تینا مزدکی_نقشههای جهانی به نظر بسیاری از ما نمایی ساده و واضح از زمین ارائه میدهند، اما در واقع پشت هر نقشه، انتخابهای پیچیدهای از ریاضی و بصریسازی وجود دارد. از آنجا که زمین به شکل کره است، نمایش سطح یک کره بر روی یک بستر صاف به گونهای که تغییراتی در شکل، مساحت، فاصله یا زاویه ایجاد نشود، غیرممکن است. بنابراین، نقشهنگاران میبایست در میان این ویژگیها به انتخاب بپردازند.
در این گزارش خواهید خواند:
- سازمان ملل با رأی ۱۶۴ کشور به استفاده از نقشه Equal Earth اعتبار داده است.
- تنها رأی مخالف این قطعنامه از آمریکا بود، در حالی که ۶ کشور دیگر از رأیگیری خودداری کردند.
- نقشه مرکاتور که در سال ۱۵۶۹ به منظور کمک به ناوبران طراحی شده بود، مناطق نزدیک به قطبها را به طور نامتناسبی بزرگتر نمایش میدهد.
- Equal Earth اندازههای نسبی قارههایی چون آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین را به شکل دقیقتری نمایان میسازد.
- سازندگان نقشه Equal Earth تأکید دارند که هیچ نقشهای قادر نیست نمایی کاملاً «صادقانه» و بدون اعوجاج از جهان به تصویر بکشد.
- نقشههای جهانی علاوه بر اصول علمی، تحت تأثیر انتخابهای فرهنگی، تاریخی و زیباییشناختی نیز قرار میگیرند.
چرا نقشههای جهانی نمیتوانند بهطور کامل دقیق باشند؟
یکی از چالشهای اصلی در نقشهنگاری این است که زمین به شکل کره درآمده، اما نقشهها باید بر روی سطحی دو بعدی به نمایش گذاشته شوند. جهت رفع این مشکل، نقشهنگاران از «پروجکشن» یا روشهای خاص تصویریسازی بهره میبرند. هر یک از این روشها ممکن است بخشی از واقعیت را به نحوی تغییر دهند؛ به طوری که ممکن است شکل، مساحت، فاصلهها یا زوایا دچار تغییراتی شوند. از این رو، نمیتوان نقشهای کاملاً بیعیب و نقص ایجاد کرد.
برنهارد جنی، یکی از سه طراح Equal Earth، به طور واضح میگوید:«اگر بخواهیم سطح خارجی یک پرتقال را بدون هیچگونه تغییر، صاف کنیم، ناگزیر به بکشاندن یا پارهکردن آن خواهیم پرداخت. به همین دلیل، نمیتوانیم ویژگیهای سطح کروی را به طور کامل بر روی یک سطح صاف حفظ کنیم.»
نقشه مرکاتور چگونه اندیشه ما از جهان را دگرگون کرد؟
نقشه مرکاتور که در سال ۱۵۶۹ به منظور مساعدت به دریانوردان طراحی شده، ویژگی مهمی دارد که بر اساس آن خطوط مستقیم در این نقشه با مسیرهای قطبنما تطابق دارند؛ قابلیتی که آن را برای ناوبری بسیار کارآمد میسازد.
اما این ویژگی به بهای اعوجاج اندازههای کشورها و قارهها در نزدیکی قطبها تمام شده است. به همین دلیل، از نظر اندازه، کشورهایی مانند شمال آمریکا و گرینلند در نقشه مرکاتور بزرگتر از واقعیت به چشم میآیند. منتقدان این روش نمایش سالهاست ادعا کردهاند که چنین تصاویری بهطور غیرمستقیم میتوانند باور عمومی مبنی بر بزرگتر بودن کشورهای نیمکره شمالی و در نتیجه قدرتمندتر بودن آنها را تقویت کنند.
Equal Earth برای نمایش اندازه واقعی قارهها طراحی شده است
پروجکشن Equal Earth در سال ۲۰۱۸ توسط تام پترسون، بویان شاوریچ و برنهارد جنی طراحی گردید. هدف اصلی این پروژه، ارائه نمای دقیقتری از اندازه نسبی خشکیهای مختلف در سطح کره زمین بود.
