احد وظیفه، که ریاست مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در سازمان هواشناسی کشور را بر عهده دارد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر به بررسی ارتباط بارش‌های اخیر در نواحی شمالی کشور با پدیده ال‌نینو یا طوفان‌های تورنادو پرداخت و بیان کرد: من هیچ‌یک از این دو را تأیید نمی‌کنم؛ به عقیده من، این بارش‌ها نه به ال‌نینو ارتباط دارد و نه به تورنادو.

او تکمیل کرد: ال‌نینو یک پدیده وسیع و پیچیده است که در مناطق دوردست واقع می‌شود و شامل گرم شدن غیرطبیعی دمای اقیانوس در نواحی حاره‌ای اقیانوس آرام، در اطراف خط استوا و در شمال و جنوب آن می‌باشد.

بارش‌های اخیر شمال هیچ ارتباطی با تورنادو ندارند

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی گفت: به‌طور مسلم، ال‌نینو بر امواج جوی در حال چرخش دور کره زمین تأثیر می‌گذارد و این تغییرات در نتیجه، باعث نوسان و تغییر در الگوهای جوی می‌شود. اما تعیین اینکه یک بارش خاص در یک ناحیه مشخص ناشی از ال‌نینو یا دیگر عوامل است، واقعاً غیرممکن است.

او ادامه داد: به‌طور کلی، ال‌نینو در فصل سرد سال به عبور سامانه‌ها از منطقه ما کمک می‌کند، اما در تابستان وضعیت کاملاً متفاوت است. به خصوص بارش‌های موسمی در هند و جنوب شرق ایران که معمولاً در فصل تابستان اتفاق می‌افتند و ناشی از جریان‌های موسمی هند هستند، در سال‌های ال‌نینو تضعیف می‌شوند.

وظیفه تأکید کرد: ال‌نینو در تابستان باعث کاهش بارش‌های موسمی و در نتیجه تشدید خشکسالی در مناطق هند، پاکستان و نواحی جنوب شرقی ایران می‌شود؛ زیرا تابستان، بهترین زمان برای بارش در هند و پاکستان است و ایران جنوبی شرق نیز به بارش‌های تابستانی قابل توجهی نیاز دارد، در حالی که در سال‌های ال‌نینو این بارش‌ها معمولاً کاهش می‌یابند.

او در مورد پدیده تورنادو اظهار داشت: به پدیده‌ای که به عبارتی دیگر طوفان یا طوفان دریایی محسوب می‌شود، تورنادو گفته می‌شود که البته از تایفون ضعیف‌تر است.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی به این نکته اشاره کرد: تایفون یا تیفون نیز نوعی طوفان است، اما قدرت آن بسیار بیشتر است. تورنادو در واقع گردش شدید باد در نواحی ساحلی است که سپس به شکل گردباد در خشکی نمایان می‌شود. این پدیده عمدتاً در جنوب غرب آمریکا اتفاق می‌افتد و می‌تواند باعث ایجاد گرد و غبار وسیع و بارش‌های سنگین شود، در حالی که اثر سرعت باد در آن بسیار قوی‌ است.

بارش‌های اخیر شمال کشور ناشی از یک موج جوی بود

او با اشاره به اینکه در ایران چنین پدیده‌ای به ندرت دیده می‌شود، بیان کرد: بیشتر بارش‌های اخیر در شمال ایران ناشی از یک موج جوی بود که در واقع هیچ ارتباطی با تورنادو ندارد؛ بنابراین نمی‌توان بارش‌های اخیر را به این پدیده مرتبط دانست.

وظیفه یادآور شد: این امواج معمولاً در فصل تابستان و به‌ویژه در اواخر آن رخ می‌دهند. در این دوران، دمای دریا تا حدودی بالا است و هنگامی که جریانی، به‌ویژه جریان شمالی، وارد منظره می‌شود، می‌تواند رطوبت قابل توجهی به مناطق ساحلی و دشت‌های گیلان، مازندران و گلستان انتقال دهد.

