به نقل از ایسنا، بانک مرکزی از روز سه‌شنبه (سوم شهریورماه) مرحله اول تخصیص اسکناس ارز به شبکه بانکی را آغاز کرده است که از ۵۰۰ میلیون دلار برخوردار است؛ این اقدام به‌منظور تأمین نیازهای ارزی متقاضیان، تقویت عرضه در بازار رسمی و مدیریت نوسانات نرخ ارز انجام شده است.

بر اساس داده‌های مربوط به معاملات ارزی در شبکه بانکی که شامل شعب و صرافی‌های بانکی می‌شود، تا روز پنجشنبه پنجم شهریورماه، تنها حدود ۲۰ میلیون دلار اسکناس ارز توسط متقاضیان خریداری شده است. از این رو، در طی سه روز ابتدایی، بخش ناچیزی از ظرفیت ۵۰۰ میلیون دلاری عرضه‌شده مورد استفاده قرار گرفته و تقریباً ۴۸۰ میلیون دلار از این ظرفیت هنوز بلااستفاده باقی مانده است.

لازم به ذکر است که رقم ۵۰۰ میلیون دلار به‌معنای فروش یک‌جای این مقدار ارز در بازار محسوب نمی‌شود، بلکه این مبلغ نشان‌دهنده ظرفیت مرحله اولیه عرضه بانک مرکزی به شبکه بانکی است. بانک‌ها بر اساس نیاز خود سفارش‌هایی را ثبت می‌کنند و ارز تخصیص‌یافته از طریق شعب منتخب و صرافی‌های بانکی به متقاضیان حقیقی و حقوقی ارائه می‌شود. بانک مرکزی نیز اعلام کرده است که در صورت افزایش تقاضا، امکان افزایش عرضه فراهم خواهد بود.

تقاضای روزانه اسکناس چقدر است؟

برای درک ابعاد این عرضه، مقایسه آن با اندازه بازار اسکناس ارز دارای اهمیت ویژه‌ای است. اگرچه آمار رسمی و روزانه‌ای از کل بازار اسکناس منتشر نمی‌شود، داده‌های اعلام‌شده از سوی مسئولان می‌تواند تصویری تقریبی از اندازه این بازار را ارائه دهد.

گفته شده است که بیش از ۹۵ درصد معاملات ارزی از طریق حواله انجام می‌شود و تنها پنج درصد معاملات به اسکناس اختصاص دارد. با توجه به میانگین ۱۴۲ میلیون دلار معاملات روزانه اعلام‌شده در مرکز مبادله ارز و طلای ایران، حجم معادل اسکناس این معاملات حدود ۷.۱ میلیون دلار در روز تخمین زده می‌شود.

از طرف دیگر، عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، به‌تازگی بیان کرده است که میانگین تأمین ارز روزانه از ابتدای سال حدود ۱۷۵ میلیون دلار بوده است. اگر سهم تقریبی پنج درصدی را مبنای تحلیل قرار دهیم، حجم اسکناس مرتبط با این رقم نیز تقریباً برابر با ۸.۷۵ میلیون دلار در روز خواهد بود.

- بیشتر بخوانید:

از ۵۰۰ میلیون دلار ارز عرضه شده در بانک‌ها چقدر فروخته شده است؟

در نتیجه، با استناد به این دو مبنا می‌توان تخمین زد که حجم تقریبی تقاضای روزانه اسکناس در حدود هفت تا ۹ میلیون دلار است؛ رقمی که با ظرفیت ۵۰۰ میلیون دلاری مرحله ابتدایی عرضه بانک مرکزی در مقایسه، ابعاد قابل توجه این سیاست را نمایان می‌سازد.

به عبارتی دیگر، اگر تقاضای روزانه اسکناس را در محدوده ۷ تا ۹ میلیون دلار در نظر بگیریم، ۵۰۰ میلیون دلار عرضه‌شده به‌نظر معادل حدود ۵۵ تا ۷۰ روز تقاضای عادی این بازار می‌باشد. البته این تخمین صرفاً یک تحلیل است و به این معنا نیست که کل این منابع در چنین بازه زمانی به فروش خواهد رسید؛ زیرا میزان تقاضا می‌تواند متغیر بوده و تحت تأثیر شرایط اقتصادی و ارزی مختلف قرار گیرد.

