به نقل از ایلنا، توافقی که میان بغداد و آنکارا بهمنظور خروج تدریجی نیروهای ترکیه از اردوگاه «بعشیقه-زلیکان» در نینوا انجام شده، پس از سالها تنش و کشمکش در زمینه حضور نظامی ترکیه، به مرحله اجرا درآمده است. این توافق نهتنها به تعیین وضعیت این پایگاه کمک میکند، بلکه همچنین به مسائل امنیتی در سنجار، فعالیتهای گروههای مسلح و روابط اقتصادی میان دو کشور نیز اثرگذار خواهد بود.
این توافق پس از ملاقات علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، و رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، در نیویورک بهطور رسمی اعلام گردید و بر خروج نیروهای ترکیه از بعشیقه بر اساس جدول زمانی توافقشده از سوی کمیتههای امنیتی دو کشور تأکید میکند.
طبق این توافق، دولت عراق موظف است حاکمیت فدرال خود را در سنجار تقویت کند و به وجود گروههای مسلح غیرمجاز و عناصر خارجی خاتمه دهد؛ اقدامی که طبق اظهارات مقامات عراقی، با هدف متمرکز کردن سلاح در اختیار دولت و تضمین امنیت اقلیتها، بهویژه ایزدیها، اتخاذ شده است.
بعشیقه؛ نماد تسلط نظامی ترکیه
یک منبع نظامی به ارمنیوز اظهار داشت که اهمیت بعشیقه به تاریخچه حضور نظامی ترکیه در شمال عراق مربوط میشود. این منبع تصریح کرد که پیش از سال ۲۰۰۳، نیروهای ترکیه معمولاً تا عمق ۵ کیلومتری داخل اراضی عراق به تعقیب عناصر پ.ک.ک میپرداختند، اما بعد از آن، این عمق به ۱۵ و سپس به ۳۰ کیلومتر گسترش یافت.
پس از حمله داعش در سال ۲۰۱۴، حضور ترکیه در این منطقه افزایش یافت. در این دوران، نیروهای محلی در نینوا زیر نظارت و آموزش ترکیه شکل گرفتند و اردوگاه بعشیقه به یکی از مهمترین مراکز نظامی ترکیه در عراق بدل گردید.
این منبع بعشیقه را بهعنوان برجستهترین پایگاه نظامی ترکیه در عراق توصیف کرد که بر بیش از دهها نقطه و چندین اردوگاه نظامی ترکیه در شمال عراق و نوار مرزی نظارت دارد.
به همین دلیل، انتقال کنترل بعشیقه به نیروهای عراقی میتواند نخستین قدم برای مشخص شدن سرنوشت دیگر پایگاهها و نقاط نظامی ترکیه باشد و همچنین از قدرت دولت مرکزی بر مناطق مرزی حمایت کند.
سنجار و مسائل مربوط به گروههای مسلح
در بخش دیگری از توافق بین بغداد و آنکارا، دو طرف بر برقراری کامل حاکمیت دولت فدرال در سنجار و خاتمه حضور گروههای مسلح غیرقانونی و خارجی تأکید کردند.
سرلشکر بازنشسته صفاء الأعسم، مشاور نظامی، در گفتوگویی با رسانه اماراتی «ارمنیوز» بیان کرد: خروج نیروهای خارجی میتواند به عنوان یکی از دلایل مطرح شده توسط گروههای مسلح برای حفظ سلاح خارج از کنترل دولت را از بین ببرد و تسهیلکننده پیادهسازی سیاست انحصار سلاح در دستان نهادهای رسمی شود.
وی همچنین اشاره کرد که توافق اخیر به پیشبرد تعیین تکلیف سلاح عناصر وابسته به پ.ک.ک در سنجار و تحویل آن به نیروهای دولتی عراق منجر خواهد شد.
طبق اظهارات الأعسم، این روند پیشتر با میانجیگری مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، شروع شده بود و در ژوئیه گذشته، اقدامات اولیه برای تحویل سلاح صورت گرفته بود؛ اما تحولات امنیتی و منطقهای موجب کندی آن فرآیند گردیده است.
وی معتقد است که توافق اخیر میان اردوغان و الزیدی بار دیگر این پرونده را به سمت یک مسیر جدیتر هدایت کرده و هدف نهایی، پایان بخشیدن به فعالیتهای مسلحانه پ.ک.ک در سنجار و مناطق مرزی و تغییر آن به فعالیتهای سیاسی و مدنی عنوان شده است.
ارتباط توافق امنیتی با «جاده توسعه»
توافق میان بغداد و آنکارا فقط به مباحث نظامی محدود نمیشود و دو طرف بر اهمیت تسریع در اجرای توافقهای اقتصادی و افزایش مبادلات تجاری نیز تأکید دارند.
پروژه «جاده توسعه» بهعنوان مهمترین بخش این همکاریها شناخته میشود؛ طرحی که عراق آن را بهعنوان مسیر راهبردی بین خلیج فارس و اروپا مد نظر دارد و ترکیه نیز از نقش آن در تقویت روابط اقتصادی دو کشور حمایت میکند.
تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و نماینده ویژه این کشور در امور سوریه و عراق، توافق میان بغداد و آنکارا را بهعنوان «تحولی آرام اما مهم» توصیف کرده که قادر است به تقویت حاکمیت عراق و امنیت ترکیه همزمان منجر شود.
در مجموع، توافق مربوط به بعشیقه میتواند بخشی از تلاشهای بغداد و آنکارا برای دوباره تنظیم معادله امنیتی در شمال عراق به حساب آید؛ معادلهای که از یک سو بر تقویت حاکمیت دولت عراق و متمرکز کردن سلاح در اختیار نیروهای رسمی و از سوی دیگر بر تأمین امنیت مرزهای ترکیه و پیشبرد همکاریهای اقتصادی دو کشور متمرکز است.
با این حال، پیادهسازی جدول زمانی خروج نیروهای ترکیه، واگذاری کامل بعشیقه و تعیین سرنوشت نهایی سلاح گروههای مسلح در سنجار همچنان به تحولات میدانی و میزان تعهد دو طرف به توافقهای انجامشده وابسته است.
نظرات کاربران