به نقل از ایسنا؛ در این زمینه لازم است اشاره شود که تمامی بیماران قادر نیستند بهطور یکسان از این تکنولوژی بهرهمند شوند؛ بهویژه سالمندان، افرادی که با پلتفرمهای اینترنتی آشنایی ندارند، کسانی که به تجهیزات هوشمند یا دسترسی به اینترنت مناسب دسترسی ندارند و بیمارانی که توانایی پرداخت هزینه اضافی برای نوبت را ندارند، ممکن است با چالشهای جدیدی در این مسیر مواجه شوند. در چنین موقعیتی، فناوری که باید دسترسی به خدمات بهداشتی را تسهیل کند، بدون نظارت کافی، میتواند خودش موجب بروز مشکل شود.
بهطور کلی، هرچند که نوبتگیری اینترنتی مزایایی برای بسیاری از بیماران به ارمغان آورده است، اما تجربیات بعضی از مراجعهکنندگان نشان میدهد که این شیوه برای همه افراد به یک اندازه سهل و قابل دسترس نیست؛ به عنوان مثال، یک خانم سالمند در این خصوص به ایسنا میگوید:« کار با این سامانهها برای من دشوار است و معمولاً باید از فرزندانم خواهش کنم که برایم نوبت بگیرند. اگر آنها در دسترس نباشند، قادر به نوبتگیری نیستم.»
یکی دیگر از بیماران که در تلاش برای نوبتگیری از یک متخصص غدد است، از هزینهای که بابت نوبت پرداخت کرده، نارضایتی خود را ابراز میکند و میگوید: « وقتی هزینه نوبت را به همراه هزینه ویزیت و دارو در نظر میگیرم، واقعاً مراجعه به پزشک برای من بار بیشتری میشود و این هزینه اضافی برای من بهعنوان بیمار محسوس است. علاوه بر این، متأسفانه در برخی مطبها، منشی پزشک به جای نوبت دادن، بیماران را به سامانههای آنلاین ارجاع میدهد.»
بیمار دیگری هم از مشکل دسترسی به برخی پزشکان از طریق سامانههای آنلاین ابراز نارضایتی میکند و میگوید: «در این شرایط، اگر با این سیستمها و تکنیکهای آنلاین آشنا نباشی، شانس کمتری برای گرفتن نوبت خواهی داشت. ممکن است پزشک موردنظر نوبت داشته باشد، اما قادر به نوبتگیری بهموقع نباشی.»
از سوی دیگر، در برخی وبسایتهای تبلیغاتی، آگهیهای مشابهی با این محتوا منتشر میشود که بهنوعی اعلام میکند: «گرفتن نوبت پزشک برای برخی تخصصها مشکل و زمانبر است» و به مشتریان این نوید را میدهد که میتوانند بهصورت آنلاین برای نوبتگیری پزشک درخواست ثبت کنند؛ خدماتی که در آگهیها برای «تخصصهای مختلف» و «از تمامی نقاط کشور» معرفی شده و حتی پیگیری و اعلام زمان دقیق نوبت نیز بهعنوان بخشی از این خدمات وعده داده میشود. در این آگهیها از متقاضیان خواسته شده است تا تنها نام پزشک یا تخصص موردنظر خود را ارسال کنند تا مراحل ثبت نوبت انجام شود.
این روایتها نشاندهنده یک نکتهی کلیدی است؛ آیا نوبتگیریهای آنلاین در حالی که دسترسی را برای افرادی مسلط به فضای مجازی آسانتر میکند، برای سالمندان، کسانی که توانایی کمتری در کار با فناوری دارند و بیماران کمدرآمد، آیا دسترسی عادلانهای فراهم میآورد؟
بهطور کلی میتوان گفت که اصل بهرهگیری از فناوری و فراهم نمودن دسترسی به خدمات پزشکی قابل انکار نیست. در این راستا، بیشک پزشکی از راه دور و نوبتگیری آنلاین میتوانند فرصت خوبی برای بسیاری از بیماران، بهخصوص افرادی که قادر نیستند مکرراً به مراکز درمانی مراجعه کنند، فراهم آورند؛ اما این مسأله تا جایی اهمیت دارد که «دسترسی عادلانه به پزشک» را با چالش و محدودیت مواجه نسازد.
