هفته گذشته، مادرم گفت احساس میکند دارد «بوی آدمهای مسن» میدهد.
در سینما ژاکت محبوبش را برداشت و روی شانههایش انداخت. بعد تقریباً با صدای آهسته گفت: «بوی مادربزرگم را میداد. فکر کردم شاید کسی ژاکتم را پوشیده، اما بعد فهمیدم این بوی خودم است.»
مادرم که در دهه ۶۰ زندگیاش است، انرژی زیادی دارد. موهایش هنوز پرپشت و بهطور طبیعی قهوهای مایل به بلوطی است، سالم و قوی است، پیادهروی در طبیعت را دوست دارد و به کنسرتهای راک میرود.
با ناراحتی پرسید: «من اصلاً احساس نمیکنم پیر شدهام؛ پس چرا بوی آدمهای پیر را میدهم؟»
راستش من هیچ بوی تازهای حس نکردم. به نظرم مثل همیشه بوی ترکیبی از لوسیون و گل گاردنیا میداد. اما دقیقاً میدانستم درباره چه چیزی حرف میزند.
کارشناسان میگویند واقعاً با افزایش سن، بوی بدن ما تغییر میکند.
دکتر رویا جاوید، متخصص پوست در کالیفرنیا، میگوید: «این یکی از عمومیترین و در عین حال کمتر صحبتشدهترین بخشهای زندگی انسان است. این فقط زیستشناسی است؛ مثل قد کشیدن یا سفید شدن موها. تقریباً همه انسانها این تغییرات را تجربه میکنند.»
چرا با افزایش سن بوی بدن تغییر میکند؟
بویی که گاهی به آن «بوی سالمندی» گفته میشود، عمدتاً با یک ترکیب شیمیایی به نام ۲-نوننال (2-nonenal) مرتبط است.
به گفته جاوید، این ماده زمانی ایجاد میشود که بعضی از چربیهای طبیعی پوست اکسید شده و تجزیه شوند.
این یک تغییر طبیعی و اجتنابناپذیر است.
پوست ما با لایهای نازک از چربیهای طبیعی پوشیده شده که به آنها لیپیدهای پوستی گفته میشود. این چربیها کمک میکنند پوست نرم، مقاوم در برابر آب و محافظتشده باقی بماند.
با بالا رفتن سن، ترکیب اسیدهای چرب این لایه تغییر میکند. همزمان، توانایی پوست برای مقابله با آسیبهای روزمره هم کاهش مییابد. در نتیجه چربیها بیشتر در معرض اکسید شدن قرار میگیرند و هنگام تجزیه، ۲-نوننال آزاد میکنند.
جاوید تأکید میکند: «این فقط یکی از محصولات طبیعی پیر شدن پوست است؛ نه به معنی کثیفی است و نه بهداشت ضعیف. چربی پوست به مرور زمان تغییر میکند، درست مثل فلزی که در تماس با هوا تغییر میکند.»
مقدار ۲-نوننال در افراد مختلف یکسان نیست.
هنوز دقیقاً مشخص نیست چرا این بو در بعضی افراد قویتر است، اما ترکیب چربی پوست، ژنتیک، میکروبیوم پوست، عادات بهداشتی، لباس، وضعیت سلامت و محیط میتوانند در مقدار تولید و ماندگاری این ماده روی پوست نقش داشته باشند.
این تغییر از چه سنی شروع میشود؟
شاید زودتر از چیزی که تصور میکنید.
در یک مطالعه ژاپنی در سال ۲۰۰۱، پوست افراد ۲۶ تا ۷۵ ساله بررسی شد و پژوهشگران از حدود ۴۰ سالگی حضور ۲-نوننال را تشخیص دادند.
بااینحال، دکتر ارشاد رادر، متخصص سالمندان و پزشک عمومی در لندن، میگوید این به آن معنا نیست که فرد در ۴۰سالگی ناگهان با بویی تازه از خواب بیدار میشود.
او توضیح میدهد: «سطح ۲-نوننال با افزایش سن بهتدریج بالا میرود، بهخصوص بعد از میانسالی. اینطور نیست که در ۴۰سالگی ناگهان کلیدی روشن شود؛ بیشتر شبیه ولومی است که آرامآرام بالا میرود.»
کارشناسان همچنین میگویند داشتن بوی خاص یک سن، فقط مربوط به سالمندان نیست.
هر مرحله از زندگی بوی مخصوص خود را دارد.
