستورات از راه دور نیز تحت شرایط خاص فراهم است.
علاوه بر این، تعرفهگذاری متغیر در کنتورهای هوشمند نسبت به نمونههای قبلی با سهولت بیشتری اجرا میشود و امکان پیادهسازی سیاستهای دقیق مدیریت مصرف نیز به دقت بیشتری انجام میپذیرد.
برای درک عملکرد این کنتورها، باید به یک ویژگی کلیدی در مقایسه با نسلهای گذشته توجه داشت. در کنتورهای قدیمی، تصمیمگیری مستقل در کنتور ممکن نبود؛ اما در کنتورهای هوشمند، این بدان معنا نیست که برای هر نوع فرمان، حتماً نیازی به ارسال دستور از راه دور است. این کنتورها با اتکا بر الگوریتمها و برنامههای از پیش تعیینشده، میتوانند در موارد مختلف خود تصمیمگیری کنند.
بهعنوان مثال، اگر مشترکی بیشتر از مقداری که مجوز دارد برق مصرف کند، کنتور هوشمند قادر است این موضوع را بهصورت خودکار ردیابی کرده و مانند یک فیوز، برق او را قطع کند.
مسائلی دیگر نیز در این کنتورها مورد توجه قرار دارد؛ بهطور مثال، محدودیت در مصرف و همچنین فراهم کردن دسترسی به دادههای کنتور برای مصرفکننده. بخش بزرگی از این اقدامات غالباً توسط خود کنتور کنترل میشود زیرا روندهای آن از قبل برنامهریزی شدهاند.
بنابراین، دلیل هوشمندی این کنتورها تنها به قابلیت جمعآوری اطلاعات از راه دور محدود نمیشود؛ بلکه ویژگی اصلی آنها این است که بر اساس الگوریتمهای پیش تعیین شده، میتوانند توانایی مدیریت بخشی از فرآیندها را بهطور مستقل داشته و در موضوعات مختلف تصمیمگیری کنند.
پرسش: با توجه به اینکه ساعات اوج مصرف برق قبلاً تعیین شدهاند، آیا کنتورهای هوشمند بر اساس زمان و میزان مصرف برنامهریزی شدهاند و در صورت عبور مصرف از حد مشخص، اقدام به محدود کردن برق مشترک میکنند؟ بهطور کلی این کنتورها چگونه مصرف مشترکان بدمصرف را تحت کنترل قرار میدهند؟
احمدی: درست است! وزارت نیرو برنامهای را برای سال جاری برای مشترکان با مصرف بالای متوسط و منازل پرمصرف تدارک دیده که واقعاً جای تأمل دارد؛ بهخصوص در مورد مشترکان خانگی و تجاری.
در واقع اگر بخواهیم دقیقتر از اصطلاح «مشترکان پرمصرف» صحبت کنیم، بهتر است از عبارت «مشترکان بدمصرف» بهره ببریم؛ به این معنا که کاربران مصرف انرژی آنها بهطور غیرمتعارف فراتر از الگوهای تعیین شده میباشد که سایر شهروندان بر اساس آن اقدام به مصرف میکنند.
کنتورهای هوشمند بهنحوی تنظیم شدهاند که در زمانهای مختلف، با توجه به شرایط و دستورالعملهای مشخص، به محدودسازی مصرف این دسته از مشترکان بپردازند.
بسیاری از مشتركین به احتمال زیاد تجربه محدودسازی مصرف را در سال جاری داشتهاند. باید تأکید کرد که شفافسازی این پروسه نیز توسط کنتور صورت میگیرد و اطلاعات به مراکز ۱۲۱ ارسال میگردد. بنابراین مشترکان میتوانند برای پیگیری موضوع، با این مرکز تماس بگیرند.
مزیت این اقدام آن است که کنتورهای هوشمند به ما کمک میکنند تا رفتار ما بهعنوان مصرفکنندگان انرژی الکتریکی، در فرآیندی منظم قرار گیرد تا نیازمندی به برق را پایدار نگه داریم. بدینصورت، میتوانیم تجربه قطعهای برق را کاهش دهیم و همچنین ناترازی انرژی الکتریکی را بهخوبی مدیریت کنیم.