نکتهی مهم دیگر این است که تمامی بیماریها را نمیتوان صرفاً از طریق صفحه تلفن همراه یا صفحه نمایش تشخیص داد. برخی بیماران نیاز به معاینه، مشاهده علائم، انجام آزمایشات یا انجام بررسیهای حضوری دارند و تأخیر یا جایگزینی نادرست ویزیت حضوری با ویزیت غیرحضوری قطعاً کیفیت ارائه خدمات را تحت تأثیر خواهد گذاشت.
زمانی که نوبت پزشک به کالایی برای خریدوفروش تبدیل میشود
دکتر بابک شکارچی، معاون فنی و نظارت سازمان نظام پزشکی، در ارتباط با دریافت هزینه برای نوبتگیری اینترنتی پزشکان به ایسنا تأکید میکند که «تعرفهای جداگانه برای نوبتگیری مشخص نشده و مرجع قانونی، همان کتاب تعرفههای پزشکی است که هر ساله اعلام میشود.»
او بیان میکند:« تعرفه ما همان کتابی است که مشخص شده و مطالبات خارج از آن، فاقد اعتبار قانونی است. کتاب تعرفه، مبنای اعلام هزینه ویزیت است و آنچه در این چهارچوب تعیین شده، ملاک عمل خواهد بود.»
اظهارات معاون فنی و نظارت سازمان نظام پزشکی در حالی مطرح میشود که بیمار برای دسترسی به پزشک، علاوه بر هزینه رسمی ویزیت، ممکن است با درخواست وجه دیگری از سوی واسطهها یا سامانههای نوبتدهی که بهتازگی رایج شده، روبرو شود. اما این پرسش مطرح است که آیا نوبت پزشک، که در نهایت بخشی از مسیر دسترسی بیمار به خدمات درمانی محسوب میشود، باید به کالایی تبدیل شود که امکان تجارت و واسطهگری بر سر آن وجود داشته باشد؟
دسترسی آسان اما همزمان دشوار با فناوریهای نوین
با این حال، باید بر این نکته تأکید کرد که نوبتگیری آنلاین در ذات خود میتواند بسیاری از معضلات نظام سنتی نوبتدهی را کاهش دهد؛ بهطوریکه بیمار میتواند بدون نیاز به مراجعهی حضوری به مطب، زمان مناسب خود را انتخاب کند و حتی در برخی موارد ارتباطش را با پزشک بدون خروج از منزل برقرار نماید.
اما اگر دسترسی به پزشک به یک پلتفرم خاص محدود شود و نوبتها نیز تنها از طریق آن بستر توزیع شود، بیمارانی که توانایی یا مهارت استفاده از این سامانهها را ندارند و یا به دلیل وضعیت مالی قادر به پرداخت هزینههای اضافی نیستند، ممکن است عملاً از خدمت مورد نظر محروم شوند یا این که در این مسیر زمان طلایی برای درمان را از دست بدهند.
نگرانی نظام پزشکی در مورد ویزیتهای آنلاین
شکارچی در این باره با اشاره به اینکه سازمان نظام پزشکی در صورت دریافت گزارشات از مردم و پزشکان، با کسبوکارهای فضای مجازی ارتباط برقرار میکند، به ایسنا میگوید:« در برخی موارد، سایتهایی نیز تعطیل شدهاند و این مسیر گزارشدهی و بیان مشکلات برای مردم همچنان باز است.»
او همچنین بر اهمیت نکتهای دیگر تأکید میکند:« نگرانی سازمان نظام پزشکی تنها به مبلغ دریافتی برای نوبتگیری محدود نمیشود، بلکه موضوع اصلیتر، کیفیت خدمات و احراز صلاحیت فردی است که در دنیای مجازی خود را بهعنوان پزشک معرفی میکند.»