در این نقشه، قارههای آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین بهطور متناسبتر و دقیقتر نسبت به نقشه مرکاتور به تصویر کشیده میشوند. سازمان ملل نیز در ماه جاری قطعنامهای را برای تصویب استفاده از این نقشه به رای گذاشت؛ تصمیمی که میتواند کمک کند تا رفتهرفته حضور Equal Earth در نظامهای آموزشی و سایتهای دولتی بیشتر شود.
۱۶۴ کشور از نقشه جدید حمایت کردند
پیشنهاد استفاده از Equal Earth توسط کشور توگو ارائه شد و استقبال گستردهای از سوی اعضای سازمان ملل از آن شده است. در مجموع ۱۶۴ کشور به این پیشنهاد رأی مثبت دادند، در حالی که آمریکا تنها رأی مخالف را ارائه داد و ۶ کشور دیگر نیز رأی خود را به نفع عدم رأیگیری گذاشتند. نماینده آمریکا در سازمان ملل این قطعنامه را حاشیهای در مقایسه با مسائل اساسیتر توصیف کرد.
این نقشه همچنین موجب شده است که گرینلند و ایالات متحده در قیاس با تصویر رایج در نقشه مرکاتور کوچکتر به نگاه بیایند.
جنگ اعتراضی ژاپن و اوکراین به نسخه سیاسی نقشه چه بود؟
بعد از رأیگیری در سازمان ملل، برخی کشورها نسبت به نحوه نمایش مرزها و رنگبندی نسخههای منتشرشده از Equal Earth اعتراض کردند. ژاپن خواستار بازنگری در نقشه شد، زیرا در برخی نسخهها، جزایر مورد مناقشه کوریل به دلیل استفاده از رنگ مشابه، به نظر میرسد که متعلق به روسیه باشد.
اوکراین نیز به نحوه نمایش کریمه اعتراض کرد و تأکید کرد که این نمایش میتواند از نظر حقوقی و سیاسی برای خود مشکلزا باشد. با این حال، سازندگان Equal Earth توضیح میدهند که این اعتراضات بیشتر ناشی از تفاوت بین خود پروجکشن ریاضی و نسخههای سیاسی و رنگی نقشه است.
نسخهای که سازمان ملل بهآن رأی داده است، تنها یک روش ریاضی برای نمایش خشکی و دریاها است و مرزهای سیاسی یا رنگبندی کشورهای مختلف جزو ذات این پروجکشن محسوب نمیشود. تام پترسون نیز تصریح کرده که وبسایت مربوط به Equal Earth را به منظور اصلاح رنگها، نام کشورها و سایر جزئیات بهروزرسانی خواهد کرد.
Equal Earth نیز نقشهای بدون نقص نیست
با وجود اینکه Equal Earth چالش نمایش نادرست مساحت در مرکاتور را بهطور چشمگیری کاهش میدهد، اما بهعنوان یک نقشه برای تمامی اهداف مناسب نیست. به عنوان مثال، کشورهایی که در لبههای نقشه قرار دارند ممکن است بهطور غیرمنصفانه فشرده یا کشیده به نظر برسند. نیوزیلند بهعنوان یکی از نمونههای بارز در این زمینه نمایش داده میشود.
به همین دلیل، Equal Earth نمیتواند بهعنوان جایگزینی برای تمامی نقشههای موجود مورد استفاده قرار گیرد. این نقشه برای ارزیابی دقیقتر اندازه نسبی نواحی مختلف جهان مناسبتر است، اما در ناوبری بهطور کارآمد مشابه مرکاتور نیست و Equal Earth تنها یک تلاش برای حل مشکلات نقشه مرکاتور نیست. روش دیگری به نام پروجکشن Goode homolosine نیز وجود دارد که ظاهری مشابه به پوست پرتقالی دارد که از چند نقطه باز شده و به نمایش درآمده است.
این تکنیک ممکن است برخی اعوجاجهای مربوط به مساحت را کاهش دهد، اما ظاهر غیرمعمول آن و دشواریهای موجود در استفاده از آن برای ناوبری، موجب شده است که کاربرد عمومی آن محدود باشد. در مقابل، با وجود نقاط ضعف، مرکاتور به دلیل حفظ سمت شمال در بالای نقشه و سهولت استفاده در ناوبری همچنان مزایای عملی مهمی دارد.
