طبق گزارش خبرنگار سیاسی ایرنا، «هادی خانیکی» در روز دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵، در مراسم بزرگداشت چهلمین روز درگذشت ابوالقاسم قاسمزاده، پیشکسوت مطبوعات اظهار داشت: از زمانی که با مرحوم قاسمزاده آشنا شدم - که به بیش از ۳۵ سال پیش برمیگردد و به دورهای که در صداوسیما کار میکردم مرتبط است - معتقدم اگرچه او را بهعنوان یک مرد اندیشه و قلم توصیف کردهاند، اما ویژگی بارزتری که میتوان به او نسبت داد، امتحانپسدادهبودن او در آزمون زندگی است.
وی افزود: تجربیات من از این مدت آشنایی به من این امکان را میدهد که برای مرحوم قاسمزاده چند «جهان زیست» متفاوت تعریف کنم؛ جهانی که بهطور عمیقی با یکدیگر در هم تنیده شده بودند. به احتمال زیاد، جهان زیست زیرین او، مبتنی بر باورها و اعتقاداتش بود؛ از زمان شناخت او، میبینیم که پایههای زندگیاش بر اساس باورها و اعتقادات شکلگرفته است. این پایه، اندیشهورزی او را به سمت ساختن ایران سوق داد و سیاستورزیاش نیز در همین راستا قرار میگرفت. این اندیشهورزی در عرصه فرهنگورزی به وضوح نمایان بود، که تلاشهای او در صداوسیما، حوزه مطبوعات و نویسندگی بهخوبی نشاندهنده آن است و در قله آن، جهان اصلاحگری قرار داشت؛ به این معنا که او سیاست و فرهنگ را با رضایت از اصلاحات مینگریست.
این استاد عرصه ارتباطات بیان کرد: در بالای همه این موارد، تجربهورزی قرار داشت که او در سالهای پایانی عمرش بیشتر بدان توجه داشت؛ بازگشت به خود به صورت عارفانه، هنری و اخلاقی. دوران اصلاحطلبی او به یکی از این پنج جهان مرتبط میشود؛ آن دوره به زمانی وابسته است که او فعالانه در جنبش اصلاحات شرکت داشت و بعداً نیز به حلقه مشورتی سید محمد خاتمی پیوسته بود. برخی از دوستان که اکنون نیز در کنارشان هستیم، در روزهای دوشنبه قبل از انتخابات و همچنین در دوران ریاست جمهوری و پس از آن، در زمان ریاستجمهوری آقای خاتمی، شاهد این حضور بودند.
خانیکی با اشاره به اینکه قاسمزاده یکی از نزدیکان به آقای خاتمی بود، گفت: اگر آن دوران را با ترکیب این پنج جهان که دغدغههای قاسمزاده را شکل میدهد، تحلیل کنیم، میتوان با توصیف روابطی که در عمق و جوهر آن گفتوگو وجود داشت، بهخوبی حقیقت را روشن ساخت؛ به ویژه، گفتوگوی تمدنها و تلاش برای برقراری صلح.
قاسمزاده بر این باور بود که نهادینه کردن گفتوگوی تمدنها در فرهنگ عمومی الزامی است
عضو هیئت علمی رشته علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی ابراز داشت: آقای قاسمزاده همواره از چهرههای فعال در این زمینه بود. او متنها و پیشنهاداتی آماده میکرد و چارچوبهایی که باید مورد توجه قرار میگرفتند را ارائه مینمود. از نظر او، گفتوگوی تمدنها و مسأله صلح که دغدغه آقای خاتمی بود، تنها یک تلاش دیپلماتیک نبود، بلکه نیازمند ترجمه رسانهای، مطرح شدن در افکار عمومی، تبدیل نظری و نهادینه شدن در فرهنگ عمومی بود. این بخش از فعالیتهای وی میتوانست یکی از مشاغل بسیار پویا او به حساب آید.
خانیکی در ادامه به ارائه پنج نکته درباره نقش مرحوم قاسمزاده در شکلگیری گفتوگوی تمدنها پرداخت.
دیدگاه قاسمزاده نشان میدهد که گفتوگو بیشتر از آنکه یک استراتژی سیاسی باشد، یک نیاز ملی است
او با اشاره به این نکته که نخستین مسأله، تبدیل گفتوگوی تمدنها از یک طرح دیپلماتیک به یک زیستجهان رسانهای بود، توضیح داد: قاسمزاده از نخستین روزنامهنگاران و تحلیلگران بود که متوجه شد گفتوگوی تمدنها نمیتواند به سطوح رسمی و بینالمللی محدود بماند. او با قلم سنجیده و تحلیلیاش، به ویژه در مطبوعات و روزنامه «اطلاعات»، این مفهوم را به جامعه و فضا عمومی آورد. از نظر او، گفتوگو بیشتر از آنکه یک استراتژی سیاسی باشد، یک فضیلت ارتباطی و یک ضرورت ملی برای درک متقابل بود؛ موضوعی که دوستان دیگر نیز بهخوبی به آن پرداختهاند.
