بر اساس گزارشی که ایسنا منتشر کرده، وزارت انرژی عربستان در روز جمعه اعلام کرد که خط لوله مهم این کشور، صبح روز پنجشنبه هدف انواعی از حملات پهپادی در مناطق ریاض و مدینه قرار گرفت. این رویداد باعث شد تا مقامات به منظور انجام اقدامهای احتیاطی، فعالیتهای این خط را به حالت تعلیق درآورند.
خبرگزاری رسمی عربستان (SPA) به نقل از منبعی مطلع از این وزارتخانه گزارش داد که تیمهای فنی و امدادی به منظور ارزیابی و ایمنسازی وضعیت خط لوله تلاشهای خود را آغاز کردهاند و همچنین خاطرنشان کرده که هر گونه اخبار و تحولات جدید بلافاصله اطلاعرسانی خواهد شد.
وزارت امور خارجه عربستان ادعا کرده است که منبع این حملات از خاک عراق بوده و این حملات به جراحات و خسارات مالی منجر گردیده است. این وزارتخانه اطلاعات دقیقی درباره تعداد تلفات، میزان خسارت به خط لوله یا ایستگاههای پمپاژ آن، و همچنین زمان احتمالی این تعطیلی ارائه نکرده است.
با این وجود، خط لوله شرق-غرب، در سیستم صادرات نفت عربستان سعودی دارای نقشی اساسی است — بهویژه در شرایطی که سطح فعالیت کشتیها از طریق تنگه هرمز به دلیل تنشهای نظامی آمریکا با ایران تحت تأثیر قرار گرفته، لذا توقف فعالیت این خط به معنای پیامدهایی فراتر از آسیب به یک تأسیسات انرژی داخلی محسوب میشود.
خط لوله شرق-غرب چیست؟
خط لوله شرق-غرب که به نام «پترولاین» (Petroline) نیز شناخته میشود، به عنوان یک سیستم اصلی برای انتقال نفت خام در عربستان سعودی شناخته میشود.
این خط لوله که تحت مدیریت شرکت دولتی انرژی «آرامکو» قرار دارد، مسیری به طول تقریبی ۱۲۰۰ کیلومتر از «ابقیق» در استان شرقی عربستان تا «ینبع» در سواحل دریای سرخ طی میکند.
تمام طول این خط لوله در داخل مرزهای عربستان قرار دارد و از هیچ کشور دیگری عبور نمیکند. با این حال، اهمیت استراتژیک آن بیش از انتقال داخلی است. این خط لوله، نفت خام را از نواحی تولید و فرآوری اصلی در شرق عربستان به پالایشگاهها، تأسیسات ذخیرهسازی و پایانههای صادراتی واقع در ساحل غربی منتقل میکند.
بدینترتیب، عربستان سعودی میتواند در شرایط متشنج نظامی در منطقه، مقدار زیادی نفت خام را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز، به دریای سرخ منتقل نماید.
ظرفیت خط لوله شرق-غرب
وزارت انرژی عربستان سعودی در تاریخ ۱۲ آوریل اعلام کرده است که ظرفیت عملی پمپاژ خط لوله «شرق-غرب» تقریباً ۷ میلیون بشکه در روز است.
در پی تجاوز نظامی آمریکا به ایران، یکی از ایستگاههای پمپاژ این خط لوله دچار آسیب شده و به کاهش ظرفیت آن به میزان حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز منجر شده بود، اما چندی بعد وزارت انرژی اعلام کرده که ظرفیت کامل به حالت اول خود بازگشته است.
شرکت آرامکو در گزارشی از نتایج سهماهه ابتدایی سال ۲۰۲۶، خبر داد که بهرهبرداری از این خط لوله به حداکثر ظرفیت ۷ میلیون بشکه در روز افزایش یافته تا از تأمین و صادرات نفت از سواحل غربی عربستان سعودی حمایت کند.
طبق اطلاعات ارائهشده توسط این شرکت، حدود ۲ میلیون بشکه از ظرفیت روزانه این خط لوله به پالایشگاههای سواحل غربی اختصاص دارد.
این مورد به این معنا است که به طور نظری، تا ۵ میلیون بشکه از ظرفیت روزانه خط لوله برای مقاصد دیگر شامل صادرات، در دسترس است اما این موضوع به این معنا نیست که عربستان سعودی پیش از توقف فعالیت، روزانه ۵ میلیون بشکه نفت از طریق بندر ینبع صادر میکرده است.
بارگیری در ینبع
دادههای ردیابی نفتکشها نشاندهنده این است که مقدار نفت خام و میعانات بارگیری شده در ینبع کمتر از حداکثر ظرفیت تئوری خط لوله باقیمانده است.
گزارش شرکت انگلیسی ورتکسا، که در زمینه تحلیل بازار انرژی جهانی و ردیابی محمولههای دریایی فعالیت میکند، نشان میدهد که بارگیری در ینبع از ۳.۲ میلیون بشکه در روز در اوت به ۳.۷ میلیون بشکه در روز در اوایل سپتامبر رسیده است.