پرسش: آیا کنتورهای هوشمند توانستهاند به شناسایی استخراجکنندگانی که بهطور غیرمجاز رمزارز فعالیت میکنند، یاری رسانند؟ این نوع کنتورها چگونه مصرف غیرعادی برق را تشخیص میدهند و به چه شکل استخراج غیرمجاز رمزارز را شناسایی میکنند؟
مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر: یکی از ویژگیهای حیاتی کنتورهای هوشمند بهرهبرداری از دادههای گردآوریشده توسط این کنتورهاست. این فرآیند با نام "دادهکاوی" یا دیتا ماینینگ شناخته میشود. بهوسیله این دادهها، ما میتوانیم مواردی که مصرف آنها از روال معمول خارج است را شناسایی کنیم.
در موضوع استخراج رمزارز، تعداد زیادی از پارامترها بهطور همزمان مورد بررسی دقیق قرار میگیرد. بهطور مثال، در حال حاضر ما ۱۷ پارامتر را رصد میکنیم. چنانچه در مجموع این ۱۷ پارامتر یا حداقل یکی از آنها تغییراتی بروز یابد که نشاندهنده رفتار غیرعادی در مصرف باشد، میتوان از آن بهعنوان نشانهای برای شناسایی مصرف مرتبط با استخراج رمزارز بهره برد.
پس از شناسایی این نقاط، همکاران ما به محل مراجعه کرده و موضوع را بهدقت بررسی میکنند.
قابلیت دیگری که کنتورهای هوشمند دارند، توانایی شناسایی دستکاری یا دور زدن کنتور است. البته باید اشاره کنم که در این زمینه به گروهی بسیار محدود از مشترکان پرداخته میشود. اگر کسی بخواهد به هر دلیلی از مسیر غیررسمی برق مصرف کند، این موضوع قابل شناسایی خواهد بود.
کنتورهای هوشمند با تحلیل رفتار مصرف، میتوانند دور زدن کنتور را شناسایی کنند و در این حالات هشدارهای لازم را صادر نمایند. حتی کوچکترین تغییری در کنتور، تغییر در سیمکشی یا جابجایی کنتور نیز توسط این سامانه قابل شناسایی است.
این قابلیتها کمک شایانی به ما میکنند تا بتوانیم موارد غیرمجاز استفاده از انرژی الکتریکی و بهویژه موارد مربوط به استخراج غیرمجاز رمزارز را به دقت بیشتری شناسایی کنیم. هرچند نمیتوان گفت این پدیده کاملاً ریشهکن شده، ولی تعداد این موارد بسیار محدود است و استفاده از کنتورهای هوشمند شانس شناسایی این موارد را افزایش میدهد.
پرسش: در حال حاضر چه تعداد کنتور هوشمند در کشور نصب شده و این کنتورها چه درصدی از مشترکان خانگی، تجاری و صنعتی را تحت پوشش قرار میدهند؟ آیا کلیه واحدهای صنعتی نیز به کنتور هوشمند مجهز شدهاند؟
احمدی: در حال حاضر بیش از ۷ میلیون و ۳۰۰ هزار کنتور هوشمند در کشور نصب شده است که از این تعداد، بیش از ۴ میلیون و ۵۰۰ هزار کنتور به مشترکان خانگی و بیش از یک میلیون و ۶۰۰ هزار کنتور به مشترکان تجاری اختصاص دارد.
علاوه بر این، بیش از ۲۵۰ هزار کنتور هوشمند نیز برای مشترکان صنعتی نصب شده است. بهطور کلی میتوان گفت که تمام مشترکان صنعتی دیماندی به کنتورهای هوشمند مجهز هستند.
در حوزه کشاورزی نیز تمامی چاههای کشاورزی هماکنون دارای کنتورهای هوشمند هستند. همچنین، مشترکان عمومی و ادارات و ساختمانهایی که مصارف عمومی بالایی دارند، نیز تحت پوشش این کنتورها قرار گرفتهاند.
باید در خصوص مشترکان عمومی تفکیکی صورت گیرد. برخی مشترکان به عنوان مشترکان عمومی و اداری شناخته میشوند و در کنار آن، یکسری انشعابات عمومی مانند انشعابات عمومی ساختمانها وجود دارد که باید این دو گروه را از یکدیگر تفکیک کرد.
