طبق گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، در حالی که تقابل ایران و آمریکا به مرحلهای جدید وارد شده و واشنگتن به افزایش تحریمها و فشارهای دریایی ادامه میدهد تا تهران را تحت فشار قرار دهد، وزیر امور خارجه ایران بار دیگر بر اهمیت «تفاهم اسلامآباد» تأکید کرده است؛ رویکردی که به نظر کارشناسان، نه به معنای عقبنشینی تهران بلکه تلاشی برای احیای یک چارچوب توافقی و ممانعت از پذیرش شروط جدید آمریکا است.
سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در گفتوگویی با همتای ژاپنی خود، آمریکا را مسئول تشدید تنشهای کنونی دانست و بیان کرد که بازگشت واشنگتن به تعهدات خود میتواند زمینهساز عادی شدن وضعیت شود.
تهران در واقع به دنبال آغاز مذاکرات از نقطه صفر نیست، بلکه بر احیای چارچوبی تأکید دارد که قبلاً میان دو طرف توافق شده بود. بر مبنای این سند که کاخ سفید متن آن را در ژوئن گذشته به کنگره ارائه داد، توقف عملیات نظامی، رفع محاصره دریایی بنادر ایران در طی ۳۰ روز و تضمین عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز به مدت ۶۰ روز مشخص شده بود.
این توافق همچنین شامل معافیتهایی برای صادرات نفت، خدمات بانکی و بیمهای و دسترسی ایران به داراییهای مسدود شده نیز میشد.
با این حال، مهلتهای تعیینشده در این توافقنامه بدون حصول توافق نهایی گذشت و دو طرف یکدیگر را به نقض تعهدات متهم کردند. بنابراین، تأکید تهران بر «بازگشت» به تفاهم اسلامآباد نشاندهنده اجرای خودکار توافق قبلی نیست، بلکه تلاشی است برای احیای مفاد و دستاوردهای آن و جلوگیری از آغاز مذاکرات با شرایط جدید آمریکا.
ایران: مذاکره به معنای عقبنشینی نیست
اشکان ممبینی، تحلیلگر سیاسی ایرانی، اشاره میکند که ایران با «نیت خوب و اراده سیاسی» به تفاهم اسلامآباد وارد شد تا نشان دهد قصد آغاز جنگ ندارد و مایل به حل مسائل از طریق گفتگو است؛ اما این به هیچ وجه به معنای پذیرش هر توافقی یا صرفنظر از حقوق و منافع ملی نیست.
به اظهار ممبینی، این آمریکا بود که به توافق نقض کرده و مسیری را که میتوانست به کاهش تنش و شکلگیری یک چارچوب سیاسی منتهی شود، ناکام گذاشت.
از این رو، درخواست تهران برای بازگشت به تفاهم اسلامآباد نباید به عنوان نشانهای از نیاز ایران به توافق یا عقبنشینی در مقابل فشار تلقی شود؛ پیام تهران این است که ایران قصد جنگ ندارد، اما برای امنیت، منافع و تمامیت ارضی خود ایستادگی خواهد کرد.
این تحلیلگر بر این باور است که مهمترین کارکرد تفاهم اسلامآباد، در صورت اجرای جامع، ایجاد چارچوبی برای کاهش تنشها، متوقف کردن حملات علیه ایران و یاری به ثبات منطقه خواهد بود؛ البته به شرطی که آمریکا به تعهدات خود به طور عملی بازگردد و نه صرفاً وعدههای سیاسی جدید ارائه دهد.
ممبینی تصریح میکند که احیای این تفاهم پس از آنچه تهران به عنوان نقض تعهدات آمریکا میداند، به تضمینهای عملی و قابل راستیآزمایی نیازمند است؛ از جمله توقف جنگ و حملات در تمامی جبههها، پایان محاصره دریایی و سیاست فشار و تحریم، آزادسازی داراییهای ایران، رعایت برنامه هستهای صلحآمیز کشور و به رسمیت شناختن حق غنیسازی.
او همچنین بر تثبیت نقش ایران در تأمین امنیت تنگه هرمز، اجرای کامل تعهدات آمریکا و بررسی جبران خسارتهای ناشی از اقدامات واشنگتن تأکید میکند؛ شروطی که از نگاه تهران، هرگونه توافق را بر پایه احترام متقابل قرار خواهد داد، نه پذیرش توافقی تحمیلی تحت فشار.
تنگه هرمز؛ میدان تازه تقابل
اهمیت تفاهم اسلامآباد در شرایط فعلی با انتقال بخش مهمی از تقابل ایران و آمریکا به عرصه دریایی، افزایش یافته است.
واشنگتن از هدف قرار دادن نفتکشهای ایرانی خبر داده است و تهران نیز اعلام کرده که در پاسخ، کشتیهایی را در نزدیکی تنگه هرمز هدف قرار داده است. درگیریهای دریایی از ابتدای سپتامبر مجدداً شدت یافته و همچنان ادامه دارد.
آمریکا بیان میکند که تا زمانی که ایران به کشتیرانی تجاری حمله میکند، جایی برای مذاکرات جدید وجود ندارد. در مقابل، تهران امنیت کشتیرانی را به توقف محاصره و حملات آمریکا وابسته میداند.
علیاکبر دارینی، تحلیلگر ایرانی، بر این باور است که آمریکا با استفاده از تحریمها و محاصره دریایی به دنبال آسیب زدن به اقتصاد ایران و واداشتن تهران به پذیرش خواستههای خود است؛ اما ایران سعی میکند این محاسبه واشنگتن را مختل کرده و با اقدامات نظامی و دریایی، هزینه محاصره را افزایش دهد.
فؤاد ایزدی، استاد مطالعات آمریکا در دانشگاه تهران نیز عقیده دارد که ایران جنگ نمیخواهد، اما شرایط انتخاباتی در آمریکا ممکن است ترامپ را به سمت ارائه تقابل با ایران به عنوان یک دستاورد سیاسی پیش از انتخابات کنگره سوق دهد. در عوض، تهران نیز در صورت افزایش فشارهای نظامی، ممکن است شدت واکنش خود را افزایش دهد.
با این شرایط، کارشناسان ایرانی تأکید تهران بر بازگشت به تفاهم اسلامآباد را بیشتر از آنکه نشانهای از عقبنشینی تلقی کنند، به عنوان بخشی از یک رویکرد عملگرایانه در مذاکرات میبینند؛ رویکردی که میکوشد کاهش تنش در تنگه هرمز را به دستاوردهای معنایی در زمینه نفت، کشتیرانی و رفع تحریمها ارتباط دهد، بدون اینکه تهران از مواضع سیاسی و امنیتی خود در این زمینه کوتاه بیاید.
نظرات کاربران