طبق گزارش ایسنا، طرح «شیر مدارس» در ایران پیشینه طولانی دارد؛ ابتکاری که بیش از بیست سال پیش با هدف ارتقاء تغذیه دانشآموزان و ترویج مصرف شیر راهاندازی شد و در طول سالها میلیونها دانشآموز را تحت پوشش خود قرار داده است. این طرح چندین بار به خاطر مسائل مالی و اجرایی وقفه یا محدودیتهایی را تجربه کرده است. اکنون، در آستانه سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، وزارت آموزشوپرورش از اختصاص حدود ۱۵ همت اعتبار و برنامهریزی برای توزیع شیر به بیش از ۸ میلیون دانشآموز ابتدایی در مدارس دولتی اطلاع میدهد؛ اما صنعت لبنیات معتقد است هنوز جزئیاتی مانند حجم سفارشات، تعداد نوبتهای توزیع و روش انتخاب تولیدکنندگان مشخص نشده است.
توزیع شیر رایگان در مدارس از سال ۱۳۷۹ به شکل آزمایشی آغاز گردید. در مرحله نخست، حدود ۴۲۰ هزار دانشآموز شمول این طرح قرار گرفتند و از سال ۱۳۸۰ به طور رسمی با پوشش نزدیک به یک میلیون و ۲۰۰ هزار دانشآموز پیگیری شد. در سالهای بعد، این طرح گسترش یافته و در دورههایی میلیونها دانشآموز در سطح کشور شیر رایگان دریافت کردند.
مدل شناخته شده این برنامه، توزیع بستههای ۲۰۰ سیسی شیر به صورت چندین نوبت در طول سال تحصیلی است و در برخی مقاطع، تعداد نوبتهای پیشبینی شده به حدود ۷۰ نوبت میرسید. با این حال، اجرای این طرح همواره به منابع مالی، شیوه تخصیص اعتبارات و همکاریهای صنعت لبنی وابسته بوده است؛ این سه عامل در سالهای مختلف، منجر به تغییر در دامنه پوشش و تعداد نوبتهای توزیع شده است.
در نهایت، مشکلات مالی باعث توقف توزیع سراسری شیر مدارس در سال ۱۳۹۶ شد. پس از آن، این طرح برای چند سال متوقف و یا به صورت محدود در برخی مناطق اجرا گردید. این وقفه تا سال ۱۴۰۲ ادامه داشت، زمانی که دولت سیزدهم تصمیم به احیای توزیع شیر رایگان برای دانشآموزان دوره ابتدایی مدارس دولتی گرفت.
در برنامه احیا شده نیز توزیع دو نوبت شیر در هفته و مجموعاً حدود ۷۰ نوبت در سال تحصیلی پیشبینی شده بود، هرچند آغاز توزیع در تمامی نقاط کشور همزمان با اول مهر تحقق نیافت و در برخی استانها تأخیراتی به وجود آمد.
۱۵ همت برای شیر مدارس
همچنین در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵، شیر مدارس نیز در برنامه وزارت آموزشوپرورش قرار داشت. بنا به اعلام مسئولان این وزارتخانه، حدود ۵ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای این بخش در نظر گرفته شده بود که بخشی از آن به دلیل تعطیلی مدارس در شرایط کنونی جنگ قابل هزینهکرد نشد.
در حال حاضر، برای سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۶، مبلغ اعتبار افزایش مضاعفی داشته است. حسین اسداللهی - دبیر کمیته شیر مدارس وزارت آموزشوپرورش - در مصاحبه با ایسنا اعلام کرد که حدود ۱۵ همت برای «طرح تغذیه رایگان شیر» تخصیص یافته و اعتبار آن نیز از اردیبهشتماه مشخص و ابلاغ شده است. هدف وزارت این است که طرح از مهرماه آغاز شود و تمام دانشآموزان مدارس ابتدایی دولتی، که بیش از ۸ میلیون نفر هستند، زیر پوشش قرار گیرند.
با این حال، یکی از جزئیات کلیدی اجرایی هنوز نامشخص است؛ اینکه هر دانشآموز در طول سال تحصیلی چه تعداد نوبت شیر دریافت خواهد کرد. دبیر کمیته شیر مدارس بیان کرده است: تعداد نوبتهای توزیع به میزان تأمین بودجه و اجرای طرح بستگی دارد.
به موازات این موضوع، نوسانات بازار نیز یکی از چالشهای تولیدکنندگان محسوب میشود. به گفته اسداللهی، شرکتهای لبنی در تأمین شیر خام و تولید با دشواریهایی مواجهاند و در صورت نبود شیر یا عدم تأمین برای سال تحصیلی جاری، اقلام دیگر مانند نان غنیشده به دانشآموزان ارائه خواهد شد.
صنعت لبنیات: هنوز عددی به ما اعلام نشده است
از طرف دیگر، تولیدکنندگان لبنی تأکید دارند هنوز اطلاعات لازم برای برنامهریزی تولید به آنها اعلام نشده است. محمد فربد - سخنگوی انجمن صنایع لبنی - در مصاحبه با ایسنا، بیان کرد: وزارت آموزشوپرورش تا کنون تماس مؤثری با تولیدکنندگان و انجمن صنایع لبنی در مورد تعداد نوبتهای توزیع و حجم شیر مورد نیاز نداشته است. این موضوع از آن نظر اهمیت دارد که تبدیل بودجه مصوب به پاکت شیر در مدارس، نیازمند شفافسازی یک سری متغیرهای اجرایی است؛ از حجم سفارش و تعداد دفعات تحویل گرفته تا انتخاب شرکتهای تولیدکننده، روند قیمتگذاری و تأمین مواد بستهبندی.
