به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، پژوهشگران با تحلیل دادههای لرزهای پیرامون محل آزمایش هستهای پونگگیهری در کره شمالی اعلام کردهاند که پس از آخرین آزمایش هستهای این کشور در سال ۲۰۱۷، میزان فعالیت لرزهای به شکل چشمگیری افزایش یافته است؛ نتیجهای که نشان میدهد پیامد انفجارهای زیرزمینی شاید برخلاف برداشتهای پیشین، نهتنها کوتاهمدت نباشد، بلکه سالها ادامه پیدا کند و حتی برخی گسلهای کهن و خاموش پوسته زمین را دوباره به جنبوجوش بیندازد.
ثبت ۱۳۹۹ زمینلرزه پس از انفجار ۲۰۱۷
کره شمالی از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۷ شش آزمایش هستهای زیرزمینی را در سایت پونگگیهری، واقع در منطقه کوهستانی مانتاپ، انجام داده است. آخرین آزمایش در سال ۲۰۱۷ نیرومندترین آزمایش هستهای این کشور بهشمار میرفت و برآورد میشود انفجاری با توان تقریبی ۱۶۰ کیلوتن ایجاد کرده باشد. این رویداد با زمینلرزهای به بزرگی ۶.۳ همراه شد و احتمال میرود بخشی از سازه زیرزمینی سایت، از جمله یکی از تونلها، بر اثر آن فرو ریخته باشد.
اکنون پژوهشی که در مجله Science منتشر شده، تصویری متفاوت از پیامدهای این آزمایش ترسیم میکند. در این تحقیق، دادههای امواج لرزهای مربوط به بازه زمانی ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۵ بررسی شده و در مجموع ۱۳۹۹ زمینلرزه در حوالی کوه مانتاپ شناسایی شده است. بنا بر نتایج مطالعه، شمار و شدت زمینلرزهها در گذر زمان رو به افزایش گذاشته؛ الگویی که با روند معمول فعالیتهای لرزهای پس از انفجارهای زیرزمینی همخوانی ندارد.
زمینلرزهها عمدتاً کوچک اما مداوم بودهاند
بخش اعظم زمینلرزههای ثبتشده چندان قدرتمند نبودهاند و بزرگی آنها عمدتاً در محدوده ۲ تا ۳ قرار داشته است. پژوهشگران همچنین توضیح میدهند که این رخدادها در عمق نسبتاً اندکی به وقوع پیوستهاند. نخستین زمینلرزه این مجموعه دادهها در سال ۲۰۱۳ و پس از سومین آزمایش هستهای کره شمالی ثبت شده است. با این حال، فعالیت لرزهای تا سال ۲۰۱۷ در سطحی محدود باقی مانده بود و پس از ششمین و نیرومندترین آزمایش هستهای، جهشی قابل توجه پیدا کرد.
آنچه این میان غیرمنتظره بود، این است که فعالیت لرزهای نهتنها فروکش نکرد، بلکه در سالهای بعد نیز ادامه یافت و حتی پررنگتر شد. کوانگهی کیم، پژوهشگر دانشگاه ملی پوسان و نویسنده اصلی این تحقیق، میگوید شدت این روند افزایشی به اندازهای آشکار بوده که خود گروه پژوهشی را نیز غافلگیر کرده است.
چرا آزمایش هستهای میتواند زمین را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد؟
آزمایشهای هستهای زیرزمینی سالهاست که بهعنوان عاملی برای ایجاد زمینلرزههای کوچک شناخته میشوند. با این حال، تصور رایج این بوده که چنین رخدادهایی بیشتر در روزها و هفتههای پس از انفجار بروز میکنند و با فاصله گرفتن از محل آزمایش، اثرشان کاهش مییابد. یافته تازه نشان میدهد که در شرایط خاص، اثر یک انفجار زیرزمینی میتواند بهمراتب ماندگارتر از انتظار باشد.
پژوهشگران بر این باورند که انفجارهای هستهای قادرند حجم وسیعی از سنگهای زیرزمینی را دچار شکست و خردشدگی کنند و شکافها و مسیرهای تازهای در پوسته زمین پدید آورند. یکی از فرضیههای مطرح این است که آبهای زیرزمینی از دل این شکستگیها عبور کرده و با بالا بردن فشار منفذی درون سنگها، زمینه را برای لغزش گسلهای از پیش موجود فراهم کرده باشند.
در چنین وضعیتی، بهجای واکنشی فوری و کوتاهمدت به انفجار، ممکن است فعالیت لرزهای با تأخیری چندساله افزایش یابد؛ چراکه حرکت آب در شبکههای زیرزمینی میتواند بسیار کند پیش برود. با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که در این بررسی نقش آبهای زیرزمینی بهطور مستقیم آزموده نشده و این سازوکار همچنان در حد یک فرضیه برای توضیح نتایج باقی مانده است.