مشترکان اداری بهطور کامل به کنتورهای هوشمند مجهز شدهاند.
پرسش: آیا هزینهای برای خرید و نصب کنتور هوشمند از مشترکان دریافت میشود و آیا نصب این کنتورها باعث افزایش هزینه برق مشترکان میگردد؟ بعلاوه، آیا هوشمندسازی کنتورها فرصتی برای صرفهجویی در هزینه برق بهوجود میآورد؟
مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر: این نکته بسیار حائز اهمیت است و چون در نقاط مختلف نیز به این موضوع اشاره میشود، باید تصریح کنم که تعویض کنتورهای قدیمی با کنتورهای هوشمند هیچگونه هزینهای برای مشترکان نخواهد داشت.
البته اگر یک مشترک انشعاب نداشته باشد و بخواهد انشعاب جدیدی بهدست آورد، فرایند مطابق روشهای قبلی خواهد بود. در این حالت، هزینه کنتور بر عهده متقاضی انشعاب جدید خواهد بود و این موضوع طبق قانون تعیین شده است. اما برای مشترکانی که قبلاً دارای کنتور هستند، هیچ هزینهای بابت تعویض کنتور Old با کنتور هوشمند دریافت نخواهد شد.
پرسش دیگری که مطرح میشود این است که آیا کنتورهای هوشمند برای محاسبه هزینههای بیشتر برق مشترکان راهاندازی شدهاند؟ در پاسخ باید گفت که چنین موضوعی نادرست است. در خصوص تعرفهگذاری، هیچ تفاوتی بین کنتورهای هوشمند و کنتورهای دیجیتالی وجود ندارد و نرخ تعرفه و مدل تعرفهگذاری برای هر دو نوع یکسان است. در حالی که دقت اندازهگیری نیز در این دو گروه یکسان است.
با این حال، وضعیت در مورد کنتورهای مکانیکی متفاوت است. به این دلیل که کنتورهای مکانیکی نمیتوانند تعرفههای متغیر را اعمال کنند، در نتیجه فقط یک تعرفه، یعنی تعرفه میانباری را محاسبه میکنند.
درواقع، برای مشترکان دارای کنتور مکانیکی، استفاده از کنتور هوشمند میتواند کمک قابلتوجهی به کاهش هزینههای مصرف انرژی کند. دلیل این امر این است که کنتور مکانیکی فقط یک تعرفه را محاسبه میکند و شناسه میانباری همیشه بر آن اعمال میشود.
بنابراین، اگر مشترکی با کنتور مکانیکی، طبق الگوی مدیریت مصرف، از ساعات اوج مصرف فاصله بگیرد، باز هم مصرف او با همان تعرفه میانباری محاسبه میشود و برای صرفهجویی در هزینهها از دست میرود. در حالی که در مورد کنتور هوشمند، این قابلیت برای مشترکان فراهم میشود تا بر اساس زمان و تعرفههای مربوطه، مصرف خود را مدیریت کنند و از امکانات موجود جهت کاهش هزینه برق بهره ببرند.
پرسش: چگونه مشترکانی که بهطور شخصی متقاضی نصب کنتور هوشمند هستند میتوانند درخواست خود را ثبت کنند و آیا امکان افزایش اولویت نصب برای آنها وجود دارد؟
حامد احمدی: مشترکانی که خواهان دریافت و نصب کنتور هوشمند هستند، میتوانند به واحدهای شرکتهای توزیع نیروی برق مراجعه نمایند.
نصب کنتورهای هوشمند طبق یک برنامه زمانبندی و اولویتبندی خاص انجام میشود و نصب آنها بر اساس این برنامه صورت میگیرد.
با این حال، اگر مشترکی تمایل داشته باشد که نصب کنتور هوشمند برای او در اولویت بالاتری قرار گیرد، میتواند به واحدهای شرکتهای توزیع مراجعه کرده و درخواست خود را برای افزایش اولویت نصب این کنتورها مطرح سازد.
