به نقل از ایسنا و بر اساس اطلاعیه روابط عمومی ستاد مبارزه با موادمخدر، به دلیل کمبود مواد اولیه ضروری برای تولید دارو، ستاد مبارزه با موادمخدر از سال گذشته به تحقیق بر روی کشت شقایق الیفرا پرداخته است. این موضوع پس از تصویب در جلسه ۱۵۱ ستاد و انجام بررسیهای متفاوت در حدود هفت تا نه ماه، به صورت تخصصی مورد تحلیل قرار گرفت و در نهایت به این جمعبندی رسیدند که این نوع گیاه باید برای تأمین مواد اولیه صنعت دارویی در کشور کشت شود.
با این حال، برای بسیاری از مردم تفاوت میان شقایق الیفرا و خشخاش شناختهشده، که معمولا از نوع اپیوفرا است، کاملاً مشخص نیست. بسیاری از افراد این دو گونه را با هم اشتباه میگیرند؛ در حالی که شقایق الیفرا ظرفیت تیغزنی و استحصال تریاک را ندارد و برای استخراج ترکیبات دارویی از آن باید گرز گیاه به کارخانه منتقل شده و در فرآیندهای صنعتی به کار رود.
در همین راستا، فرامرز اختراعی، رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی، درباره ویژگیهای این گیاه، تفاوت آن با خشخاش تریاکزا، کشت و فرآوری، مصارف دارویی، ظرفیت ارزی و تأمین مواد اولیه صنعت دارویی و ایجاد اشتغال از طریق این طرح، توضیحات لازم را ارائه داد.
اختراعی در آغاز این گفتوگو به گونههای مختلف شقایق اشاره کرد: گونههای متنوعی از شقایق وجود دارد که از معروفترین و شناختهشدهترین نوع آن که عموم مردم به خوبی میشناسند، متفاوتاند.
وی ادامه داد: نام این گونه Papaver somniferum opio fera است که واژه اپیو به معنای تریاک اشاره دارد. در زمان مناسب و پس از رشد کامل گیاه، گرز خشخاش با تیغ زنی آسیب میبیند و مادهای صمغی از بدنه آن خارج میشود که ما آن را تریاک مینامیم.
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی افزود: تریاک حاوی مواد دارویی متنوعی است که برخی از آنان قابلیت سوءاستفاده نیز دارند؛ از جمله مورفین، کدئین طبیعی، نوسکاپین، پاپاورین، تبائین و اوریپاوین.
وی اشاره کرد: به دلیل امکان سوءاستفاده و کاربردهای غیرقانونی، در سطح جهانی پژوهش بر روی گونهای دیگر از این خانواده آغاز شده است که امکان استحصال تریاک از آن وجود ندارد.
اختراعی به گونهای دیگر اشاره کرد که نام آن somneferum oleofera است و حتی با تیغ زدن بدنهاش نیز صمغی از آن خارج نمیشود. در گذشته این گونه فقط به منظور برداشت بذر روغنیاش مورد استفاده قرار میگرفت.
وی افزود: در این گونه، گرز برداشت و بذر آن جدا میشود. بذر این گیاه به منظور استخراج روغن یا تزئین بر روی نانهای فانتزی به کار میرود.
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی گفت: بذر گونه اول و دوم به لحاظ ظاهری مشابه هستند، اما بذر گونه دوم به خاطر روغن زیادش از گذشته برای استخراج روغن استفاده میشده است. از همین رو نام آن از واژهای به معنای روغن برگرفته شده است. (oleo از oil)
روغن بذر شقایق الیفرا چه کاربردهایی دارد؟
اختراعی در پاسخ به این سوال که روغن این گیاه چه کاربردی دارد، عنوان کرد: این روغن از خانواده روغنهای گیاهی است و حدود ۵۸ درصد بذر را روغن تشکیل میدهد؛ در نتیجه مقدار قابل توجهی روغن دارد.