فربد همچنین خاطرنشان کرد: هیچ روشی برای انتخاب واحدهای متقاضی تأمین شیر مدارس در نظر گرفته نشده و فرآیند انتخاب شرکتهای لبنی نیز هنوز آغاز نشده است و هیچ اقدام مشخصی از سوی وزارت آموزشوپرورش در راستای هماهنگی با صنعت انجام نشده است.
در شرایط کنونی، هدف اعلامشده برای شروع طرح از مهرماه با یک سوال اجرایی مواجه است: آیا صنعت لبنی فرصت کافی برای تولید و توزیع سراسری شیر مدارس خواهد داشت؟
سخنگوی انجمن صنایع لبنی معتقد است که شروع توزیع از مهر همچنان امکانپذیر است؛ مشروط بر اینکه برای شروع، از پاکتهای موجود شرکتها استفاده شود.
مسئله، ظرفیت تولید نیست
همزمان با این ابهامهای اجرایی، سخنان دبیر کمیته شیر مدارس درباره احتمال استفاده از اقلام جایگزین نیز جلب توجه کرده است. اسداللهی بیان کرده است که در صورت کمبود شیر یا عدم تأمین برای سال تحصیلی جاری، اقلامی مانند نان غنیشده میتواند به دانشآموزان ارائه شود تا بخشی از نیاز کالری و ویتامینهای سبد غذایی آنها تأمین گردد.
او همچنین نوسانات بازار را یکی از چالشهای تأمین شیر خام و تولید برای شرکتهای لبنی دانسته و تأخیر در تخصیص اعتبار در سالهای گذشته را نیز به عنوان عاملی فشار بر تولیدکنندگان ذکر کرده است.
با این حال، صنعت لبنیات در شرایط کنونی از کمبود ظرفیت برای اجرای طرح سخن نمیگوید. فربد در پاسخ به این سوال که آیا امکان تأمین شیر مورد نیاز مدارس وجود دارد، تأکید میکند: در صورت آغاز مذاکرات با انجمن و کارخانههای لبنی، صنعت برای تأمین نیاز وزارت آموزشوپرورش مشکلی نخواهد داشت. تا زمانی که قیمت رسمی شیر خام و هزینههای بستهبندی تغییر نکند، چالشی برای تأمین شیر مدارس پیشبینی نمیشود.
بنابراین، بر اساس ارزیابی فعلی انجمن صنایع لبنی، مسأله اصلی کمبود ظرفیت تولید نیست؛ بلکه شفافسازی سازوکار اجرایی و هماهنگی میان سفارشدهنده و تولیدکنندگان است.
بودجهای که باید به قرارداد برسد
تجربه بیش از دو دهه اجرای طرح شیر مدارس نشان میدهد که تصویب بودجه به تنهایی تضمینی برای رسیدن شیر به دست دانشآموزان نیست. این طرح در سالهای گذشتة زیادی به خاطر تأخیر در تخصیص منابع، مشکلات قیمتگذاری، بدهی به تولیدکنندگان و تأخیر در آغاز توزیع تحت تأثیر قرار گرفته است.
امسال اما یک تفاوت اساسی وجود دارد: وزارت آموزشوپرورش اعلام کرده است که اعتبار طرح از اردیبهشتماه به تصویب رسیده و پیشبینی شده است که به حدود ۱۵ همت برسد که رقمی به مراتب بالاتر از اعتبار سال گذشته است. در مقابل، صنعت لبنیات در آستانه آغاز سال تحصیلی بیان میکند که هنوز میزان سفارشات، تعداد نوبتهای توزیع و شیوه انتخاب تولیدکنندگان مشخص نیست و مذاکره مؤثری نیز با انجمن انجام نشده است.
از این رو، مساله شیر مدارس در آستانه مهر ۱۴۰۵ بیشتر از آنکه به قابلیت تولید صنعت وابسته باشد، به سرعت تصمیمگیری و هماهنگی اجرایی بستگی دارد. آموزشوپرورش از پوشش بیش از ۸ میلیون دانشآموز و آغاز طرح از مهر صحبت میکند و صنعت نیز اعلام میکند که توان تأمین این نیاز را دارد؛ اما حلقه مفقوده در حال حاضر قراردادی است که این دو آمادگی را به یکدیگر متصل کند. کمتر از ۱۵ روز مانده به بازگشایی مدارس، تولیدکنندگان هنوز در انتظارند تا مشخص کنند چه میزان شیر، در چند نوبت و با چه سازوکاری باید تولید کنند.
بنابراین پاسخ به این پرسش که «آیا شیر مدارس از مهر توزیع میشود یا خیر؟» به طور موقت نه در ظرفیت کارخانههای لبنی، بلکه در فاصلهای میان یک اعتبار ابلاغ شده و قراردادهایی قرار دارد که هنوز منعقد نشدهاند.
انتهای پیام
نظرات کاربران