خانیکی ادامه داد: مسأله دوم، تبیین ائتلاف برای صلح در مواجهه با خشونتورزی جهانی بود؛ پس از حوادث ۱۱ سپتامبر و در میان نظریه برخورد تمدنها، دکترین ائتلاف صلح مطرح گردید و قاسمزاده در نوشتههای خود بهروشنی نشان داد که صلح فقط عدم جنگ نیست، بلکه فرایند ایجابی است که از شناخت یکدیگر، نفی سلطه فرهنگی و ایجاد سازوکارهای عادلانه ارتباطی عبور میکند. مقالات او الگوی تفکر در برابر خشونتورزیهای سازمانیافته کلامی و سیاسی را به نمایش میگذارد.
قاسمزاده هرگز قلم خود را به تخریب یا قطبیسازی آلوده نکرد
عضو هیئت علمی رشته علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: مسأله سوم، پاسداشت اخلاق گفتوگو و عقلانیت انتقادی در رسانهها و مطبوعات بود؛ یکی از مهمترین ابعاد کارنامه قاسمزاده، وفاداری او به اصول اخلاقی گفتوگو بود. او در اوج قطبی بودن سیاسی، هرگز قلم خود را به هیجانات زودگذر، تخریب یا قطبیسازی جامعه آلوده نکرد و در این مسیر وفادار ماند و حتی از سختیهای این راه نیز تحمل کرد. تحلیلهای او نقد را با احترام و صراحت را با مدارا پیوند میزد و این شیوه رفتار، سرمایهای گرانبها برای ساختن مرجعیت رسانهای و اعتماد اجتماعی به شمار میرفت.
وی ادامه داد: مسأله چهارم، برداشت جهانمحلی از جهانیشدن و تحولات فناورانه ارتباطی بود؛ او در تحلیلهای خود همواره میان هویت ملی و دینی ایران معاصر اتحادی برقرار میکرد و نشان میداد که در این شتاب و گستره جهانیشدن، ایران باید بهطور فعال و معناشناسانه در پروژههای جهانی مانند گفتوگوی تمدنها نمایان شود؛ حضوری که به معنای نادیده گرفتن در فرهنگ و برداشت جهانی نیست و ایران نیز میتواند سهم و جایگاه خود را در آن ایفا کند.
قاسمزاده گفتوگو را تنها راه سیاسی مسالمتآمیز میدانست
خانیکی افزود: مسأله پنجم، مسئولیتپذیری روشنفکرانه و نگهداری از امید و مدارا در فرهنگ ایرانی بود؛ فعالیت قاسمزاده در دوران خاتمی ناشی از مسئولیتپذیری یک روشنفکر روزنامهنگار بود، نه یک روشنفکر کلاسیک. او اعتقاد داشت که گفتوگو تنها راه مسالمتآمیز سیاسی است و میراث قلمی او در این سالها، چه در قالب پیشنهادهایی که به خاتمی و حاکمیت ارائه میکرد یا نوشتههایش در مطبوعات، این امر را به وضوح نشان میدهد؛ حتی در برابر بحرانها و چالشهای سخت اجتماعی، باید به گفتوگو پناه برد.
عضو هیئت علمی رشته علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در پایان اظهار داشت: به نظر من، اواخر عمر پربار او را باید در پناه بردن به باورها، بازگشت به پناهگاه اعتقادات، به فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، به فهم مدارا، به عقلانیت ارتباطی و به امید اجتماعی بهعنوان مؤثرترین راههایی که جامعه را از گسست و انحطاط نجات میدهد، تلقی کرد. به عقیدهام، امروز جامعه ما بیش از هر زمان دیگری به ترمیم اختلالات ارتباطی و بازسازی گفتوگوهای داخلی و بینالمللی نیاز دارد. نگاهی به کارنامه و قلم قاسمزاده در آن دوران، میتواند راهی روشن برای زندگی و کنش گفتوگویی ما باشد.
به گزارش ایرنا، مراسم بزرگداشت چهلمین روز یادبود ابوالقاسم قاسمزاده، روزنامهنگار پیشکسوت، در تاریخ ۲۳ شهریورماه ۱۴۰۵ در مؤسسه اطلاعات برپاشد و جمعی از روزنامهنگاران، اهل قلم، فعالان سیاسی و صاحبنظران حوزه علوم اجتماعی، از جمله محمدجواد ظریف، حجتالاسلام سیدهادی خامنهای، محمد هاشمی رفسنجانی، محسن میردامادی، محمدعلی ابطحی، محمدرضا جلائیپور، تقی آزاد ارمکی، فخرالسادات محتشمی پور، در این موسسه شرکت داشتند.
در آغاز این مراسم، حجتالاسلام عبدالرضا ایزدپناه، مدیر موسسه اطلاعات، یاد و نام این پیشکسوت روزنامهنگاری را گرامی داشت و سپس چند تن از پیشکسوتان عرصه فرهنگ و ادب به ایراد سخنرانی پرداختند.
نظرات کاربران