۲۰ میلیون دلار خرید در برابر ۵۰۰ میلیون دلار ظرفیت

با این حال، نکته‌ای که در روزهای ابتدایی این سیاست اهمیت بیشتری دارد، شکاف میان حجم عرضه و تقاضای واقعی است. در شرایطی که بانک مرکزی امکان دارد ۵۰۰ میلیون دلار اسکناس را عرضه کند، خرید حدود ۲۰ میلیون دلار در مدت سه روز نشان‌دهنده فاصله معنادار تقاضای فعلی بازار از ظرفیت عرضه موجود می‌باشد.

این موضوع از دیدگاه بازار ارز حائز اهمیت است؛ چراکه یکی از عوامل اصلی فشارهای قیمتی، عدم تعادل میان عرضه و تقاضا می‌باشد. در شرایطی که عرضه رسمی اسکناس فراتر از تقاضای موجود است، در بخش اسکناس، نشانه‌ای از کمبود عرضه مشاهده نمی‌شود.

علاوه بر این، اسکناس‌های عرضه‌شده از طریق شبکه بانکی با نرخ توافقی به متقاضیان ارائه می‌شود و نرخ فروش آن نیز بسته به تحولات بازار ajust می‌شود. بنابراین، اگر امکان دسترسی متقاضیان به ارز رسمی استمرار داشته باشد و عرضه به‌گونه‌ای متناسب با تقاضا حفظ گردد، بازار اسکناس در تأمین ارز با محدودیت جدی مواجه نخواهد شد.

ذخایر ارزی در خدمت مدیریت بازار

مهدی دارابی، دستیار رئیس‌کل بانک مرکزی در امور ارزی نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که اصلاح سیاست‌های ارزی از دی‌ماه سال پیش به تقویت ذخایر اسکناس و حواله بانک مرکزی منجر شده و عرضه ارز برای مدیریت بازار در روزهای آتی نیز ادامه خواهد داشت.

این بیانات به‌خوبی نشان می‌دهند که عرضه ۵۰۰ میلیون دلاری را نمی‌توان به‌عنوان سقف منابع ارزی قابل استفاده بانک مرکزی برای سامان‌دهی بازار تلقی کرد؛ بلکه این مبلغ تنها مرحله اولیه‌ای از برنامه عرضه اسکناس از طریق شبکه بانکی است و در صورت شکل‌گیری تقاضای بیشتر، امکان ادامه و حتی افزایش عرضه وجود خواهد داشت.

از این منظر، داده‌های معاملات در روزهای ابتدایی پیام مهمی برای بازار ارز دارند: در وضعیت کنونی، ظرفیت عرضه اسکناس در شبکه بانکی رسمی به‌مراتب بالاتر از تقاضای موجود است. به همین دلیل، نمی‌توان افزایش قیمت ارز را فقط با استناد به کمبود عرضه اسکناس در شبکه رسمی توجیه کرد.

در حقیقت، اگر نیاز روزانه اسکناس در حدود ۷ تا ۹ میلیون دلار تخمین زده شود و بانک مرکزی به‌صورت ابتدایی ظرفیت عرضه ۵۰۰ میلیون دلار را فراهم کرده باشد، از نظر کمی منابع ارزی برای پاسخ‌گویی به تقاضای اسکناس موجود است. خرید تنها ۲۰ میلیون دلار از این ظرفیت در روزهای ابتدایی همچنین فاصله میان عرضه بالقوه و تقاضای بالفعل را تأیید می‌کند.

بر این اساس، استمرار عرضه ارز از مسیر رسمی و نرخ‌گذاری آن در شبکه بانکی می‌تواند در مدیریت انتظارات بازار نقش بسزایی ایفا کند. به ویژه این‌که در صورت کاهش نرخ در بازار آزاد، نرخ فروش اسکناس در شبکه بانکی نیز می‌تواند با توجه به سازوکار نرخ توافقی تعدیل شود.

در نهایت، بررسی داده‌های مربوط به عرضه و معاملات اسکناس ارز نشان می‌دهد که در وضعیت کنونی، مشکل اصلی بازار اسکناس، کمبود منابع ارزی نیست؛ بلکه نگرانی اصلی به میزان تقاضای واقعی و رفتار متقاضیان مربوط می‌شود. ظرفیت ۵۰۰ میلیون دلاری ایجاد شده توسط بانک مرکزی در مقابل خرید حدود ۲۰ میلیون دلار در سه روز ابتدایی، حاکی از این است که حداقل در بخش اسکناس، عرضه از تقاضای فعلی پیشی گرفته است؛ لذا نمی‌توان انتظار داشت که کمبود عرضه به تنهایی عاملی برای افزایش قیمت ارز باشد.

انتهای پیام