به نقل از ایسنا، بانک مرکزی به تازگی اقدام جدیدی را به منظور ساماندهی و ایجاد شفافیت در ابزارهای پرداخت، آغاز کرده است. این اقدام شامل فرآیند جایگزینی چکهای رمزدار با چکهای تضمینشده است که از روز هفتم مهرماه ۱۴۰۵ به مرحله اجرایی جدیدی وارد میشود. به موجب این تغییر، صدور چک رمزدار از آن تاریخ ممنوع خواهد بود و تبادل این چکها نیز از ابتدای دی ماه بهطور کامل متوقف میگردد.
چکهای تضمینشده که قرار است جایگزین چکهای رمزدار شوند، باید از هفتم مهرماه بهصورت آنی پرداخت شوند، به گونهای که بانکها مجاز به مشروط کردن پرداخت وجه آنها به فرآیند تسویه بینبانکی نیستند.
بانک مرکزی این تصمیم را در قالب بخشنامهای به تاریخ اول شهریورماه ۱۴۰۵ به شبکه بانکی ابلاغ کرده است. بر اساس این بخشنامه، بانکها ملزم خواهند بود که وجه چک تضمینشده را در هنگام مراجعه ذینفع پرداخت نمایند و نباید آن را به فرآیند تسویه بینبانکی ارجاع دهند. همچنین، بانک مرکزی بر این نکته تأکید دارد که مهلت تعیینشده برای اجرای این تغییرات قابل تمدید نخواهد بود.
سرنوشت چک رمزدار چگونه خواهد بود؟
چک رمزدار ابزاری در زمینه پرداخت بانکی است که به دلیل تضمین پرداخت از سوی بانک، سالها در انتقالات مالی کلان، معاملات ملکی، مزایدهها و برخی تبادلات بازرگانی به کار گرفته شده است. یکی از تفاوتهای بنیادی آن با چک عادی این است که ریسک برگشت آن به دلیل عدم موجودی برای دریافت کننده مطرح نیست، زیرا وجه آن از طریق فرآیند بانکی تأمین میشود.
با این وجود، چک رمزدار به صورت سنتی به فرآیندهای بینبانکی و سامانههای تسویه وابسته است، و این موضوع موجب شد که بانک مرکزی به دنبال تعویض آن با ابزاری باشد که علاوه بر تضمین پرداخت، امکان ثبت، استعلام و رهگیری الکترونیکی را نیز فراهم کند.
طبق طرح جدید، از روز هفتم مهرماه، صدور چک رمزدار متوقف میشود و چکهای رمزدار فعلی در مرحله اول قابل تبادل خواهند بود، اما از ابتدای دیماه ۱۴۰۵، تبادل چک رمزدار نیز ممنوع میشود. بنابراین، آغاز و پایان فعالیت این ابزار بانکی به روز اول دیماه موکول میگردد.
چرا چک تضمینشده به جای رمزدار قرار میگیرد؟
چک تضمینشده به لحاظ ماهیت پرداخت شباهت زیادی به چک رمزدار دارد؛ با این حال، فرآیند صدور آن در سالهای اخیر به سامانه صیاد متصل شده که این اتصال، امکان ثبت و رهگیری اطلاعات چک را افزایش میدهد.
بانک مرکزی پیشتر اعلام کرده است که صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد (پیچک) ثبت میشود و ذینفع میتواند از روشهای مختلف مانند درگاههای بانکی، خودپردازها، پیامک و اپلیکیشنهای موبایلی برای استعلام آن اقدام کند. همچنین، این چک در تمامی شعب بانکها بدون محدودیت جغرافیایی قابل قبول و پرداخت است.
از این منظر، جایگزینی چک رمزدار با چک تضمینشده تنها به معنای تغییر نام یک ابزار بانکی نیست، بلکه بخشی از برنامه بانک مرکزی برای انتقال فرآیند صدور و گردش چکهای تضمینشده به بسترهای ثبت و رهگیری الکترونیکی است.
بانک مرکزی در دیماه ۱۴۰۴ نیز برنامه اجرایی این جایگزینی را اعلام کرده و در آن، مزیتهای ثبت صدور چک تضمینشده در سامانه صیاد و امکان استعلام و پرداخت در شعب مختلف را بیان کرده است.
