به نقل از همشهری آنلاین، پادگان روسها در سبزوار که سابقهاش به زمان پهلوی اول برمیگردد، در تاریخ ۱۸ شهریور توسط لودرها تخریب شد. این بنا که هرچند به ثبت ملی نرسیده بود، ولی از نظر تاریخی ارزشمند به حساب میآمد. شهرداری سبزوار روز گذشته پس از این عمل تخریب اعلام کرد که در این خصوص از سازمان میراث فرهنگی استعلام به عمل آورده و به مالک آن اخطار داده است. شهرداری بیان داشت که هیچ مجوزی برای تخریب این بنا صادر نشده و اقدام تخریب توسط مالک بهصورت شخصی انجام شده است. در عین حال، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار وزارت میراث فرهنگی، تخریب سردر پادگان را نقض قانون دانسته و خواستار بازسازی و احیای بنا بر اساس مدارک تاریخی شده است.
پادگان روسها که در زمان پهلوی اول به عنوان گاراژ مورد استفاده قرار میگرفت و در دوره اشغال ایران در جنگ جهانی دوم محل استقرار نیروهای ارتش شوروی بود، در بازنگری طرح بافت تاریخی سبزوار که در سال ۱۴۰۳ تصویب شده، به عنوان یک لکه واجد ارزش تاریخی شناسایی شده و این امر به مدیران شهری ابلاغ شده بود.
مجوز رفع خطر یا تخریب؟
میثم حسنآبادی، شهردار سبزوار در پاسخی به سوالات پیرامون تخریب پادگان روسها در خیابان اسدآبادی گفت: «چون رفع خطر از بناها و دیوارهای تخریبشده و خطرناک که در معابر عمومی واقع شده، به عهده شهرداریهاست، اهالی موضوع را به شهرداری اعلام کردند. در پی آن یک فرد حقیقی هم پیگیریهایی انجام داد و شهرداری منطقه نیز از اداره میراث فرهنگی شهرستان سبزوار استعلام کرد. در پاسخ، اداره میراث فرهنگی بهصراحت اعلام کرد که ملک با کد نوسازی ۲.۲.۵۲.۷۳ واقع در خیابان اسدآبادی جزو بافت تاریخی شهر نمیباشد و تنها در مورد سردر آن که دارای رده حفاظتی است، ذکر شده که حفظ آن ضروری است. هیچ ضابطه حفاظتی دیگری برای ساخت و ساز در این ملک اعلام نشده و اقدامات دیگر تابع ضوابط و مقررات شهرداری است. بر اساس وظایف قانونی خود، شهرداری منطقه پس از استعلام از میراث فرهنگی، با توجه به این که ملک در محدوده تاریخی قرار ندارد، تنها اخطاریهای در مورد دیوارهای ناایمن به مالک ملک صادر کرد. همچنین شهرداری هیچگونه دستوری برای تخریب سردر که دارای رده حفاظتی است، صادر نکرده است. با این حال، مالک در خارج از محدوده اخطاریه قانونی، اقدام به تخریب بخش غربی ملک و سردر آن کرده است. واحد اجراییات شهرداری به محض اطلاع از اقدام تخربی اقدام قانونی لازم را به عمل آورد.
مسئول اصلی کیست؟
معاون استاندار و فرماندار ویژه سبزوار در پاسخ به سوالات پیرامون وقوع تخریب در پادگان روسها، به همشهری آنلاین گفت که حدود سه چهارم بنا طی سالها از بین رفته و بخش باقیمانده شامل دیوار جبهه جنوبی و سردر ورودی، هنوز هم ارزش تاریخی خود را حفظ کرده است.
حامد قربانی در مورد مجوز صادر شده برای این بنا بیان کرد: «به دلیل احتمال ریزش و خطر دیوار، مالک به شهرداری مراجعه کرده و شهرداری بر اساس بحث رفع خطر، مجوز لازم را صادر نموده است.»
همچنین قربانی افزود: «ما در حال بررسی جزئیات مجوز صادره هستیم تا مشخص شود آیا در این زمینه قصوری انجام شده یا نه.» در ادامه خاطرنشان کرد: «بناهای متعلق به دولت تحت حمایت کامل هستند و در سبزوار نیز بناهای متعددی وجود دارد که به طور سالانه برای آنها بودجهای برای تعمیر و مرمت اختصاص داده میشود. اما برخی از بناهای تاریخی به بخش خصوصی تعلق دارند و این بخش متأسفانه از لحاظ نگهداری و حفاظت، آنطور که باید عمل نمیکند.» او اشاره کرد که دستگاه قضایی نیز در حال ورود به این موضوع است و گفت: « از نگاه من، مسئولیت اصلی بر عهده مالک است. در سبزوار نیز بناهای زیادی وجود دارد که میراث فرهنگی نسبت به آنها آمادگی انجام اقدامات لازم را دارد و باید بحث رفع مخاطرات و تعمیر و مرمت بدون لطمه به ارزش تاریخی بنا انجام شود.»
خلأ در نظام حفاظت از بناهای واجد ارزش تاریخی
سرپرست معاونت ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی با اشاره به اینکه روند قانونی مرتبط با مجوز صادر شده برای تخریب پادگان روسها در حال پیگیری است، به همشهری آنلاین گفت: «لازم است تا مستندات بررسی شده و مشخص گردد که آیا در این رابطه قصور یا سهلانگاری رخ داده است.»
حمید حلاج مقدم بر نقش انجمنهای میراث فرهنگی در جلوگیری از تکرار چنین وقایعی تأکید کرده و اظهار میدارد: «حضور فعال این انجمنها در فرهنگسازی و شناخت ارزشهای میراث فرهنگی در میان مردم، از بروز این چنین حوادثی جلوگیری خواهد کرد.»
وی در خصوص عیوب اصلی موجود در نظام حفاظت از بناهای تاریخی بیان کرد: «هرچند در قوانین موجود برای حفظ این بناها مشوقها و امتیازاتی پیش بینی شده، اما مهمتر از آن، اجرای این قوانین است. نهادهای مختلفی مانند راه و شهرسازی، شهرداریها، دهیاریها و دستگاههای خدماتی مسئولیتهایی در این خصوص دارند و باید نسبت به آن توجه جدی داشته باشند.»
بازوان میراث فرهنگی در جامعه محلی
رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان معتقد است که یکی از دلایل تخریب اماکن تاریخی همچون پادگان روسها، به عدم توجه به فعالان میراث فرهنگی و سمنها و انجمنهای تخصصی برمیگردد.
رضا سلیمان نوری به همشهری آنلاین اشاره میکند: «اگر ارتباط مؤثری با انجمنها برقرار شود، میتوان به مالک قانع کن که از اقدام تخریبی خود صرفنظر کند. اما متأسفانه به انجمنها توجه کافی نمیشود.»
او بر اهمیت تقویت مدیریت میراث فرهنگی و استفاده از ظرفیتهای جامعه محلی تأکید کرده و خاطرنشان میکند: «انجمنهای تاریخی، میراثی و گردشگری به عنوان بازوهای سازمان میراث فرهنگی شناخته میشوند و برای پیشگیری از تکرار چنین حوادثی، باید این نهادها جدی گرفته شود.»
نظرات کاربران