او ادامه داد: در این شرایط، با وجود رطوبت بالا و هوای گرم تابستان، به ویژه در لایه‌های زیرین جو، شرایط انفجاری ایجاد می‌شود و زمینه برای همرفت‌های شدید یا شکل‌گیری توده‌های هوایی که هم مرطوب هستند و هم شرایط برای رشد عمودی آن‌ها فراهم است، مهیا می‌گردد؛ این توده‌های هوایی به سمت بالا صعود می‌کنند و در لایه‌های بالاتر، سرد می‌شوند. بنابراین، شرایط اشباع حاصل می‌شود و رطوبت نسبی به ۱۰۰ درصد می‌رسد که در پی آن، ابر تشکیل می‌گردد و گرمای نهان آزاد می‌شود.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی خاطرنشان کرد: آزاد شدن گرمای نهان به رشد سریع ابرهای کانوکتیو یا همرفتی کمک می‌کند و این ابرها به سرعت گسترش می‌یابند. در صورت وجود رطوبت فراوان، شدت بارش نیز افزایش می‌یابد. این مسأله به جریانی که از دریا به سمت خشکی حرکت می‌کند بستگی داشته و هرچه این جریان قدرتمندتر باشد و هوای گرم موجود در ناحیه نیز محسوس‌تر باشد، می‌تواند این اثر را تقویت کند.

بارش‌های اخیر شمال کشور بی‌سابقه نبوده است

او در پاسخ به پرسش درباره بی‌سابقه بودن بارش‌های اخیر در شمال کشور بیان کرد: این پدیده واقعاً بی‌سابقه نیست و پیشتر نیز سیلاب و بارش‌های شدیدی در شمال کشور را شاهد بوده‌ایم و اکنون نیز در واقع وضعیت مشابهی به وقوع پیوسته است. نکته دیگری که شایسته توجه است، تغییرات اقلیمی در کشور ما در همین تابستان نسبت به میانگین دما در 30 سال گذشته حدود 1.5 درجه گرم‌تر بوده است. البته منظورم میانگین دمای تابستان است و دمای یک روز خاص ممکن است متفاوت باشد.

وظیفه افزود: به ویژه پیش از شروع بارش، دمای هوا در شمال کشور به طور غیرعادی بالا بود. این افزایش دما نسبت به شرایط عادی، جو را قادر می‌سازد تا رطوبت بیشتری را در خود نگه دارد. بنابراین هوای صاف یا وضعیت جوی موجود، نسبت به وضعیت طبیعی می‌تواند رطوبت بیشتری را حمل کند.

وی ادامه داد: هنگامی که بارش آغاز می‌شود، بخار آب موجود همراه با توده هوای صعود می‌کند و شرایط اشباع به وجود می‌آید. از آنجایی که دمای هوا بالا بوده و مقدار زیادی ذخیره گرما وجود دارد، رطوبت قابل توجهی نیز وجود دارد که با خود حمل می‌شود. پس از اینکه توده هوایی به شرایط اشباع رسید و در نتیجه صعودش سرد می‌شود، گرمای نهان آزاد می‌شود و این فرآیند می‌تواند به ظهور بارش‌های شدید یا تقویت شدت بارش بیانجامد.

گرمایش زمین بر شدت بارش‌ها تأثیر می‌گذارد

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی در پایان خاطرنشان کرد: به‌طور کلی، در بسیاری از نقاط جهان، بارش‌های بسیار سنگینی که مشاهده می‌شود و در برخی نواحی سبب وقوع سیلاب و خسارات زیاد می‌گردد، جزئی از علت افزایش وقوع سیلاب‌ها نسبت به گذشته به اثرات گرمایش غیرعادی کره زمین مربوط می‌تواند باشد.

وظیفه در خاتمه افزود: گرمایش زمین توانایی جو برای نگهداری رطوبت را افزایش داده است. این افزایش رطوبت تحت شرایط بارشی می‌تواند شدت بارش‌ها را تقویت کند و در نهایت منجر به تبدیل این بارش‌ها به رگبارهای شدید و سیلاب‌ها شود. این مسأله یک الگو کلی است و تنها مختص ایران نیست. به طور کلی در تقریباً همه جا این روند وجود دارد که افزایش دما و گرمایش زمین می‌تواند شرایط را برای شدت گرفتن بارش‌ها و در برخی موارد وقوع سیلاب‌های گسترده فراهم آورد.