فاطمه فلاحتی در گفتگو با ایسنا، در ادامه صحبتهایش توضیح داد: سیلابی که در تاریخ ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ در نپال به وقوع پیوست، نمونهای برجسته از رویدادهای ترکیبی و زنجیرهای در منطقه آسیای جنوبی بود. این رخداد بیانگر آن است که برخی از مخاطرات شدید هیدرولوژیکی میتوانند بدون ضرورت بارش و تنها به واسطه یک فرآیند دامنهای آغاز شوند. در این واقعه، فروریختن بخش پایینی یک یخچال طبیعی در ارتفاع حدود ۵۲۰۰ متر موجب سقوط ۱۲۰۰ متری یک توده یخ و سنگ شد که در نتیجه، رودخانه لنده مسدود و یک سد طبیعی شکسته شد. این زنجیرهای از فرآیندهای دامنهای و یخچالی ایجاد کرد و موجی بالاتر از ۱۲ متر را به سمت سکونتگاههای کوهستانی فرستاد.
وی عنوان کرد: این موج واریزهای، دستکم ۱۹ پل را ویران کرد، حدود ۴۰ کیلومتر جاده را شست و ارتباطات نپال-تبت را قطع نمود و به چندین روستا خطر مستقیمی وارد کرد. تحلیلها نشان میدهد که این رویداد باید بهعنوان یک هشدار جهانی مدنظر قرار گیرد.
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی ادامه داد: در حالی که نپال در حال دستوپنجه نرم کردن با سیلاب یخچالی است، گزارشهای رسمی از سوی سازمان جهانی هواشناسی و مراکز پیشبینی جوی منطقهای حاکی از آن است که احتمال شکلگیری یک فاز فعال النینو در نیمکره شمالی در ماههای آتی افزایش یافته است؛ پدیدهای که میتواند الگوهای بارش، دما و رفتار سامانههای جوی در خاورمیانه و ایران را دچار تغییراتی عمده کند.
احتمال تداوم شرایط النینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶
فلاحتی بیان کرد: بر اساس پیشبینیهای فصلی WMO و خروجی مدلهای اقلیمی متنوع، احتمال ادامه شرایط النینویی تا زمستان ۱۴۰۵ و اوایل ۱۴۰۶ بسیار زیاد است؛ شرایطی که معمولاً با افزایش فراوانی بارشهای شدید، تغییر در مسیر سامانههای بارشی و شدت مخاطرات هیدرومتئورولوژیک در برخی مناطق از جنوبغرب آسیا همراه است.
وی اعلام کرد: بر مبنای تحلیلهای اقلیمی، وقوع النینو در سالهای ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ میتواند به بارشهای شدید و سیلابهای ناگهانی در شمال، غرب و جنوب کشور منجر شود، خشکسالی و کمآبی را در مناطق مرکزی و شرقی تشدید کند و همچنین موجب افزایش امواج گرما در کلانشهرها گردد و احتمال وقوع حوادث شدید را نیز افزایش دهد. بنابراین، ایران به دورهای وارد شده که نیازمند مدیریت بحران بهصورت چند مخاطرهای، هماهنگ و بر اساس اقدام ملی است.
راهکارهای مقابله با مخاطرات بارشهای شدید
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی به تبیین راهکارهای جهانی برای پاسخ به عصر مخاطرات شدید پرداخت و اظهار داشت: نخستین راهکار، ایجاد یک سامانه هشدار سریع چند مخاطرهای است که بر اساس استانداردهای سازمان جهانی هواشناسی تأکید دارد؛ هشدارها باید محلی، چند بعدی و مبتنی بر دادههای بهروز منتشر شوند. در زمان وقوع مخاطرات مرکب، هشدار باید بهطور همزمان سیلاب، موج گرما، خشکسالی، بارشهای شدید و ناپایداری دامنهها را پوشش دهد و ایران بایستی هشدارهای پراکنده کنونی را در یک سامانه یکپارچه MH‑EWS تجمیع کند.