[توضیح خبرآنلاین: ایران نیز نمونه جالبی از تأثیر نوع پروجکشن بر درک ما از اندازه کشورهای مختلف است. کشور ما با مساحتی حدود ۱.۶۵ میلیون کیلومتر مربع، یکی از بزرگترین کشورهای جهان به شمار میرود، اما در نقشه مرکاتور در مقایسه با سرزمینهای واقع در عرضهای جغرافیایی بالاتر، کوچکتر به نظر میرسد. ایران در محدوده عرض جغرافیایی حدود ۲۵ تا ۴۰ درجه شمالی واقع شده و در نزدیکی عرض ۳۰ درجه، ابعاد آن در این پروجکشن تقریباً ۳۳ درصد بزرگنمایی ظاهری پیدا میکند؛ با این حال، این میزان اعوجاج در برابر نواحی نزدیک به قطبها بسیار کمتر است. بنابراین، مقایسه مستقیم ایران با کشورهایی نظیر روسیه، کانادا یا کشورهای شمال اروپا بر روی یک نقشه تخت ممکن است تصویر دقیقی از ابعاد واقعی آن ارائه ندهد.]
یکی از نکات جالب در تاریخ نقشهنگاری این است که حتی زاویه قرارگیری جهان روی نقشه نیز یک انتخاب خالص و طبیعی به شمار نمیرود. به عنوان مثال، برخی نقشههای اسلامی قدیم با ملتفت قرار دادن سمت جنوب در بالا، مکه را در راستای دید اصلی خود قرار داده بودند. در مقابل، بیشتر نقشههای مدرن جهان با مرکزیت لندن و نصفالنهار گرینویچ طراحی شدهاند. این موضوع نشان میدهد که انتخاب مرکز، زاویه و نحوه نمایش جهان میتواند تحت تأثیر تاریخ و فرهنگ قرار گیرد.
«هیچ نقشهای بهطور کامل بیطرف نیست»
برنهارد جنی، یکی از طراحان Equal Earth، اشاره میکند که نقشهنگاری ترکیبی از علم و هنر است و بدین ترتیب، هر نقشهای به نوعی از مصالحههای لازم تشکیل شده است. او بر این نکته تأکید میکند که «هیچ نقشهای خنثی نیست» و به همین دلیل یافتن روشی که تمام افراد را راضی کند، غیرممکن خواهد بود.
بویان شاوریچ نیز تصریح میکند که اهمیت اصلی این تحول تنها در کنار گذاشتن یک نقشه قدیمی نیست؛ بلکه این رخداد باید به ارتقاء دانش نقشهخوانی و آگاهی عمومی از این حقیقت که هیچ پروجکشن واحدی نمیتواند تصویری کاملاً واقعی از جهان را ارائه دهد، کمک نماید.
او میافزاید که هر روش نمایش جهان به مجموعهای از مصالحهها همراه است و حتی قطعنامه سازمان ملل نیز بهطور کامل استفاده از مرکاتور را نادیده نگرفته و تحمیل نقشهای واحد برای تمامی کاربردها نیز مرسوم نیست.
چرا نام Equal Earth در موفقیت آن مؤثر بوده است؟
برنهارد جنی بر این باور است که یکی از دلایل موفقیت این پروجکشن میتواند نام آن باشد. اصطلاح «Equal Earth» به راحتی مفهوم اساسی نقشه را برای مخاطب فراخوانی میکند. او با لحنی طنزآمیز بیان کرده است که اگر این نقشه با نام ترکیبی «پروجکشن شاوریچ-پترسون-جنی» معرفی میشد، احتمالاً به همین اندازه موفق از آب در نمیآمد.
تصمیم سازمان ملل را میتوان به عنوان یک نقطه عطف در تاریخ بهرهبرداری از نقشههای جهانی در نظر گرفت، اما این تصمیم به معنای حذف کامل مرکاتور نخواهد بود. هر پروجکشن برای هدف خاصی طراحی شده و مرکاتور هنوز در مواردی از ناوبری مزایای قابل توجهی دارد، در حالی که Equal Earth بیشتر برای نمایش دقیقتر ابعاد نسبت به هم طراحی شده است.
به همین خاطر مهمترین پیام این تغییر شاید این باشد که نه تنها یک نقشه جدید جایگزین دیگری میشود، بلکه افزایش آگاهی درباره محدودیتهای تمام نقشهها؛ اینکه تصاویری که ما در کلاسهای درس، صفحات وب یا کتابهای درسی مشاهده میکنیم، الزاماً واقعیت را منعکس نمیکنند، بلکه حاصل انتخابهایی از طریق ریاضی، جغرافیایی و حتی فرهنگی است.
منبع: theguardian
۲۲۷۳۲۳
نظرات کاربران