تینا مزدکی_ رعد در اصل نتیجهی مستقیم صاعقه است. به محض اینکه آذرخش از میان هوا عبور میکند، دمای هوای اطراف مسیر آن ظرف چندصدم ثانیه به حدود ۳۰ هزار درجه سانتیگراد میرسد. این افزایش ناگهانی دما موجب انبساط سریع هوای اطراف میشود و در نتیجه، موج فشاری ایجاد میگردد؛ همان موجی که ما آن را بهصورت صدای رعد میشنویم. سازمان ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) بیان میکند که این فرآیند میتواند در ابتدا صدایی مشابه «ترکیدن» یا صدای تیز تولید کند و سپس به یک غرش عمیق تبدیل گردد.
چرا صدای رعد بهصورت «غرش» طولانی میآید؟
یکی از ویژگیهای بارز رعد این است که همواره به یک صدای کوچک و منفرد ختم نمیشود. مسیری که یک صاعقه طی میکند میتواند صدها متر یا حتی کیلومتر طول داشته باشد و بنابراین، امواج صوتی که از بخشهای مختلف این مسیر ایجاد میشوند، در زمانهای متفاوتی به گوش ما میرسند. به همین خاطر، ممکن است شنونده ابتدا صدای تیز و ناگهانی را بشنود و سپس غرش ممتدی را تجربه کند.
سرویس ملی هواشناسی آمریکا اعلام میکند که صاعقههای نزدیک معمولاً با صدایی تیز و بلند شنیده میشوند، در حالی که صاعقههای فاصلهدار عموماً صداهایی مانند غرش و ادامهدار تولید میکنند. علاوه بر این، انعکاس صدا از ابرها، زمین، ساختمانها و دیگر عوارض طبیعی نیز میتواند باعث شود رعد بهصورت طولانیتر یا پیچیدهتر شنیده شود.
بهطور خلاصه، صدای رعد بهطور معمول چندلایه است؛ به این معنی که ممکن است با یک صدای تیز آغاز شود و سپس به غرش پیوسته تبدیل گردد. البته، صاعقهای که بهطور خیلی نزدیک باشد میتواند فقط بهشکل صدایی ناگهانی و کوبنده شنیده شود و از این نظر با انفجار شباهت زیادی دارد.
انفجار عموماً چه تفاوتهایی دارد؟
در یک انفجار، آزاد شدن سریع انرژی به ایجاد فشار ناگهانی و شکلگیری موج ضربهای منجر میشود. تحقیقات انجامشده در زمینه آکوستیک انفجارها، موج انفجاری را به شکل افزایشی ناگهانی فشار و سپس کاهشی توصیف میکند؛ به همین دلیل، صدای انفجار معمولاً با آغاز ناگهانی و ضربهای احساسی میشود.
از نظر شنوایی، چنین صدایی بیشتر به یک «بوم» یا صدای کوبنده و کوتاه شباهت پیدا میکند. لرزش شیشهها، درها یا حتی احساس ناگهانی فشار در محیط میتواند بخشی از این موج باشد، هرچند شدت این پدیدهها به فاصله، اندازه انفجار، شرایط محیطی و جوی بستگی دارد.
با این حال، نمیتوان گفت که هر صدای «بوم» لزوماً به انفجار مربوط میشود. سازمان زمینشناسی آمریکا (USGS) هشدار میدهد که صداهای شدید میتوانند منابع گوناگونی داشته باشند؛ از جمله انفجارها و فعالیتهای صنعتی، شکست دیوارههای صوتی هواپیماها، شهابسنگهای بزرگ و حتی برخی زمینلرزههای کوچک. این سازمان تأکید میکند که تنها شنیدن یک صدا برای تعیین منبع آن کافی نیست.
