روایت جنجالی سایپا آریا؛ وعده‌هایی که هیچ‌گاه تحقق نیافتند

تاریخچه این خودرو به طرح اصلی اس‌پی۱۰۰ کراس برمی‌گردد که در طول سال‌های متوالی تغییرات متعددی در موتور و مشخصات فنی خود به چشم دیده است. این خودرو بارها در نمایشگاه‌های گوناگون عرضه شده و حتی در طرح‌های همکاری تولید نیز مطرح شده است. با این وجود، رونمایی از نسل جدید در شرایطی انجام می‌شود که نسخه ابتدایی آریا همچنان به عنوان یکی از طولانی‌ترین و پرحاشیه‌ترین پروژه‌های تاریخ سایپا شناخته می‌شود.

ماجرای سایپا آریا؛ از تغییر نام تا سردرگمی فنی

ماجرای خودرویی که امروزه به نام آریا شناخته می‌شود، ابتدا با این هویت آغاز نشد. سایپا این محصول را نخستین بار با کد فنی اس‌پی۱۰۰ کراس معرفی کرد که پلتفرم آن به طور کامل از سدان شاهین برداشت شده و در حقیقت نسخه کراس‌اوور همان پلتفرم به شمار می‌آمد. رونمایی رسمی این محصول در مردادماه سال ۱۳۹۹ صورت گرفت و مدیران سایپا وعده دادند که این خودرو به زودی به خط تولید انبوه خواهد پیوست.

نزدیک به سه ماه پس از این رونمایی اولیه، فرایند نام‌گذاری رسمی خودرو آغاز شد. سایپا فهرستی از نام‌های پیشنهادی را برای تأیید و انطباق با معیارهای زبانی به فرهنگستان زبان و ادب فارسی ارسال کرد و در نهایت پنج عنوان به تصویب رسید که برای تصمیم‌گیری نهایی به دفتر ریاست‌جمهوری ارسال شد.

به نقل از فرارو، در آبان‌ماه ۱۳۹۹ با موافقت و تأیید مشترک نهاد ریاست‌جمهوری و فرهنگستان، نام «آریا» به طور رسمی برای این کراس‌اوور انتخاب شد. به این ترتیب، خودرویی که مدتی طولانی با کد مهندسی شناخته می‌شد، صاحب نام تجاری مشخصی گشت و سایپا نیز هم‌زمان اعلام کرد که آریا در سال ۱۴۰۰ به خیابان‌ها می‌آید.

تحولات مرتبط با پروژه آریا فراتر از تغییر نام رفت و عمده‌ترین دگرگونی‌ها در زمینه پیشرانه و بخش فنی زیر کاپوت رخ داد. در مراحل اولیه توسعه پلتفرم اس‌پی۱۰۰، موتورهای شرکت برلیانس به عنوان گزینه‌های اصلی در نظر گرفته شده بودند و استفاده از نسخه‌های ۱.۶ لیتری تنفس طبیعی، ۱.۶ لیتری توربوشارژ و ۱.۳ لیتری توربو برلیانس جدی مطرح شد.

پس از عدم موفقیت در استفاده از پیشرانه‌های خارجی، سایپا تصمیم گرفت از موتور شاهین که یک پیشرانه ۱.۵ لیتری توربوشارژ با کد ام۱۵ تی‌سی است، بهره‌برداری کند، که دارای توان تولید نزدیک به ۱۱۰ اسب بخار و ۱۷۸ نیوتن‌متر گشتاور بود و قرار بود این قدرت از طریق جعبه‌دنده متغیر پیوسته (سی‌وی‌تی) به چرخ‌های جلو انتقال یابد. در آن زمان، آریا به وضوح نسخه بلندی از شاهین بود، چرا که نه تنها پلتفرم مشترکی داشت بلکه قلب تپنده این دو نیز یکسان بود، هرچند این ترکیب فنی نیز به سرانجام نرسید.

گذر از موتور توربو و انتخاب پیشرانه دو لیتری

در ادامه مسیر، استراتژی فنی سایپا تحت تغییر قرار گرفت و این شرکت به سمت انتخاب یک پیشرانه دو لیتری تنفس طبیعی از تولیدکننده چینی DAE که مبتنی بر فناوری میتسوبیشی ژاپن است، روی آورد. طی این فرایند، مشخصات مختلفی برای موتور در محافل فنی مطرح شد که شامل هر دو نسخه پاشش چندنقطه‌ای سوخت و تزریق مستقیم بود.

در گزارش‌های فنی آن زمان عنوان شد که نسخه GDI قدرتی در حدود ۱۵۰ اسب بخار و گشتاوری معادل ۲۰۴ نیوتن‌متر خواهد داشت و قرار است به یک جعبه‌دنده شش‌سرعته اتوماتیک متصل شود تا به این ترتیب آریا به خودرویی بزرگ‌تر و قدرتمندتر تبدیل گردد. این تصمیمات در سال ۱۴۰۳ با رونمایی از پیشرانه ان۲۰ به شکل دیگری به خود گرفت و این پیشرانه دو لیتری چهارسیلندر تنفس طبیعی DAE با منبع فناوری میتسوبیشی به صورت رسمی برای آریا تعیین شد.

