به نقل از همشهری آنلاین، انتشار ویدئوهایی از بارکشی این حیوانات در مسیر گوسفندسرا تا بارگاه سوم دوباره بحثی دیرینه را دامن زده است: دماوند تا چه اندازه میتواند تحت فشار ورود گردشگران، کوهنوردان و فعالیتهای انسانی دوام بیاورد؟ در یک طرف، کارشناسان به آسیبهایی که به حیوانات، پوشش گیاهی و خاک وارد میشود، اشاره دارند و بر لزوم ممنوعیت بارکشی با قاطر تأکید میکنند. در سوی دیگر، عدهای بر این نظرند که مشکل اصلی نه فقط وجود قاطرها، بلکه نبود یک نظام مشخص برای مدیریت ورود گردشگران و استفاده بهینه از ظرفیتهای دماوند است.
انتشار این ویدئوها در شرایطی صورت گرفته که اخیراً سازمان منابع طبیعی با توقف فعالیت تمامی معادن در ارتفاعات بالای ۱۷۰۰ متر و ممنوعیت صدور مجوز برای معادن و همچنین احداث راههای جدید در این ارتفاع، یکی از بزرگترین موانع بر سر راه ثبت جهانی دماوند را برطرف کرده است. حال این سؤال مطرح میشود که آیا استفاده از قاطر برای حمل بار برخی کوهنوردان در ارتفاعات دماوند میتواند مشکلاتی را در مسیر جهانی این منطقه ایجاد کند؟
حضور بیش از حد ظرفیت
مدیر انجمن دیدهبان کوهستان یکی از پیامدهای اصلی استفاده از قاطر برای حمل بار را تسهیل دسترسی افراد به ارتفاعات و مناطق حساس کوهستان دانسته و به همشهری میگوید: «این تسهیل در شرایطی پیش میآید که هر منطقه ظرفیت مشخصی برای پذیرش گردشگر و کوهنورد دارد. به عنوان مثال ظرفیت مسیر جنوبی دماوند از سوی کارشناسان ۳۰۰ نفر در روز برآورد شده، در حالی که در روزهای تعطیل تابستان گاهی بیش از ۲ هزار نفر وارد این منطقه میشوند. استفاده از قاطر باعث میشود افرادی که آمادگی جسمانی یا صلاحیت لازم برای صعود ندارند، تنها با اتکا به این حیوانات به ارتفاعات بالا صعود کنند؛ موضوعی که برای خود آنها خطرناک بوده و همچنین فشار بیشتری بر محیطزیست وارد میکند.
عباس محمدی، مربی فدراسیون کوهنوردی، توضیح میدهد که به طور معمول قاطرها با بار حدود ۱۰۰ کیلوگرم، چندین بار در روز مسیر ارتفاعات را طی میکنند و در مواردی به مقدار بیشتری از ظرفیت خود مورد استفاده قرار میگیرند که این امر موجب آسیبهای جسمی، جراحات ناشی از بار سنگین و پالان و برخوردهای نامناسب با این حیوانات میشود.
وی با بیان اینکه حضور قاطرها علاوه بر فشار بر حیوانات، تخریب پوشش گیاهی و فرسایش خاک را نیز به همراه دارد، میافزاید: «این حیوانات بخش زیادی از تغذیه خود را از پوشش گیاهی کوهستان تأمین میکنند و رفت و آمد مکرر آنها به مراتع و مسیرها نیز آسیب میزند. تحقیقات انجام شده در نقاط مختلف جهان نیز تأثیرات منفی حضور اسبها، قاطرها و دیگر حیوانات بارکش بر مراتع را تأیید کرده است.»
ممنوعیت بارکشی با قاطر ملزم است!
مدیر انجمن دیدهبان کوهستان با تأکید بر اهمیت ویژه دماوند میافزاید: «دماوند یک اثر طبیعی ملی و نماد هویت طبیعی و ملی ایران است و به همین خاطر باید قوانین حفاظتی سختتری در مورد آن اجرا شود. از این رو، استفاده از قاطر برای حمل بار در دماوند باید به طور کامل ممنوع گردد.»
محمدی به جادهای که به گوسفندسرا میرسد نیز اشاره کرده و معتقد است که این جاده تا ارتفاع حدود ۳۱۰۰ متری امتداد یافته، یکی از مشکلات دیگر منطقه است.
او توضیح میدهد: «دسترسی خودروها به این ارتفاع و همچنین انتقال افراد و بار با قاطر، موجب افزایش ورود افراد به کوهستان و نوعی کوهنوردی مکانیزه شده است؛ روندی که در absence control میتواند به تخریب بیشتر دماوند منتهی شود.»