نوزادان معمولاً بویی شیرین و شیری دارند، چون غدد بویایی آنها هنوز کاملاً فعال نشدهاند. با بلوغ، هورمونها باعث ایجاد بوی قویتر و تندتری میشوند. در بزرگسالی، بوی بدن بیشتر با عرق و فعالیتهای روزانه مرتبط است و در سنین بالاتر تغییر چربیهای طبیعی پوست، رایحه متفاوتی ایجاد میکند.
آیا «بوی سالمندی» واقعاً بد است؟
جاوید میگوید بخش زیادی از نگاه منفی به این بو، بیشتر ناشی از برداشت و کلیشه است تا واقعیت.
در یک مطالعه در سال ۲۰۱۲، پژوهشگران از ۴۱ جوان خواستند تیشرتهایی را بو کنند که توسط افراد سه گروه سنی پوشیده شده بود: جوانان ۲۰ تا ۳۰ ساله، افراد میانسال ۴۵ تا ۵۵ ساله و سالمندان ۷۵ تا ۹۵ ساله.
نتیجه جالب بود.
بوی بدن افراد مسن در مقایسه با گروههای دیگر کمتر شدید و کمتر ناخوشایند ارزیابی شد.
دکتر یوهان لوندستروم، استاد روانشناسی در مؤسسه کارولینسکا در سوئد و یکی از نویسندگان این پژوهش، میگوید تیمش از نتیجه شگفتزده شده بود.
آنها تصور میکردند هرچه سن بالاتر برود، بوی بدن ناخوشایندتر ارزیابی خواهد شد، اما چنین نشد.
او میگوید: «سالمندان واقعاً بوی بدنی متفاوتی دارند، اما این بو چندان منفی ارزیابی نشد.»
آیا میتوان این بو را از بین برد؟
کارشناسان میگویند راهی برای جلوگیری کامل از تولید ۲-نوننال وجود ندارد، اما میتوان شدت بو را کاهش داد.
حمام منظم میتواند بخشی از بو را از بین ببرد، اما صابون و آب نمیتوانند این ماده را کاملاً حذف کنند، چون ۲-نوننال مثل عرق فقط روی سطح پوست باقی نمیماند؛ بدن بهطور مداوم آن را تولید میکند.
دئودورانت هم ممکن است موقتاً بو را بپوشاند، اما ۲-نوننال را از بین نمیبرد.
شستوشوی منظم لباسها و ملحفهها و تهویه اتاقها هم میتواند میزان بو را در محیط خانه کاهش دهد. بااینحال، ۲-نوننال ممکن است حتی پس از شستوشوی زیاد نیز تا حدی باقی بماند.
برخی شویندههای بدن، از جمله صابونهای حاوی خرمالو، با ادعای خنثی کردن ۲-نوننال فروخته میشوند. بعضی مصرفکنندگان میگویند این محصولات مؤثرند، اما کارشناسان میگویند شواهد علمی کافی برای اثبات آن وجود ندارد.
سبک زندگی هم شاید مؤثر باشد
رادر معتقد است ممکن است میان تولید ۲-نوننال و سبک زندگی و رژیم غذایی ارتباطی وجود داشته باشد، هرچند برای اثبات آن به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
از آنجا که این بو نتیجه فرایند اکسیداسیون است، کاهش استرس اکسیداتیو میتواند منطقی باشد.
او توصیه میکند مصرف میوهها و سبزیجات رنگارنگ و منابع غنی از ویتامینهای C و E افزایش یابد.
سیگار نکشیدن و محافظت از پوست در برابر آسیب آفتاب نیز میتواند به کاهش فرایندهای اکسیداتیو کمک کند.
در نهایت، کارشناسان میگویند بله، بوی بدن با افزایش سن تغییر میکند؛ اما این موضوع چیزی نیست که باعث خجالت شود.
جاوید میگوید اگر کسی احساس کرد بوی بدنش تغییر کرده، نباید بیش از حد نگران شود یا هزینه زیادی برای صابونها و محصولات ویژه بپردازد.
به گفته او، بهتر است روی چیزهایی تمرکز شود که بهطور کلی برای سلامت پوست مفیدند: مصرف آنتیاکسیدانها، کاهش آسیب نور خورشید، ترک سیگار و حفظ آبرسانی مناسب بدن.
و مهمتر از همه، علم نشان میدهد چیزی که مردم از آن بهعنوان «بوی سالمندی» یاد میکنند، در واقع به اندازه کلیشههای رایج ناخوشایند نیست.
نظرات کاربران