نسخه نهایی اعلام‌شده با سیستم سوخت‌رسانی MPI و زمان‌بندی متغیر سوپاپ‌ها تجهیز شده که خروجی آن به ۱۴۷ اسب بخار قدرت و ۲۰۴ نیوتن‌متر گشتاور می‌رسد و بدین ترتیب پیشرانه ان۲۰ به عنوان انتخاب اصلی معرفی شد.

چرخش به سوی فناوری نوین پلاگین‌ هیبرید

تحولات آریا تنها به تعیین موتور بنزینی دو لیتری محدود نشد و شرکت سایپا از میانه‌های مسیر پروژه، تصمیم به توسعه نسخه پاک و الکتریکی‌شده این خودرو گرفت و در سال ۱۴۰۳ اعلام کرد که کار روی نسخه پلاگین‌ هیبرید آریا با ترکیب موتور احتراقی بنزینی و موتور الکتریکی و استفاده از جعبه‌دنده تخصصی DHT در حال انجام است.

در ادامه این روند، نمونه‌های ابتدایی از مدل آریا پلاگین‌ هیبرید در گردهمایی‌ها و نمایشگاه‌های تخصصی صنعت خودرو به نمایش درآمد. پیچیدگی وضعیت زمانی مشهودتر شد که آریا هنوز قادر به عرضه نسخه نهایی بنزینی به مشتریان نبود و همزمان در حال انجام مهندسی و آماده‌سازی برای نسخه پیچیده‌تر پلاگین‌ هیبرید بود.

پیش‌فروش به شکل طرح‌های همکاری تولید با زمان تحویل طولانی

این خودروی بلاتکلیف در نهایت در سال ۱۴۰۴ به فهرست شرایط فروش سایپا اضافه شد، هرچند این عرضه هرگز به شکل تحویل فوری یا فروش نقدی عادی نبود. در بهمن‌ماه ۱۴۰۴، سایپا برای نخستین بار نسخه آریا اتوماتیک را در قالب طرح مشارکت در تولید با پیش‌پرداخت یک میلیارد و ۱۹ میلیون تومان ارائه داد که سود مشارکت آن برابر با ۱۹.۵ درصد بوده و زمان تحویل خودروها نیز از اسفند ۱۴۰۵ تا مرداد ۱۴۰۶ پیش‌بینی شده بود.

چند ماه بعد و در مردادماه ۱۴۰۵، مجدد آریا در راستای طرح مشارکت در تولید به فروش رسید و در این دوره مبلغ پیش‌پرداخت به یک میلیارد و ۷۵ میلیون تومان افزایش پیدا کرد و زمان تحویل به ماه‌های مرداد و شهریور ۱۴۰۶ موکول گردید.

این روند تا شهریورماه ۱۴۰۵ ادامه داشت و در این طرح فروش، آریا اتوماتیک با موتور دو لیتری با مجموع پیش‌پرداخت حدود یک میلیارد و ۹۱ میلیون تومان ارائه شد، با این تفاوت که زمان تحویل به اردیبهشت و خرداد ۱۴۰۷ به تعویق افتاد. اینگونه، خودرویی که در تابستان سال ۱۳۹۹ به طور رسمی معرفی شده بود، بعد از گذشت شش سال، با پیش‌پرداختی نزدیک به یک میلیارد تومان، برای تحویل در سال ۱۴۰۷ پیش‌فروش می‌شد.

معرفی آریانو و ادامه داستان سردرگم یک پروژه

در تاریخ ۳۱ شهریور، سایپا از یک خودروی جدید به نام «آریانو» رونمایی کرد و آن را نسل آینده آریا بر مبنای فناوری پلاگین‌ هیبرید معرفی نمود. آریانو در ظاهر تفاوت‌های بارز و مشهودی با مدل نخست آریا دارد، به‌گونه‌ای که کاسه‌های چراغ جلو کشیده‌تر و باریک‌تر شده، طراحی جلوپنجره و سپر تغییراتی به خود دیده و بخش‌های مختلف بدنه بهبود یافته‌اند.

اما تحولی اساسی در بخش فنی این خودرو به وقوع پیوسته، جایی که یک پیشرانه بنزینی بهره‌مند از چرخه کارآمد اتکینسون به توان خروجی نزدیک به ۸۵ کیلووات با یک موتور الکتریکی ۱۶۰ کیلوواتی متصل شده است. برای این سیستم فنی، باتری با ظرفیت تقریبی ۲۰ کیلووات‌ساعت در نظر گرفته شده که امکان پیمایش کاملاً برقی حدود ۱۲۵ کیلومتر و مسافت ترکیبی نزدیک به ۱۲۰۰ کیلومتر با یک باک و شارژ کامل را فراهم می‌آورد.

با وجود این مشخصات، آریانو هنوز در مرحله نمونه اولیه باقی مانده و نه قیمتی برای آن تعیین شده و نه زمان مشخصی برای تجاری‌سازی و عرضه آن اعلام شده است. لذا همچنان نمی‌توان با اطمینان اظهار کرد که آیا داستان طولانی‌مدت آریا در نهایت به عرضه پایدار در بازار ختم خواهد شد یا باید منتظر وعده‌ها و مراحل بعدی بمانیم.