فعال شدن گسلهای قدیمی در پوسته کره زمین
یکی از نکات قابل توجه این پژوهش، شناسایی گسلهای موسوم به درونصفحهای در این ناحیه است؛ گسلهایی که برخلاف گسلهای فعال در مرز صفحات تکتونیکی، در بخشهایی نسبتاً پایدار از پوسته زمین قرار دارند. شبهجزیره کره از منظر زمینساختی، در قیاس با مناطقی مانند ژاپن، منطقهای نسبتاً آرام به شمار میرود. پژوهشگران نیز اشاره میکنند که سوابق تاریخی زمینلرزه در این سرزمین بسیار اندک بوده است.
بر پایه دادههای تاریخی بررسیشده توسط تیم تحقیق، طی بیش از دو هزار سال گذشته تنها شمار محدودی از زمینلرزهها در پیرامون این منطقه ثبت شده است. فرضیه محققان این است که انفجار سال ۲۰۱۷ شاید شرایطی را رقم زده باشد که دستکم دو گسل قدیمی و پیشتر موجود، دوباره فعال شوند. شکل نامتقارن و شیبدار کوه مانتاپ نیز ممکن است سبب شده باشد برخی از این گسلها پیش از انفجار به مرز لغزش نزدیکتر شده باشند.
آیا آزمایش هستهای دیگری در کار بوده است؟
یکی از پرسشهای کلیدی درباره افزایش فعالیت لرزهای در پونگگیهری این است که آیا پس از سال ۲۰۱۷ آزمایش هستهای دیگری در این مکان انجام شده یا نه. پژوهشگران میگویند هیچ مدرکی در اختیار ندارند که نشان دهد بعد از سال ۲۰۱۷ آزمایش هستهای تازهای در این سایت صورت گرفته است. آنان همچنین به خود سایت دسترسی مستقیم نداشتهاند و دادههای لرزهای داخل خاک کره شمالی نیز در اختیارشان نبوده است.
با این وجود، در سالهای اخیر گزارشهای گوناگونی درباره وضعیت این سایت منتشر شده است. آژانس بینالمللی انرژی اتمی در سال ۲۰۲۲ اعلام کرده بود که نشانههایی از بازسازی تونلهای آزمایشی در پونگگیهری دیده میشود. افزون بر این، در گزارشی مربوط به سال ۲۰۲۵، سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا گفته بود که کره شمالی تاسیسات آزمایش هستهای خود را بازسازی کرده است.
چالش جدید برای تشخیص زمینلرزه طبیعی از آزمایش هستهای
یکی از مهمترین نتایج احتمالی این مطالعه میتواند در حوزه پایش و شناسایی آزمایشهای هستهای زیرزمینی نمایان شود. در شرایط عادی، شبکههای لرزهنگاری میتوانند با تکیه بر ویژگیهای امواج لرزهای، انفجارهای زیرزمینی را از سایر رویدادها تشخیص دهند. اما اگر یک انفجار هستهای بتواند در سالهای بعد نیز گسلهای طبیعی منطقه را فعال کند، تمایز میان رویدادهای لرزهای ناشی از انفجار و زمینلرزههای تکتونیکی پیچیدهتر خواهد شد.
پژوهشگران هشدار دادهاند که فعالیت لرزهای طولانیمدت ناشی از آزمایشهای زیرزمینی میتواند تفسیر دادههای لرزهنگاری در مجاورت سایتهای آزمایش هستهای را دشوارتر کند. البته این پدیده کاملاً بیسابقه هم نیست. نمونههایی از فعالیت لرزهای بلندمدت ناشی از مداخلات انسانی در نقاط دیگر جهان نیز ثبت شده است؛ برای نمونه، استخراج گاز در هلند و تزریق پساب حاصل از فعالیتهای نفت و گاز در اوکلاهما با افزایش زمینلرزهها ارتباط داشتهاند.
پوسته زمین حافظه طولانی دارد
به گفته سانیونگ پارک، پژوهشگر دانشگاه شیکاگو که در این تحقیق مشارکت نداشته، یافتههای تازه نشان میدهد اختلالات کوتاهمدت در پوسته زمین میتوانند پیامدهایی برجای بگذارند که سالها یا حتی دههها ادامه یابند. با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که هنوز نمیتوان با اطمینان گفت آزمایش هستهای ۲۰۱۷ تنها عامل افزایش فعالیت لرزهای در این منطقه بوده است. نبود دسترسی مستقیم به سایت و همچنین نبود دادههای لرزهای داخلی کره شمالی، از مهمترین محدودیتهای این پژوهش بهشمار میرود.
آنچه این مطالعه برجسته میکند این است که آثار فیزیکی یک انفجار عظیم زیرزمینی ممکن است بسیار فراتر از لحظه وقوع آن امتداد پیدا کند؛ بهویژه زمانی که انفجار در ناحیهای رخ داده باشد که گسلهای قدیمی و مستعد لغزش در آن حضور دارند.
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران