فرارو- مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا در مسیر بررسی یک توافق مرحلهای قدم گذاشتهاند؛ توافقی که در چارچوب آن، تهران در ازای اقدامهای مشخص واشنگتن، تنگه هرمز را برای عبور و مرور کشتیها بازگشایی میکند و در سمت مقابل، واشنگتن نیز برخی فشارهای اقتصادی علیه ایران را کاهش خواهد داد.
به نقل از فرارو، رویترز گزارش میدهد مذاکرات از یک مانع جدی عبور میکند؛ زیرا طرفین، در پی آن هستند که ابزارهای چانهزنی خود را برای ادامه مسیر حفظ کنند. آمریکا از تحریمها و فشارهای اقتصادی بهعنوان اهرم اصلی بهره میبرد و در مقابل، ایران کنترل دسترسی به یکی از حیاتیترین کریدورهای انرژی در جهان را در اختیار دارد.
رویترز، با اتکا به گفتههای دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و نیز دو دیپلمات غربی، نوشته است که یکی از مسیرهای مورد بحث، رسیدن به خروج از بحران به شکل چند مرحلهای است؛ به این صورت که ابتدا فشارها و محاصره اقتصادی متوقف شود و سپس زمینه برای بازگشایی تنگه هرمز فراهم گردد.
بازگشایی هرمز؛ پاسخ در برابر تعدیل فشار اقتصادی
یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز اعلام کرده است محتملترین راه برای بیرون آمدن از بنبست، رسیدن به یک توافق مرحلهای است. بر اساس این سناریو، ایران اجازه میدهد کشتیها از تنگه هرمز عبور کنند و در مقابل، آمریکا محاصره اقتصادی علیه ایران را متوقف یا لغو میکند. همچنین احتمال داده میشود تهران بتواند به داراییهایی که فعلاً مسدود شدهاند، دوباره دسترسی پیدا کند.
این مقام ایرانی در ادامه توضیح داد: «برای عبور از وضعیت فعلی، میتوان بحران را مرحلهبهمرحله جلو برد. در گام نخست، باید محاصره اقتصادی پایان بگیرد و بازگشایی هرمز انجام شود.»
رویترز میگوید این ایده زمانی بیشتر در دستور کار قرار گرفته که هر دو طرف همچنان در تلاشاند اهرم فشار خود را در مذاکرات نگه دارند. واشنگتن تحریمها و فشار اقتصادی را بهعنوان ابزار مذاکره حفظ میکند و ایران نیز تنگه هرمز را در کنترل دارد؛ آبراهی که سهم قابل توجهی از تجارت جهانی انرژی از دل آن میگذرد.
آیا ایران از مطالبه عوارض عقبنشینی میکند؟
بر پایه این گزارش، احتمال میرود ایران برای دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز، در برابر دریافت امتیازهای اقتصادی دیگر از برخی مطالبات خود چشم بپوشد؛ یا دستکم این موضوع را به زمان دیگری موکول کند.
با وجود این، نقطه اصلی خواسته ایران همچنان حفظ حاکمیت و کنترل اداری بر تنگه هرمز عنوان میشود.
یکی از مقامات ایرانی به رویترز گفته است: «تمرکز اصلی ایران بر اجرای عوارض در هرمز نیست؛ مسئله اصلی، نگه داشتن کنترل اداری این آبراه است.»
وی در ادامه افزود: «ممکن است ایران درباره موضوع عوارض آماده باشد زمانبندی را تغییر دهد و آن را به تعویق بیندازد، اما کنترل اداری تنگه را واگذار نخواهد کرد.»
نگرانی و مخالفت کشورهای حاشیه خلیج فارس
رویترز همچنین مدعی شده است که کشورهای حاشیه خلیج فارس با هر نوع توافقی که به ایران اجازه دهد از تنگه هرمز بهعنوان ابزار فشار در مذاکرات استفاده کند، مخالف هستند.
در این گزارش تاکید شده است: کشورهای عربی خلیج فارس خواهان بازگشت آزادی کشتیرانی در این مسیر راهبردی هستند و تمایل ندارند تنگه هرمز به اهرمی برای اعمال فشار علیه کشورهای منطقه تبدیل شود.
در عین حال، این کشورها همزمان از کاسته شدن از سطح تنش و حرکت ایران و آمریکا به سمت یک روند سیاسی حمایت میکنند؛ زیرا ادامه درگیری میتواند پیامدهایی گسترده در حوزه اقتصاد و امنیت برای کل منطقه به همراه داشته باشد.
«همهچیز درباره باز کردن تنگه هرمز است»
یکی از مقامهای غربی که با روند مذاکرات آشناست، به رویترز گفته است: «همهچیز به بازگشایی تنگه هرمز مربوط میشود. همه ما در داخل تحت فشار هستیم و ایرانیها نیز این موضوع را خوب میدانند.»
رویترز مینویسد یکی از چالشهای کلیدی مذاکرات این است که هیچیک از طرفین مایل نیست پیش از دریافت امتیاز متقابل، اهرم فشاری را که در دست دارد از دست بدهد. ایران کاهش فشار اقتصادی را دنبال میکند، در حالی که آمریکا بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را در کانون توجه خود قرار داده است.
در چنین فضایی، توافق مرحلهای میتواند فرصتی ایجاد کند تا طرفین امتیازاتشان را بهصورت تدریجی ارائه دهند؛ با این حال، همچنان اختلاف بر سر شیوه اجرای توافق و همچنین نحوه تضمین پایبندی دو طرف، از موانع جدی پیش روی مذاکرات به شمار میرود.
نظرات کاربران