پرسش: آیا در روند نصب کنتورهای هوشمند بهدلیل نگرانیها یا عدم آگاهی مشترکان با مقاومتی روبرو شدهاید؟ این کنتورها چه مزیتی برای مشترکان دارند و آیا هدف از نصب آنها افزایش هزینه برق یا قطع برق مشترکان است؟
مدیرکل دفتر فنی، مهندسی و هوشمندسازی شبکه توزیع شرکت توانیر: در این زمینه نکات مهمی وجود دارد. یکی از مهمترین قابلیتهایی که مشترکان با داشتن کنتور هوشمند بهدست میآورند، ارتقا سطح خدمات است. نخست اینکه نیازی به مراجعه مسؤول برای قرائت کنتور وجود ندارد.
نکته دوم این است که اگر مشکلی در شبکه به وجود آید، بهعنوان مثال، افت ولتاژ رخ دهد و ولتاژ برق منزل کسی از مقدار معین پایینتر بیفتد، پیش از آنکه مشترک بخواهد موضوع را از طریق ۱۲۱ اطلاع دهد، کارکنان واحدهای تعمیرات قادرند این وضعیت را شناسایی کنند.
علاوه بر این، اگر مشکلی در شبکه ایجاد شود که کیفیت انرژی الکتریکی را تحت تأثیر قرار دهد، مثل اضافهولتاز شدید، کنتور هوشمند میتواند زودتر آن را مدیریت و شناسایی کند.
بنابراین، اگر همین چند ویژگی اولیه را در نظر بگیریم، میتوان فهمید که مشترکتان که دارای کنتور هوشمند است، خدمات بهتری دریافت میکند. علاوه بر این، برای مشترکان بزرگ، پارامترهای کیفیت توان نیز سنجیده میشود و در صورت نامناسب بودن کیفیت توان در نقطهای، اقدامهای لازم برای اصلاح آن انجام میپذیرد که این موضوع شامل مباحث فنیتری میشود.
البته در مواردی، به دلیل اطلاعات ناکافی درباره کنتورهای هوشمند، امکان دارد که برخی افراد تصور کنند نصب این کنتورها به افزایش هزینه برق آنها منجر میشود یا اینکه برق آنها با تعرفه بیشتری محاسبه خواهد شد؛ در حالی که این باور غلط است.
حتی ممکن است برخی مشترکان فکر کنند کنتور هوشمند بهاین منظور نصب شده است که موجب قطع برق آنها گردد؛ در حالی که هدف از نصب این کنتورها، مدیریت مصرف انرژی برق است تا به قطعهای دو ساعته نیازی نباشد.
با افزایش نفوذ کنتورهای هوشمند در جامعه، امکان مدیریت مصرف بهصورت جمعی بیشتر میسر میشود. در نتیجه، این میتواند به عدم لزوم قطعهای دو ساعته کمک نماید.
با گسترش بهکارگیری و نفوذ کنتورهای هوشمند در جامعه، فرصتهای بیشتری برای مدیریت مصرف در اختیار کاربران قرار میگیرد و آنها میتوانند حتی با مدیریت مصرف کوچکتر، از محدودیتهای مصرف در ساعات اوج بار جلوگیری کنند.
به عنوان مثال، یکی از اقوام خود من که کنتور هوشمند دارد و در ساعات اوج مصرف توجهی به مدیریت مصرف نداشت، با محدودسازی مواجه شد. اما در هفتههای اخیر با انجام مدیریت مصرف، این مشکل برای او به وجود نیامد.
این تجربه نشان میدهد که چنین امکانی برای تمام جامعه نیز به وجود میآید؛ یعنی میتوانیم ضمن دسترسی به برق و جلوگیری از قطع شدن آن، به ساماندهی و جبران ناترازی نیز کمک کنیم.
علاوه بر این، انرژی الکتریکی که با مدیریت مصرف و صرفهجویی آزاد میشود و بهجای اینکه بهعنوان انرژی غیرمولد به هدر برود، میتواند به بخشهای مولد اقتصاد اختصاص یابد؛ مثل صنایع و کشاورزی. در نهایت، این انرژی ممکن است به فعالیتهای مولد اختصاص پیدا کرده و به شکوفایی بیشتر کشور یاری رساند.
نظرات کاربران