بر اساس گزارش خبرنگار مهر، در حالی که تنها کمتر از یک ماه تا پایان مهلت برای معرفی نماینده کشورها به آکادمی اسکار ۲۰۲۷ باقی مانده است، هنوز وضعیت نماینده ایران مشخص نیست و خبری در خصوص تشکیل رسمی کمیته انتخاب نماینده ایران نیز منتشر نشده است؛ این شرایط، با در نظر گرفتن زمان محدود باقی‌مانده، می‌تواند فرایند بررسی آثار، انتخاب فیلم و آماده‌سازی آن برای ارسال به آکادمی را با مشکلات جدی مواجه کند.

طبق تقویم آکادمی علوم و هنرهای سینمایی، کشورهای تمایل‌مند به حضور در بخش بهترین فیلم بین‌المللی تا تاریخ ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) فرصت دارند فیلم منتخب خود را معرفی و به آکادمی ارسال کنند. همچنین فیلم‌های متقاضی باید از لحاظ مقررات آکادمی، شامل شروع اکران تجاری در بازه زمانی از اول اکتبر ۲۰۲۵ تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۹ مهر ۱۴۰۴ تا ۸ مهر ۱۴۰۵) و همچنین حداقل هفت روز اکران متوالی در یک منطقه تجاری، شرایط لازم را دارا باشند.

آیا خانه سینما امسال در این فرآیند نقش دارد یا خیر؟

یکی از سوالات مهم در زمینه انتخاب نماینده ایران، به سازوکار تشکیل کمیته و مشخص نبودن متولی اصلی این فرآیند مربوط می‌شود؛ موضوعی که سال گذشته نیز موجب اختلاف نظر میان خانه سینما، بنیاد سینمایی فارابی و سازمان سینمایی گردید.

در دوره گذشته، این بحث مطرح شد که تا چه حد باید انتخاب نماینده ایران برای حضور در اسکار در اختیار نهادهای صنفی باشد و چه میزان از این فرآیند باید توسط نهادهای دولتی و اجرایی سینما مدیریت گردد. خانه سینما بر اهمیت نقش نهاد صنفی و لزوم مشارکت مؤثر سینماگران در فرآیند تصمیم‌گیری تأکید کرد و انتقاداتی نسبت به سازوکار انتخاب نماینده مطرح ساخت. در سوی دیگر، بنیاد سینمایی فارابی به عنوان نهادی که سابقه تعامل با رویدادهای بین‌المللی و فرایند ارسال آثار را دارد، در پروسه اجرایی معرفی فیلم به آکادمی دخالت داشت و سازمان سینمایی به عنوان نهاد دولتی سینما نیز در این فرآیند مشارکت داشت.

در نهایت، خانه سینما طی بیانیه‌ای از کمیته معرفی نماینده ایران به اسکار کناره‌گیری کرد. سال گذشته فیلم «علت مرگ نامعلوم» به کارگردانی علی زرنگار به عنوان نماینده ایران در اسکار ۲۰۲۶ انتخاب شد.

امسال همچنان مشخص نیست که آیا خانه سینما در کمیته انتخاب نقشی ایفا خواهد کرد یا خیر و طبق پیگیری‌های خبرنگار مهر، مسئولان مربوطه در حال رایزنی به منظور ایجاد تعامل سازنده‌ای میان اعضای خانه سینما و بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه هستند.

کمیته بدون آمادگی برای انتخاب نماینده ایران

در مدت زمان تعیین‌شده از سوی آکادمی اسکار، تعدادی از فیلم‌های ایرانی در حال اکران هستند که ممکن است بر اساس مقررات اکران، قابلیت ورود به فهرست آثار مورد بررسی را داشته باشند؛ از جمله فیلم‌هایی نظیر «نیم‌شب»، «قمارباز»، «بهشت تبهکاران»، «خط نجات»، «تهران کنارت»، «کفایت مذاکرات»، «آنتیک»، «تاکسیدرمی»، «زنده‌شور»، «استخر»، «سفینه نجات»، «لباس شخصی»، «اسکورت» و دیگر آثاری که در این بازه اکران شده‌اند.