وی خاطرنشان کرد: اما به دلیل هزینه بالای مصرف، بیشتر بهعنوان تزئین بر روی نانهای فانتزی و محصولات مشابه به کار میرود و مصرف آن بهعنوان روغن استخراجی کمتر رایج است.
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی ادامه داد: بذرهای این گیاه در اشکال مختلف و متناسب با رنگ گل لالهای آن، دارای رنگهای متفاوتی هستند؛ برخی که گل سفید دارند، بذرشان نقرهای و گرانتر هستند زیرا تضاد آنها با نان بهتر است، در حالی که بذر گونههای با گل قرمز رنگ، معمولاً رنگ کرم و نزدیک به رنگ نان دارند و قیمت کمتری دارند. اختراعی در ادامه گفتوگویی درباره تغییرات ژنتیکی انجامشده در این گونه تصریح کرد: با تغییرات ژنتیکی در شقایق الیفرا، در پوسته گرز آن میتوان به یکی از ترکیبات دارویی مورد نیاز دست یافت؛ مثلاً مورفین که خوشبختانه قابلیت استخراج از طریق تیغ زدن و خراش دادن گرز، امکان استخراج و سوءاستفادهشان را ندارد.
وی تأکید کرد: این ماده بهراحتی توسط افراد عادی استخراج نمیشود و نیاز به کارخانه و فناوریهای پیشرفته و حلالهای آلی دارد.
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی ادامه داد: مادهای که استخراج میشود سپس وارد مراحل بعدی فرآوری میشود و میتواند به مورفین، سولفات مورفین، کدئین، دیونین و دیگر ترکیبات دارویی تبدیل گردد.
وی افزود: همچنین در این گونه، ترکیبات دیگری مانند نوسکاپین، تبائین، پاپاورین و اوریپاوین که در تریاک وجود دارند، موجود نیست و تنها ماده استخراجی مورفین است که پس از برداشت از آن، به پیشرفتهترین واحدهای صنعتی برای فرآوری و تبدیل به سایر مولکولهای دارویی میرود.
اختراعی تأکید کرد: حتی میتوان ژن گیاه را به نحوی تغییر داد که تنها نوسکاپین داشته باشد و از تولید مورفین جلوگیری کند.
شقایق الیفرا قابلیت سوءاستفاده اعتیادی ندارد
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی تصریح کرد: شقایق الیفرا یا همان گونه دارویی مطرح، از زیرگروههایی است که قابلیت سوءاستفاده برای اعتیاد را ندارد.
وی افزود: برای استخراج ماده موردنظر، باید کارخانهای موجود باشد که قادر به انجام این کار باشد و حجم مناسبی از گرز برای تولید صنعتی باید وارد فرآیند گردد و سپس ماده استخراجشده نیز باید در فرآیندهای پیچیده صنعتی به سایر مشتقات نیازمند تبدیل شود.
مجوز قانونی کشت گونه دارویی
اختراعی با اشاره به سابقه قانونی کشت این گونه اظهار داشت: مجمع تشخیص مصلحت نظام در سال ۱۳۸۵ مجوز کشت این گونه شقایق را که فقط برای مصارف دارویی مجاز است، صادر کرده است.
وی خاطرنشان کرد: کسی نمیتواند گونهای که تریاک از آن بهدست میآید، یعنی Papaver somniferum opio fera را بکارد و کشت، خرید، فروش، نگهداری و ... این گونه اپیوفرا ممنوع است و برای آن مجازاتهایی سختگیرانه در قانون پیشبینی شده است.
رئیس سندیکای مواد مؤثره دارویی توضیح داد: حتی کشت این گونه دارویی مجاز نیز باید تحت کنترل و نظارت دقیق باشد و بذر آن باید شناسایی شود. تأمین بذر نیز باید تحت نظارت وزارت جهاد کشاورزی و با مجوزهای لازم از ستاد مبارزه با موادمخدر و وزارت بهداشت انجام شود و نظارتهای لازم وجود دارد تا از سوءاستفاده که احتمال وقوع آن بسیار کم است، جلوگیری گردد.
انتهای پیام
نظرات کاربران