دبیر سندیکای صنعت مخابرات: تعرفه نازلی اینترنت به محیط ارتباطی ایران آسیب رسانده است!

از نظر او، این رویکرد نادرست در تعیین قیمت‌ها به همراه دیگر مشکلات موجود، موجب تضعیف موقعیت ایران در زمینه توسعه دولت الکترونیک و بهبود شاخص‌های مخابراتی شده است و به کلیه جوانب این حوزه بحران ایجاد کرده که بیش از همه بر کیفیت دسترسی مردم و فعالیت‌های روزمره کسب‌وکارهای آنلاین تأثیر منفی گذاشته است.

پیامدهای تثبیت غیرطبیعی تعرفه اینترنت

فرامرز رستگار، دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران، از وضعیت نگران‌کننده ناشی از کم‌توجهی و انفعالی که در سال‌های اخیر وجود داشته، ابراز نگرانی کرد و به هشدارهای ده‌ساله این تشکل صنفی اشاره نمود. او خاطرنشان کرد که سندیکا در این مدت بارها از طریق صدور بیانیه‌ها و مصاحبه‌های متعدد تأکید بر لزوم واقعی و متعادل‌سازی تعرفه‌های خدمات ارتباطی و اینترنت داشته است.

به گزارش سیتنا، وی با ابراز تأسف اعلام کرد که ارزان‌ماندن غیرمعمول خدمات ارتباطی و اینترنتی در ایران موجب کاهش شدید رتبه کشور در دو معیار جهانی و حیاتی شده است. این دو معیار عبارتند از: نخست شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات اتحادیه بین‌المللی مخابرات (IDI) و دوم شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل متحد (EGDI).

دبیر سندیکا این چالش را یکی از مشکلات بنیادین و ساختاری در اقتصاد دیجیتال ایران دانست که به همه اجزای اکوسیستم فناوری و اطلاعات آسیب زده و در عمل بیشترین ضرر آن به کاربران نهایی یعنی مردم عادی و کسب‌وکارهای فعال در این عرصه متوجه شده است. او تأکید کرد که برای درک درست تأثیرات نگه‌داشتن تعرفه‌ها در سطح پایین، باید آثار مستقیم و غیرمستقیم آن را همراه با زیرشاخص‌های تأثیرگذار، به صورت تفکیکی مورد تحلیل قرار داد.

شاخص IDI و تناقض تعرفه‌های ارزان اینترنت

دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران در تشریح جزئیات مربوط به شاخص توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات (IDI) توضیح داد که مدل ارزیابی جدید این نهاد جهانی بر دو اصل اساسی شامل اتصال همگانی و ایجاد ارتباط با کیفیت و مؤثر بنا شده است و عواملی چون ضریب نفوذ اینترنت، سهم پهنای باند هر کاربر، کیفیت و سرعت سرویس، وضعیت زیرساخت‌های ثابت و سیار و همچنین میزان استطاعت مالی کاربران را مورد ارزیابی قرار می‌دهد.

اثر مستقیم پایین بودن تعرفه اینترنت در این مدل به شکل نتیجه‌ای مثبت اما گمراه‌کننده ظاهر می‌شود؛ زیرا در مؤلفه استطاعت که هزینه اینترنت را نسبت به درآمد ناخالص ملی محاسبه می‌کند، به دلیل قیمت پایین تعرفه‌ها، ایران همواره در بین کشورهایی با تعرفه‌های ارزان قرار داشته و در این زمینه امتیاز بالایی کسب کرده است.

رستگار به این سؤال پاسخ داد که چرا این رتبه مثبتی که مربوط به استطاعت است، نتوانسته وضعیت کلی ایران را بهبود ببخشد. او بیان کرد که روش ارزیابی IDI بر ایجاد توازن میان تمامی بخش‌ها متکی است؛ بنابراین وقتی نگه‌داشتن مصنوعی قیمت‌ها موجب افت شدید کیفیت، کاهش سرعت و عدم توانایی در ایجاد زیرساخت‌های پرسرعت پهن‌باند می‌شود، نمرات منفی این بخش‌ها به مراتب بیشتر از امتیاز یک‌بعدی ارزان بودن خواهد بود و در نتیجه، رتبه کلی کشور کاهش می‌یابد.

بحران افت سرمایه‌گذاری و ناترازی ارزی در شبکه اپراتورها

رستگار از افت شدید توان مالی برای توسعه و سرمایه‌گذاری نوین، که به آن "کمبود سرمایه" یا CAPEX Crunch گفته می‌شود، به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین عوامل کاهش رتبه یاد کرد. او توضیح داد که تمامی تجهیزات فنی شبکه همچون سامانه‌های رادیویی، خطوط فیبر نوری، بخش هسته شبکه، سوئیچ‌ها و تجهیزات مسیریابی، ماهیت بین‌المللی و وابسته به ارز دارند، اما درآمدهای اپراتورها به دلیل تعرفه‌گذاری دستوری به صورت ریالی محاسبه و تثبیت شده‌اند.