با این حال، شرایط سینمای ایران در یک سال اخیر، انتخاب را برای کمیته آسان نمی‌سازد. سینمای ایران در این مدت تحت تأثیر دو دوره جنگ و تبعات آن قرار گرفته و این قضیه بر روند تولید، اکران و در نهایت ترکیب فیلم‌های روی پرده اثرگذار بوده است. همچنین حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در تاریخ ۹ اسفند، باعث تغییراتی در برنامه اکران نوروزی شد و آثاری با مضامین جنگ و نزدیک به شرایط روز بالاترین اولویت را برای اکران به دست آوردند.

علاوه بر این، صرف داشتن شرایط اکران برای موفقیت یک فیلم در مسیر اسکار کافی نیست. حضور در جشنواره‌های معتبر بین‌المللی، برخورداری از پخش‌کننده خارجی معتبر، سابقه نمایش جهانی و قابلیت ایجاد کمپین تبلیغاتی، از جمله عواملی هستند که می‌توانند شانس دیده شدن یک فیلم را در فصل جوایز افزایش دهند. در عین حال، در میان فیلم‌های اکران‌شده در سال گذشته، حضور موثری از آثار ایرانی در جشنواره‌های معتبر بین‌المللی مشاهده نمی‌شود.

تعدادی از فیلم‌های ایرانی که در جشنواره‌های مهمی همچون ونیز شرکت داشتند، بدون طی کردن مراحل رسمی اکران و مجوزهای داخلی در این رویدادها حضور پیدا کردند و به همین دلیل، نمی‌توان به سادگی همه آن‌ها را در فهرست گزینه‌های مربوط به ایران برای معرفی به آکادمی قرار داد.

گزینه‌های نوین؛ «غذای نیمروز» و «سرزمین فرشته‌ها»

علاوه بر فیلم‌هایی که در حال حاضر اکران شده‌اند، نام «غذای نیمروز» به کارگردانی مجید مجیدی نیز به عنوان یکی از گزینه‌های جالب توجه مطرح است. این فیلم به تازگی پروانه نمایش اخذ کرد و قرار است در جشنواره بوسان ۲۰۲۶ حضور یابد؛ بنابراین در صورت فراهم شدن شرایط اکران آن در بازه زمانی مشخص، می‌تواند از لحاظ داشتن یک مسیر بین‌المللی، مورد توجه کمیته انتخاب قرار گیرد.

«سرزمین فرشته‌ها» به کارگردانی بابک خواجه‌پاشا و تهیه‌کنندگی منوچهر محمدی نیز دیگر فیلمی است که به تازگی پروانه نمایش صادر کرده است. این فیلم داستانی انسانی و شاعرانه را از ظلم به کودکان غزه روایت می‌کند و در صورت محقق شدن شرایط اکران، ممکن است در میان گزینه‌های مورد نظر قرار گیرد.

اکنون سؤال اصلی این است که با زمان محدودی که تا تاریخ ۳۰ سپتامبر باقی مانده، کمیته انتخاب نماینده ایران چه زمانی تشکیل خواهد شد، ترکیب آن چگونه خواهد بود و کدام نهاد مسئولیت نهایی این فرآیند را بر عهده خواهد گرفت. مهم‌تر از همه اینکه آیا تنش‌های سال گذشته میان خانه سینما و ساختار دولتی سینما در زمینه سازوکار انتخاب و مدیریت پروسه معرفی نماینده، امسال نیز تکرار خواهد شد یا اینکه نهادهای مسئول می‌توانند پیش از اتمام مهلت آکادمی به یک توافق مشترک دست یابند.

همچنین امسال تغییرات جدیدی در قوانین مربوط به فیلم‌های بلند بین‌المللی به اجرا گذاشته می‌شود که بر اساس آن، علاوه بر روش سنتی منتخب نماینده از سوی کمیته‌های مجاز، یک فیلم غیرانگلیسی‌زبان که موفق به کسب جایزه برتر یکی از ۶ جشنواره منتخب جهانی گردد، به طور مستقیم به رقابت اسکار وارد خواهد شد. این جشنواره‌ها شامل کن (نخل طلا)، برلین (خرس طلایی)، بوسان (بهترین فیلم)، ساندنس (جایزه بزرگ هیئت داوران سینمای جهان)، تورنتو (جایزه پلتفرم) و ونیز (شیر طلایی) هستند. از امسال همچنین نام کارگردان برنده همراه با کشور برنده بر روی پلاک تندیس اسکار حک خواهد شد.

باید دید با چالش‌های پیش رو، امسال چه فیلمی به عنوان نماینده سینمای ایران در جوایز اسکار معرفی خواهد شد.