معاون فنی و نظارت سازمان نظام پزشکی میافزاید:« بایستی اطمینان حاصل شود که فردی که بیمار را ویزیت میکند، همان کسی است که ادعای پزشک بودن دارد و صلاحیت حرفهای وی همچنان معتبر است و پروانه مطب فعالی دارد. این نگرانی یکی از بزرگترین چالشهای توسعه خدمات پزشکی در فضای مجازی است؛ زیرا بیمار در مراجعه حضوری با پزشک و محیط درمانی مشخصی روبرو میشود، اما در فضای دیجیتال، روش احراز هویت پزشک نیاز به دقت و راستیآزمایی بیشتری دارد.»
او همچنین میگوید:« در زمینه پزشکی از راه دور، با وزارت بهداشت همکاری نزدیکی داریم. پیشنویس آییننامه این موضوع نیز آماده شده و توافقی با وزارت بهداشت صورت گرفته تا در طی یک سال این موضوع به سازمان نظام پزشکی واگذار شود تا بهصورت آزمایشی اجرا شود. یکی از برنامههایی که در حوزه پزشکی از راه دور پیگیری میکنیم، ساماندهی همین مسایل است. تمامی این سازوکارها در حال بررسی است و امیدواریم بتوانیم با پلتفرمهای مربوطه وارد تعاملی شویم که آنها بهصورت وبسرویس از سازمان برای استعلام اطلاعات اقدام کنند و در لحظه مشخص شود که آیا پزشک مربوطه دارای صلاحیت و مجوزهای لازم است یا خیر.»
ویزیت آنلاین برای تمامی بیماریها مناسب نیست
موضوع دیگر، تفکیک بین ویزیت حضوری و غیرحضوری است؛ به دلیل اینکه پزشکی از راه دور نمیتواند جایگزینی برای تمامی نوع معاینات و تشخیصهای پزشکی باشد.
شکارچی در این مورد میگوید:« باید بپذیریم که عرصه پزشکی پس از پاندمی کرونا و بحرانهای اخیر دچار تغییر شده و مردم هم به دلایل مختلفی مانند ترافیک تمایل دارند از خدمات از راه دور بهره ببرند؛ اما در عین حال حق مردم است که خدمات را بهطور صحیح و درست دریافت کنند. در این راستا، تلاش ما و وزارت بهداشت آن است که خدمات پزشکی از راه دور را به مسیر صحیح و قانونی برده و تنظیم کنیم. خوشبختانه، ارتباط ما با فعالان فضای مجازی در شش ماه گذشته بهبود یافته و در جلسات کمیته مرکزی تبلیغات، همکاران کسبوکارهای فضای مجازی نیز مشارکت دارند.»
او همچنین به ضوابط پزشکی از راه دور اشاره کرده و به ایسنا تأکید میکند:« البته اولین ویزیت برخی بیماریها باید بهصورت حضوری باشد؛ زیرا پزشک در این مرحله نیاز به ارزیابی مستقیم بیمار، بررسی علائم و در برخی موارد نیاز به انجام آزمایشها یا اقدامات تشخیصی دارد. بهعنوان مثال، در بیماریهایی مثل آرتریت روماتوئید، مشکلات پوستی یا اختلالات قلبی، ممکن است انجام معاینه و بررسیها ضروری باشد. در چنین حالتی نمیتوان تنها بر پایه یک ارتباط مجازی، جایگزین مناسبی برای ارزیابی حضوری ارائه داد.»