تغییرات مهم برای دریافتکنندگان چک تضمینشده
یکی از بارزترین تغییرات از مهرماه، افزایش سرعت پرداخت چک تضمینشده خواهد بود. اگرچه بانک مرکزی قبلا تسهیلاتی برای پرداخت فوری این چکها برای بانکها فراهم کرده بود، از هفتم مهرماه ضرورت این پرداخت آنی به یک الزام تبدیل خواهد شد.
بر این اساس، دارنده چک تضمینشده دیگر نیازی ندارد برای دریافت وجه در انتظار تسویه بینبانکی بماند. بانک نیز نمیتواند به دلیل صدور چک توسط بانک دیگری، پرداخت را به زمان تسویه موکول کند.
این تصمیم نیز دارای دلایل روشن است؛ چک تضمینشده بهسان چک رمزدار از لحاظ برگشتی نداشتن، مشابه است و با توجه به ثبت اطلاعات آن در سامانه صیاد، بانک مقصد قادر به احراز اصالت آن خواهد بود.
چک رمزدار هنوز در اقتصاد ایران دارای اهمیت است
اگرچه تعداد چکهای رمزدار نسبت به چکهای عادی کمتر است، اما از لحاظ ارزش مالی، نشاندهنده استفاده مداوم از این چکها در معاملات با مقادیر بالا است.
برای نمونه، در تیرماه ۱۴۰۳ نزدیک به ۲۸۲ هزار فقره چک رمزدار به ارزشی معادل ۱۵۶۶ هزار میلیارد ریال در کشور وصول شد. در حالی که این میزان تنها ۳.۵ درصد از کل چکهای وصولشده را دربر میگیرد، ارزش چکهای رمزدار معادل ۲۲.۴ درصد کل ارزش چکهای وصولی بوده است.
آمار اردیبهشت ماه ۱۴۰۴ نیز نشان دهنده وصول بیش از ۱۸۴ هزار فقره چک رمزدار به ارزش نزدیک به ۱۶۱۲ هزار میلیارد ریال است. در همان ماه، مجموع چکهای وصولشده در کشور به بیش از ۹ میلیون فقره رسید که حدود ۲۰۰ هزار فقره آن مربوط به چکهای رمزدار بود.
این آمار بیانگر این است که گرچه چک رمزدار از نظر تعداد سهم کوچکی از بازار چک دارد، اما به دلیل کاربرد آن در معاملات کلان، حذف آن نیازمند ارائه جایگزین مطمئن و سریع است؛ نقشی که بانک مرکزی برای چک تضمینشده در نظر دارد.
به واقع، سیاست جدید بانک مرکزی را میتوان بخشی از روندی گستردهتر برای دیجیتالیسازی نظام پرداخت و افزایش شفافیت در معاملات محسوب کرد. در این مدل، فقط یک برگه کاغذی از بانک صادر نمیشود؛ بلکه اطلاعات چک تضمینشده به صورت الکترونیکی در سامانه صیاد ثبت میشود، امکان استعلام وجود دارد و بانک مقصد نیز قادر به اعتبارسنجی و تأیید آن است.
علاوه بر این، با حذف تدریجی چک رمزدار، ابزاری قدیمی که سهم بسزایی از ارزش معاملات چکی را در بر میگرفت، جای خود را به ابزاری میدهد که اطلاعات آن به صورت متمرکز در سامانه ثبت شده است.
البته این تحول به معنای حذف فوری تمامی چکهای کاغذی نیست؛ زیرا چک تضمینشده همچنان قابلیت صدور به شکل فیزیکی را دارد، اما روند صدور، ثبت، استعلام و پرداخت آن بهطور قابل توجهی به زیرساختهای الکترونیکی وابسته خواهد بود.
بنابراین، هفتم مهرماه ۱۴۰۵ را میتوان آغاز مرحله نهایی حذف چک رمزدار دانست؛ روزی که هم صدور چک رمزدار خاتمه مییابد و هم چک تضمینشده باید در شبکه بانکی بهصورت آنی پرداخت گردد. سپس با رسیدن به یکم دیماه ۱۴۰۵، تبادل چکهای رمزدار نیز پایان خواهد یافت تا چک تضمینشده بهطور رسمی به عنوان جایگزین این نوع چک در سیستم بانکی تبدیل شود.
پایان پیام
نظرات کاربران