شرکت کپلر، که کشتیها را ردیابی کرده و جریانهای کالا، انرژی و تجارت جهانی را تحلیل میکند، بارگیری در سپتامبر را به میزان حدود ۲.۹ میلیون بشکه در روز تخمین زده است که نسبت به حدود ۱.۵ میلیون بشکه در ماه اوت افزایش داشته است.
این تفاوت منعکس کننده شیوههای مختلف ردیابی و محاسبه شرکتها است.
با این حال، هر دو برآورد نشان میدهند که جریانهای واقعی از طریق سواحل غربی عربستان کمتر از حداکثر ظرفیت خط لوله شرق-غرب باقیمانده است.
ینبع همچنین دارای چندین انبار و امکانات بارگیری است، لذا ظرفیت حمل و نقل خط لوله را نباید با ظرفیت پایانههای صادرات دریایی یا حجم نفت خام بارگیری شده در نفتکشها اشتباه گرفت.
چرایی اهمیت خط لوله شرق-غرب؟
اهمیت استراتژیک این خط لوله در سال جاری به طرز قابلتوجهی افزایش یافته است، چرا که حمل و نقل از طریق تنگه هرمز، که تا پیش از این اصلیترین مسیر صادرات نفت خام عربستان محسوب میشد، به دلیل تجاوز نظامی آمریکا به جنگ ایران به شدت کاهش یافته است.
بهدنبال آن، عربستان سعودی بیشتر به تأمین نفت خام از طریق انتقال زمینی به ینبع قبل از بارگیری روی نفتکشها در دریای سرخ وابسته شد.
استفاده از این خط لوله در افزایش جریان نفت از طریق مسیر دریای سرخ در سه ماهه دوم سال مؤثر بود، زیرا حجم نفت خام و دیگر مایعات نفتی در حال حرکت از هرمز نسبت به پایان سال ۲۰۲۵ کاهش شدیدی داشت.
به این ترتیب، این خط لوله به یکی از ابزارهای مهم عربستان سعودی در کاهش پیامدهای اختلالات در هرمز و حفظ بخشی از صادرات نفت خام کشور به بازارهای بینالمللی تبدیل شده است.
با این حال، این مسیر اکنون با خطرات فزایندهای در سایه تنشها در دریای سرخ و اطراف تنگه باب المندب رو به رو است.
خاموشی احتیاطی به چه معناست؟
توصیف وزارت انرژی عربستان از توقف فعالیت این خط لوله به عنوان «احتیاطی» به این معناست که پمپاژ متوقف شده تا ایمنی مکانهای مربوطه تأمین گردد و سیستمهای عملیاتی، ایستگاههای پمپاژ و خط لوله تحت بازرسیهای ایمنی قرار گیرد.
این اصطلاح به خودی خود بدان معنا نیست که خط لوله دچار آسیبهای جدی شده یا به صورت طولانیمدت از سرویس خارج خواهد شد.
مدت زمان وقفه فعالیت به نوع و محل آسیب و اینکه آیا حملات بر خط لوله، ایستگاههای پمپاژ، منابع انرژی، سیستمهای کنترل یا تجهیزات ایمنی تاثیر گذاشته است بستگی خواهد داشت.
تا زمانی که این توقف ادامه داشته باشد، نفت خام نمیتواند بهطور عادی از شرق عربستان سعودی به سواحل غربی منتقل شود.
اثر این تعطیلی نمیتوان صرفاً با فرض از دست دادن ۷ میلیون بشکه در روز ارزیابی کرد، زیرا این رقم نمایانگر حداکثر ظرفیت است و نه مقدار واقعی انتقال یا صادرات در زمان وقفه عملیات.
تأثیر مستقیم بر تأمین سوخت در شهرهای عربستان، از جمله ریاض، نیز کمتر به خط لوله مربوط میشود. سیستم شرق-غرب یک شبکه توزیعی نیست که بنزین یا گازوئیل را به مصرفکنندگان برساند، بلکه این یک خط لوله با ظرفیت بالا است که عمدتاً برای انتقال نفت خام طراحی شده است.
در نهایت، اثر بالقوه مهمتر مربوط به ظرفیت عربستان سعودی برای تحویل نفت خام به پالایشگاههای سواحل غربی و پایانههای صادراتی دریای سرخ است و همچنین توانایی آن در استفاده از ینبع به عنوان جایگزینی برای تنگه هرمز.
محاسبه عواقب کامل این تعطیلی غیر ممکن است، چرا که وزارت انرژی عربستان، ابعاد خسارت، حجم ظرفیت پمپاژ آسیبدیده یا زمان از سرگیری فعالیتها را فاش نکرده است.
پس از حملهای که در آوریل صورت گرفت، این وزارتخانه بهطور واضح کاهش ظرفیت موقت را تا حدود ۷۰۰ هزار بشکه در روز اعلام کرد، اما هنوز هیچ برآورد مشابهی برای حمله ۱۰ سپتامبر ارائه نکرده است.
انتهای پیام
نظرات کاربران