بر اساس اطلاعات منتشرشده از خبرگزاری خبرآنلاین و به نقل از وبسایت زومیت، اکثر انسانها خاطرات خود را به شیوهای مشابه به تصاویری قدیمی تجربه میکنند؛ برخی از این خاطرات بهوضوح در ذهن باقی میمانند و جزئیات دیگر به مرور زمان محو میشوند. حتی وقایعی که در گذشته برای افراد از اهمیت ویژهای برخوردار بودند، ممکن است با گذشت سالها به یادآوریهایی ناقص بدل گردند؛ چهرهها، مکانها و جزئیات ریز تغییر کرده و بخشهایی از داستان فراموش میشوند.
با این حال، یک دسته بسیار کوچک از افراد، تجربهای کاملاً متفاوت دارند. افرادی که به «حافظه زندگینامهای فوقالعاده» (HSAM) معروف هستند، توانایی دارند تا رویدادهای زندگی شخصی خود را با دقتی غیرمتعارف و جزئیاتی که برای اکثریت مردم دستیافتنی نیست، به یاد آورند.
اکنون محققان یکی از نادرترین نمونههای این توانایی را مورد بررسی قرار دادهاند: یک نوجوان ۱۶ ساله که برای حفظ هویتش با نام مستعار KCL شناخته میشود. نتایج آزمایشها گویای آن است که قدرت او در به یادآوردن خاطرات شخصی، از ۹۹٫۹ درصد جامعه بیشتر است.
طبق گزارش ساینسآلرت، در فوریه ۲۰۲۵، KCL به کریستیان بارژیکوفسکی، پژوهشگر زمینه علوم شناختی، ارتباط برقرار کرد. بارژیکوفسکی پیشتر بر روی «حافظههای زندگینامهای غیرارادی» تحقیقاتی انجام داده بود؛ به خاطراتی که بدون تلاش آگاهانه و در نتیجه محرکهایی چون بو، صدا یا تصویر ناگهان به ذهن خطور میکنند.
این نوجوان به سادگی میتواند بسیاری از رویدادهای زندگیاش را با دقت و جزئیات به یاد آورد و برخی از این خاطرات به دوران سهماهگی برمیگردند.
KCL گزارشی ارائه داده مبنی بر اینکه جزء نخستین خاطراتش به حدود سهماهگی بازمیگردد. همچنین او به یاد میآورد که برخی خاطرات از سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱؛ دوران کودکیاش که والدینش تأیید کردهاند.
محققان در گزارش خود ذکر کردهاند که این نوجوان احساس کرده که از حدود سهسالگی تجربهای آگاهانه و پیوسته از زندگی شخصی خود را داشته است. از آن زمان به بعد، اکثر یادآوریهای او با جزئیات ریز و بدون نیاز به تلاش خاصی امکانپذیر بودهاند.
بر اساس گفتههای KCL، خاطرات او معمولاً بهواسطه نشانههای کوچکی فعال میشوند؛ بهعنوان مثال، یک بو، یک آهنگ یا حتی یک عبارت خاص میتواند انبوهی از جزئیات مربوط به یک واقعه گذشته را برایش یادآوری کند. او ذکر کرده که از اوت ۲۰۲۲ به بعد، میتواند جزئیات دقیقی از تقریبا نیمی از روزهایی که سپری کرده را به یاد بیاورد.
تیم پژوهشی مجموعهای از آزمونهای استاندارد حافظه را با KCL انجام داد. این آزمایشها بهصورت آنلاین صورت گرفتند، چراکه مکان نوجوان از پژوهشگران فاصله زیادی داشت.
نتایج نشان داد که KCL واقعاً ویژگیهای بیشیادآوری را داشته و توانایی او در یادآوری خاطرات شخصی در سطحی است که بهطور آماری از ۹۹٫۹ درصد افراد جامعه بالاتر میباشد. اما این توانایی به معنای داشتن حافظهای شگفتانگیز در تمامی زمینهها نیست. آزمایشها حاکی از این بودند که مهارتهای دیگر او همچون تمرکز، حافظه کاری و تصمیمگیری در محدوده نرمال قرار دارند.
این یافتهها با نتایج تحقیقات پیشین درباره افراد دارای HSAM همخوانی دارند. این افراد معمولاً در حفظ اعداد، یادگیری اطلاعات جدید یا انجام وظایف شناختی روزمره ارقام قابل توجهی برای برتری نسبت به دیگران ندارند. پژوهشگران میگویند که تفاوت اصلی آنها مربوط به «نوع دسترسی به خاطرات شخصی» میشود، نه قدرت کلی حافظه.
یکی از نکات جالب این پژوهش جدید، تمرکز بر روی خاطرات غیرارادی KCL بود. اکثر تحقیقات گذشته درباره بیشیادآوری، بر روی توانایی افراد در یادآوری آگاهانه خاطرات تمرکز کرده بودند؛ یعنی زمانی که فرد تلاش میکند تا واقعهای را به یاد آورد. اما در این مطالعه، محققان بررسی کردند که خاطرات چگونه بهطور ناخواسته به وجود میآیند.
آنها از KCL خواستند که وظیفه سادهای را روی رایانه انجام دهد و الگوهایی را بر روی صفحه دنبال کند. در فواصل معین، از او سؤال شد که در آن لحظه چه افکاری به ذهنش خطور کرده است. نتایج نشان داد که تعداد خاطرات زندگینامهای ناخواستهای که به ذهن او خطور میکرد، بهطور قابلتوجهی بیشتر از افراد عادی بود.
با این وجود، تفاوت تنها به گذشته شخصی او مرتبط بود. افکار خودبهخودی درباره آینده در محدوده طبیعی قرار داشتند و تعداد کلی افکاری که ارتباطی با وظیفه نداشتند، غیرعادی نبود. پژوهشگران تصریح میکنند که نباید افراد دارای HSAM را بهعنوان افرادی با حافظهای باور نکردنی در تمامی زمینهها تلقی کرد.
تحقیقات نشان میدهند که بیشیادآوری به معنای برخورداری از حافظهای فوقالعاده نیست؛ بلکه تفاوت اصلی این افراد در دسترسی سریع و آسان به خاطرات شخصیشان است.
بارژیکوفسکی و همکارانش در مقاله خود نوشتهاند: «شواهد بیانگر آن است که افراد دارای HSAM، ابرقهرمانهای شناختی نیستند. در بسیاری از حوزهها مانند یادگیری اطلاعات روزمره یا حفظ اعداد، آنها عملکرد مشابهی با افراد معمولی دارند. آنچه آنها را متمایز میکند، نحوه یادآوری و دسترسی به رویدادهای زندگی خود است.»
به اعتقاد پژوهشگران، بیشیادآوری بیشتر به تفاوت در سازوکار بازیابی خاطرات مربوط میشود. مغز این افراد به احتمال زیاد نسبت به نشانههای مرتبط با گذشته حساستر بوده و آستانه پایینتری برای فعالسازی خاطرات زندگینامهای دارد. به بیان سادهتر، موضوع این است که آنها اطلاعات بیشتری در مغز خود ذخیره نکردهاند؛ بلکه خاطرات شخصیشان راحتتر و با جزئیات بیشتری دوباره فعال میشوند.
دانشمندان بر این باورند که مطالعه افرادی همچون KCL میتواند به درک بهتر از چگونگی شکلگیری، نگهداری و بازیابی خاطرات انسانی کمک رساند.
۲۲۷۲۲۷
نظرات کاربران