این شکاف عمیق باعث شده تا متوسط درآمد به ازای هر کاربر، که با شاخص ARPU شناخته می‌شود، به زیر یک تا ۱.۵ دلار افت کند. در چنین شرایطی، نسبت هزینه سرمایه‌گذاری به کل درآمدهای رخدادی به شدت کاهش یافته و اپراتورهای ارتباطی تنها قادر به تأمین هزینه‌های اولیه نگهداری و حفظ وضعیت کنونی شبکه یعنی هزینه‌های OPEX هستند که این وضعیت ارتقاء و نوسازی زیرساخت‌ها، انتقال به فناوری نسل پنجم یا 5G و همچنین توسعه پروژه‌های بزرگ فیبر نوری را به طرز قابل توجهی کند کرده است.

زمین‌گیر شدن اینترنت ثابت و افت محسوس کیفیت اتصال

دبیر سندیکای صنعت مخابرات ایران در ادامه به بحران جدی در بخش اینترنت ثابت پرداخت و اشاره کرد که ثابت ماندن تعرفه‌های تلفن ثابت و سرویس‌های اینترنت ADSL برای سال‌ها، شرکت مخابرات ایران و دیگر ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی را با کمبود شدید نقدینگی مواجه کرده است. به این دلیل، سهم اینترنت ثابت در کشور به کمتر از ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش یافته و بار ترافیک مصرفی تماماً بر دوش اپراتورهای شبکه سیار افتاده است.

از سوی دیگر، پایین بودن تعرفه اینترنت، تقاضای مصرف ترافیک حجمی به‌ویژه برای محتوای تصویری و ویدئویی را به شکل چشمگیری افزایش داده است، اما به علت عدم تناسب ظرفیت‌های ارتباطی و رادیویی و عدم توسعه پهنای باند بین‌الملل، شبکه با اشباع و تراکم شدید مواجه شده و این مسأله موجب بروز تأخیر زمانی، کاهش پایداری ارتباط و افت کیفیت واقعی اتصال و تجربه کاربری شده است.

ردپای تعرفه در شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل

رستگار سپس به کشف تأثیرات این ساختار تعرفه‌ای بر شاخص توسعه دولت الکترونیک سازمان ملل یا EGDI پرداخت و توضیح داد که این شاخص جهانی به سه بخش زیرساخت مخابراتی، سرمایه انسانی و خدمات آنلاین دولتی تقسیم می‌شود که هر کدام وزن مساوی ۳۳.۳ درصدی در نمره نهایی دارند. بخش زیرساخت مخابراتی به‌طور مستقیم به عوامل تأثیرگذار در حوزه ارتباطات، از جمله تعداد کاربران اینترنت و میزان مشترکان شبکه‌های ثابت و سیار مرتبط است.

پایین نگه‌داشتن تعرفه اینترنت به این معنی است که به‌روزرسانی آنتن‌ها و سایت‌های تلفن همراه و اجرای پروژه‌های فیبر نوری برای منازل و کسب‌وکارها تا حد زیادی متوقف شده است. با اینکه کشور در ضریب نفوذ اینترنت موبایل مقداری پیشرفت داشته، اما در مورد ضریب نفوذ اینترنت ثابت به ازای هر ۱۰۰ نفر، موقعیت ایران در رده‌های پایینی از جدول جهانی قرار دارد.

تأثیر غیرمستقیم تعرفه‌ها بر خدمات آنلاین دولتی و خدمات ابری

دبیر سندیکای صنعت مخابرات با اشاره به اینکه تعرفه‌های ارزان اینترنت می‌توانند زنجیره خدمات ابری را تحت تأثیر قرار دهند، تصریح کرد که فروش خدمات پهنای باند و خدمات پایه به زیر قیمت تمام‌شده به کاربران نهایی، به طور مستقیم بستر مالی اقتصاد مراکز داده و خدمات میزبانی وب و محتوای بومی را تحت فشار قرار می‌دهد.

او همچنین یادآور شد که یک سیستم دولت الکترونیک موفق و پایدار زمانی شکل می‌گیرد که مسیرهای تبادل داده میان نهادها و شهروندان به‌طور کامل ایمن، سریع، پایدار و بدون قطعی باشد. کاهش کیفیت ارتباطات و افت استانداردهای شبکه، موجب دلسردی و کاهش تمایل شهروندان و فعالان اقتصادی به انجام تراکنش‌های پیچیده آنلاین می‌شود و پیاده‌سازی خدمات و تراکنش‌های لحظه‌ای و اداری را با چالش‌های اساسی مواجه می‌سازد.