یک سرنخ حیاتی؛ فاصله زمانی بین نور و صدا
یکی از قابلاعتمادترین نشانهها، زمانی به دست میآید که فرد قادر به مشاهده آسمان باشد. از آنجا که نور از صدا سریعتر حرکت میکند، در هنگام وقوع صاعقه، ابتدا نور فلاش دیده میشود و سپس صدای رعد به گوش میرسد.
NOAA اعلام میکند که صدا تقریباً در هر پنج ثانیه معادل یک مایل، و به طور تقریبی سه ثانیه برای یک کیلومتر در هوا طی میکند. بنابراین، اگر فاصله بین مشاهده برق و شنیدن رعد حدود ۱۵ ثانیه باشد، صاعقه تقریباً سه مایل یا حدود پنج کیلومتر دورتر بوده است.
چنانچه نور و صدا تقریباً بهطور همزمان به گوش و چشم برسند، صاعقه در نزدیکی قرار دارد. سرویس ملی هواشناسی آمریکا تأکید میکند که شنیدن رعد نشاندهنده این است که فرد ممکن است در معرض خطر صاعقه قرار داشته باشد و نباید برای تشخیص فاصله، در مکان بیرونی ناامن بایستد.
فقط به «نوع صدا» تکیه نکنید
شباهت بین رعد و انفجار به اندازهای است که قابل توجه است. یک رعد بسیار نزدیک میتواند صدایی نظیر انفجار تولید کند و همچنین یک انفجار نیز بسته به فاصله و شرایط محیطی میتواند موجب صدای طولانی گردد.
شرایط جوی تاثیر بسزایی در نحوه انتشار صدا دارد. دما، وزش باد، رطوبت و ساختار لایههای جوی میتوانند باعث شوند که صدا دورتر یا بهطور متفاوتی از حالت معمول شنیده شود. به همین ترتیب، حتی متخصصان نیز برای تعیین منبع یک صدای ناشناخته به دادههای دیگری نظیر اطلاعات هواشناسی، گزارشهای محلی، دادههای لرزهای و سیستمهای ثبت امواج صوتی استناد میکنند. USGS بهمنظور تشخیص برخی پدیدههای صوتی، از جمله بومهای ناشی از منابع جوی، علاوه بر گزارشهای مردمی، شکل و فرکانس ثبتشده سیگنال و زمان رسیدن آن به ایستگاههای مختلف را بررسی میکند.
چطور رعد را از انفجار تشخیص دهیم؟
بهطور کلی، اگر پیش از شنیدن صدا، برق آسمان را مشاهده کردهاید و صدا پس از چند ثانیه به گوش میرسد، احتمال اینکه با رعد روبرو باشید بسیار بالا است. صدای رعد در نزدیکی ممکن است تیز و کوبنده باشد، اما معمولاً با غرش ممتدی همراه است.
در حالی که، یک صدای ناگهانی و کوتاه که بدون دیدن برق ایجاد میشود، میتواند ناشی از علل مختلفی باشد و فقط بر اساس صدای آن نمیتوان گفت آیا انفجار رخ داده است. اگر این صدا با لرزش محسوس ساختمان، شکستن شیشه، دود، آتش یا نشانههای دیگر همراه باشد، موضوع از صرفاً یک مورد صوتی فراتر میرود و میبایست آن را بهعنوان یک وضعیت خاص مانند زلزله یا دیگر مخاطرات جدی در نظر گرفت.
در نهایت، نکته حائز اهمیت این است که رعد ممکن است شبیه انفجار به نظر بیاید و انفجار نیز ممکن است در فاصله دور، مانند یک غرش شنیده شود. از این رو، گوش کردن به صدا بهتنهایی نمیتواند ابزار مطمئنی برای تشخیص باشد. وجود طوفان، مشاهده برق، فاصله زمانی میان نور و صدا، و اطلاعات محیطی همراه با دادههای رسمی، سرنخهای بسیار معتبرتری برای شناسایی منبع صدا به شمار میآیند.
۲۲۷۳۲۳
نظرات کاربران