فلاحتی ادامه داد: دومین راهکار، نظارت فعال بر حوضههای کوهستانی است. واقعه نپال نشان داد که سیلابهای ناگهانی میتوانند حتی بدون بارش آغاز شوند و تنها از طریق یک فرآیند دامنهای شکل بگیرند. شاید در ایران محرکهای ابتدایی سیلابهای ناگهانی یخچالی نباشند، اما دامنههای ناپایدار، آبراهههای دشتی، رسوبگذاری شدید و انسداد دهانه پلها، میتوانند الگوی خطر را به وجود آورند. از این رو، حوضههای کوهستانی البرز و زاگرس باید از طریق سنجش از دور، پایش رسوب و تغییرات بستر، تحلیل ناپایداری دامنهها و مدلسازی رفتار آبراهههای تندشیب به شکل مستمر رصد شوند.
وی افزود: سومین راهکار، بازنگری در طراحی شهری با نگرش به ریسک مرکب است. با توجه به اصول UNDRR و UN-Habitat، طراحی شهری باید از "مدیریت سیلاب" به سمت مدیریت ریسک مرکب ارتقاء یابد؛ بهطوری که زیرساختهای شهری باید توانایی مقابله با ترکیب مخاطرات حاد از سیلاب و رسوب تا آبگرفتگی و اختلال انرژی را داشته باشد. بنابراین حریم رودخانه باید بهعنوان فضای جذب انرژی عمل کند، کاربریهای سبک و قابل جابهجایی میبایست در حریم قرار گیرند، سازههای سنگین و حیاتی نباید در پاییندست آبراههها مستقر شوند و مسیرهای امدادی نبایستی در نقاط مستعد انسداد قرار داشته باشند و زیرساختهای شهری باید قادر به تحمل همزمان سیلاب، رسوب، آبگرفتگی و اختلال انرژی باشند.
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی ادامه داد: چهارمین راهکار، سناریونویسی اقلیمی برای النینو است. کشورها هنگامی که با النینو مواجه میشوند، سه سناریوی اصلی بارشهای شدید و سیلاب، خشکسالی و کمآبی و موج گرما و فشار بر شبکه انرژی را مورد بررسی قرار میدهند. ایران باید این سناریوها را برای سالهای ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ عملیاتی کند و بر مبنای نتایج آنها، آمادگی دستگاهها را تنظیم نماید.
فلاحتی اظهار کرد: پنجمین راهکار، تابآوری زیرساختها در مواجهه با همزمانی سیلاب، گرما و فشار بر شبکه انرژی است. زیرساختهای حیاتی باید در برابر سیلاب، گرما، اختلال شبکه انرژی و بارشهای شدید مقاومت لازم را داشته باشند که شامل شبکههای حملونقل، آب، برق، مخابرات، بیمارستانها و مراکز امدادی میشود.
وی خاطرنشان کرد: ششمین و حیاتیترین راهکار، اقدام ملی و مشارکت بینبخشی است. مدیریت مخاطرات ترکیبی تنها در صورتی موفق است که نهادهای ملی، شهرداریها، سازمانهای علمی، رسانهها و جامعه محلی در یک چارچوب اقدام ملی مشارکت کنند. این رویکرد در ادبیات UNDRR بهعنوان چارچوب اقدام ملی هماهنگ شناخته میشود.
مدیر گروه پژوهشی مخاطرات آب و هواشناختی مؤسسه پژوهشی سوانح طبیعی در خاتمه تأکید کرد: واقعه نپال و آیندهنگری النینو، یک پیام مشترک را دارند؛ جهان وارد یک دوره جدید از مخاطرات شدید شده است. ایران نیز برای رویارویی با این وضعیت به رویکردی چند مخاطرهای، علمی و مبتنی بر استانداردهای جهانی نیاز دارد؛ رویکردی که تنها با مشارکت تمامی ارگانها و اقدام ملی محقق خواهد شد.
انتهای پیام
نظرات کاربران