این مربی کوهنوردی با تأکید بر اینکه آثار فرسایش شدید خاک در بخش جنوبی دماوند حتی از مسیر جاده هراز نیز قابل مشاهده است، ادامه میدهد: «ترکیبی از این عوامل، شامل ورود بیضابطه کوهنوردان، افزایش تعداد دام و قاطر، تخریب پوشش گیاهی و افزایش خطر برای کوهنوردان، نیازمند واکنش جدی دستگاههای مسئول است.»
مدیریت ورود گردشگران ضروری است
با اینکه مدیر انجمن دیدهبان کوهستان بر این عقیده است که ممنوعیت استفاده از حیوانات بارکش در دماوند میتواند به کاهش تخریب محیطزیست، جلوگیری از آسیب به حیوانات و کنترل ورود بیضابطه افراد به این کوهستان ارزشمند کمک کند، یک راهنمای گردشگری و طبیعتگرد به نمونههای بینالمللی این مورد اشاره میکند.
علی شادلو به همشهری میگوید: «حمل بار در مناطق کوهستانی موضوعی معمول در بسیاری از نقاط جهان است و در برخی از مناطق بار توسط انسان و در برخی دیگر با کمک حیوانات منتقل میشود. به عنوان مثال، در هیمالیا از حیواناتی مانند یاک برای حمل بار در ارتفاعات پایینتر استفاده میشود. بنابراین، مسئله اصلی، بارکشی با حیوانات نیست بلکه کیفیت و حجم بار، تعداد دفعات حمل و همچنین زمان و فصل انجام آن ارزشمند است.
او مسائل اساسی دماوند را ناشی از فقدان قواعد مشخص برای مدیریت حضور گردشگران و فعالیتهای مرتبط با آنها میداند و میافزاید: «به عنوان مثال، در ماههای مرداد و شهریور که فصل اوج سفر به دماوند محسوب میشود، هیچگونه قاعده و چارچوب قانونی مشخصی برای تعیین تعداد افرادی که میتوانند وارد منطقه شوند و میزان استفاده آنان از ظرفیتهای موجود وجود ندارد.»
شادلو ادامه میدهد: «در چنین شرایطی، اگر یک حیوان بتواند در طول هفته دفعات بیشتری بار حمل کند، به طور طبیعی فشار بیشتری به آن وارد خواهد شد. در واقع، بسیاری از مشکلات و آسیبهایی که امروز درباره دماوند مطرح میشود، از یک موضوع کلیدی و مغفول در طبیعتگردی ایران یعنی مدیریت مقصد ناشی میشود.
این مدرس گردشگری تأکید میکند: «دماوند، پارک جنگلی، پارک ملی یا هر مقصدی که پذیرای گردشگر است، باید یک سیستم مدیریتی خاص و یکپارچه داشته باشد، اما در طبیعت ایران این ساختار به نحو مطلوب به چشم نمیخورد. درباره دماوند نیز هر بخش تحت مدیریت مجموعه یا مسئولین مختلفی قرار دارد.
او با اشاره به اینکه نبود ساختار کنترل ورود جمعیت، ریشه بسیاری از مسائل است، میگوید: «نگرانیهایی که امروز درباره استفاده از حیوانات بارکش، حیوانآزاری و مضار مشابه مطرح میشود، در نهایت به این سؤال برمیگردد که چه تعداد گردشگر، بر اساس چه استانداردهایی و با چه قوانینی وارد دماوند میشوند.»
این طبیعتگرد به یادآوری میآورد: «در شرایط کنونی، نه تنها حیوانات بارکش بلکه خود خاک و آب منطقه نیز از وضعیت موجود آسیب میبیند و حتی برخی تنشها و درگیریها میان گردشگران، به ویژه در زمینه عکاسی، نمایانگر پیامدهای کمبود مدیریت صحیح در مقصد است.»
علی شادلو افزوده میکند: «بسیاری از مشکلاتی که این روزها در مقاصد طبیعی کشور مشاهده میشود، از جمله فشار به حیوانات بارکش، آسیب به منابع طبیعی و افزایش تنش میان گردشگران، به نبود ساختار مشخصی به عنوان سازمان مدیریت مقصد بازمیگردد؛ ساختاری که قادر باشد ورود گردشگران، نحوه استفاده از ظرفیتهای منطقه و میزان فشار بر طبیعت را بر اساس استانداردهای معین مدیریت و کنترل کند.
نظرات کاربران