او ادامه میدهد:« در مقابل، برخی بیماران که بیماری آنها قبلاً تشخیص داده شده و تحت کنترل هستند، ممکن است با شرایط متفاوتی مواجه باشند. بهطور مثال، در بیماریهای مربوط به تیروئید، ممکن است بیمار نتایج آزمایشات خود را ارسال کند و پزشک بر اساس آن، روند درمان را مورد ارزیابی قرار دهد. بنابراین موضوع اصلی مخالفت با پزشکی از راه دور نیست، بلکه تعیین دقیق دامنه استفاده از آن است؛ بهطوری که کدام بیمار، در چه مرحلهای از بیماری و با چه شرایطی میتواند از ویزیت غیرحضوری بهرهمند شود.»
پلتفرمها باید پاسخگوی نظارت باشند
علاوه بر این، او به ایسنا میگوید:« یکی از موضوعات پُرجمعیت مورد پیگیری، ساماندهی وضعیت پلتفرمهاست، تا این مجموعهها تحت نظارت یک مرجع مشخص فعالیت کنند و در صورت وقوع تخلف، اخطارهای لازم داده شود و در صورت تکرار، مجوز آنها منسوخ شود؛ زیرا چگونگی عملکرد آنها میتواند بر تجربه بیمار، هزینه دسترسی، انتخاب پزشک و کیفیت ارائه خدمات تأثیرگذار باشد.»
شکارچی تأکید میکند که «نگاه سازمان نظام پزشکی در این حوزه تجاری نیست و هدف، ارتقای خدمات و کیفیت درمان است. بنابراین این پلتفرمها باید از نتایج بیشتری برخوردار شوند؛ چراکه سلامت مردم نباید تحتفشار قرار گیرد.»
لزوم احراز هویت پزشکان در فضای دیجیتال
یکی دیگر از اقداماتی که سازمان نظام پزشکی برای ساماندهی تبلیغات و فعالیتهای پزشکی در فضای مجازی دنبال میکند، طراحی نشان و مجوزی است که قابلیت راستیآزمایی داشته باشد. شکارچی در این مورد به ایسنا میگوید: «برای شناسایی و تبلیغ پزشکان، آرم مجوز تبلیغات نظام پزشکی طراحی شدهاست که حاوی هولوگرام است و با استفاده از تلفن همراه میتوان مجوز مربوطه را بهطور خودکار مشاهده کرد.»
معاون فنی و نظارت سازمان نظام پزشکی همچنین بر ضرورت استفاده عموم مردم از سامانههای رسمی برای بررسی مشخصات پزشکان تأکید کرده و میگوید: «افراد میتوانند در وبسایت سازمان نظام پزشکی نام پزشک مربوطه را جستوجو کنند و از فعال بودن پروانه مطب، تصویر فرد و سایر مشخصات او مطلع شوند.»
نوبت آنلاین باید دسترسی را عادلانهتر کند، نه گرانتر
در نهایت میتوان گفت که توسعه خدمات غیرحضوری بهطور جدا از تغییر سبک زندگی مردم در سالهای اخیر قابل بررسی نیست. پاندمی کرونا استفاده از خدمات غیرحضوری را گسترش داد و بعد از آن نیز عواملی نظیر ترافیک، فاصله جغرافیایی و دشواری رفتوآمد، باعث شدهاند که برخی از مردم به خدمات آنلاین تمایل بیشتری نشان دهند.
از این رو، حذف یا بیتوجهی به پزشکی از راه دور عملاً با نیاز برخی از جامعه سازگار نیست؛ اما پذیرش بدون هیچ ضابطهای آن نیز میتواند مسائل جدیدی به وجود آورد. در نتیجه باید مشخص شود که فناوری باید در خدمت بیمار قرار بگیرد، نه اینکه بیمار مجبور شود برای دسترسی به پزشک خود را با پیچیدگیهای یک بازار نوین وفق دهد.
در نهایت، پرسش اصلی درباره نوبتگیری آنلاین به این سادگی نیست که «آیا نوبت اینترنتی خوب است یا بد؟»؛ بلکه باید بررسی شود که این فناوری برای کدام دسته از افراد دسترسی را آسانتر کرده و برای کدام دسته ممکن است به مانع تبدیل شود.
انتهای پیام
نظرات کاربران