به نقل از ایسنا؛ با نزدیک شدن به فصل سرد هر ساله، واکسن آنفلوآنزا به یکی از محصولات بهداشتی مهم توجه مردم را جلب میکند. اما امسال، به دلیل تغییر در ترکیب سویههای واکسن و اختلال در روند تولید جهانی، همزمان با افزایش درخواست در کشورهای تولیدکننده و محدودیت تأمین از منابع اروپایی، واردات واکسن به کشور با تأخیر رو به رو شد. این تأخیر، فضای مناسبی را برای شکلگیری بازارهای غیررسمی و قیمتگذاریهای بسیار بالاتر از نرخ رسمی مهیا کرد.
تغییر سویههای آنفلوآنزا و چالشهای تولید جهانی واکسن
دکتر مهدی پیرصالحی - رئیس سازمان غذا و دارو - پیشتر درباره دلایل این تأخیر توضیح داده است که «در سالهای گذشته واکسن آنفلوآنزا به صورت چهارظرفیتی تولید میشد و سازمان جهانی بهداشت هر سال ترکیب واکسن را بر اساس سویههای شایع تعیین میکرد، اما در این سال یکی از سویههایی که بار بیماری کمتری داشت، از ترکیب واکسن حذف شده است. سازمان جهانی بهداشت حدود یک ماه به تولیدکنندگان فرصت داد تا فرمولاسیون تولید را تجدید نظر کنند و این امر باعث اختلال در تولید جهانی واکسن گردید.»
تغییر در منابع تأمین واکسن در ایران
این اختلال تنها به ایران محدود نبوده و کشورهای تولیدکننده اروپایی نیز با افزایش تقاضای داخلی روبرو شدهاند. پیرصالحی در این زمینه میگوید: «شرکتهای ایرانی از بهمن و اسفند سال گذشته برای تأمین واکسن مکاتبات خود را آغاز کردند و سفارشاتشان در حدود اردیبهشت ماه ثبت شد، اما تأمینکنندگان اروپایی تحویل واکسن را به نیمه دوم مهرماه موکول کردند و در عین حال قیمتها نیز افزایش یافت. بنابراین، واکسنهای اروپایی امسال عملاً در بازار کشور موجود نخواهند بود.»
در همین راستا، به گفته رئیس سازمان غذا و دارو، منابع تأمین واکسن امسال بیشتر به سمت چین و روسیه معطوف شده است. همچنین محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو تأمین واکسن از فرانسه را نیز تأیید کرده است.
هاشمی پیشتر به ایسنا اعلام کرده است: «حدود ۷۰۰ هزار دوز واکسن وارد کشور شده و توزیع آن از ابتدای مهرماه آغاز گشته است. به گفته وی، در مجموع حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار دوز واکسن برای نیاز کشور تأمین شده که با ورود محمولههای جدید و طی مراحل قانونی، به تدریج در شبکه رسمی توزیع خواهد شد.»
یک میلیون دوز برای گروههای پرخطر
مقامات وزارت بهداشت همچنین تأکید کردهاند که واکسن آنفلوآنزا برای تمامی افراد ضروری نیست و در اولویت قرار دادن گروههای در معرض خطر مهم است. پیرصالحی در این خصوص گفته است: «واکسن آنفلوآنزا برای همه افراد ضرورت ندارد و گروههایی نظیر مبتلایان به بیماریهای زمینهای، سالمندان، زنان باردار و آنهایی که ابتلا به آنفلوآنزا ممکن است خطرناک باشد، در اولویت دریافت واکسن هستند. بدین ترتیب، حدود یک میلیون دوز واکسن برای وزارت بهداشت و معاونت بهداشت در حال تأمین است تا در اختیار گروههای پرخطر قرار گیرد.
از سویی، بخش خصوصی نیز با احتیاط بیشتری نسبت به تأمین واکسن اقدام کرده و این احتیاط ریشه در تجارب سال گذشته دارد. برخی فعالان بازار نگراناند که اگر تقاضا کاهش یابد، واکسنهای خریداریشده تا پایان فصل مورد استفاده قرار نگیرند و در نتیجه امکان فروش آنها کاهش یابد.
تأخیر در بازار رسمی، فرصت برای سودجویان
در این بین، با تأخیر در عرضه واکسن در داروخانهها و افزایش تقاضای مردم، بازار غیررسمی نیز شکل گرفته است. در این بازار، واکسنها به قیمتهایی چند میلیون تومانی فروخته میشوند و در اینجاست که سازمان غذا و دارو نسبت به خریدهای فوری هشدار داده است. محمد هاشمی - سخنگوی سازمان غذا و دارو - با تأکید بر این نکته که مراجعه به منابع غیررسمی برای تهیه واکسن ضرورت ندارد، میافزاید: «هیچ نیازی به خرید واکسن از عرضهکنندگان فضای مجازی یا منابع غیررسمی وجود ندارد.» البته این هشدار تنها به موضوع قیمت مربوط نمیشود؛ واکسن یک فرآورده بیولوژیک است و شرایط نگهداری مناسب، به ویژه رعایت زنجیره سرد، برای حفظ کیفیت آن بسیار حیاتی است. از این رو، هاشمی میگوید: «در خصوص واکسنی که خارج از شبکه رسمی جابهجا شده و شرایط نگهداری آن قابل تأیید نیست، نمیتوان به کیفیت و اثربخشی آن اعتماد کرد.»
فرشته خوشخو - سرپرست دفتر حقوقی سازمان غذا و دارو - نیز تأکید میکند: «عرضه واکسن در صفحات فضای مجازی، مطبها یا دیگر مکانهایی که مجوز لازم برای فروش این فرآورده را ندارند، از نظر حقوقی صرفاً مسئلهای تجاری نیست؛ زیرا فرآوردههای بهداشتی تابع مقررات خاص خود هستند و عرضه آنها خارج از چارچوب مقرر میتواند مسئولیت قانونی افرادی که در تأمین، نگهداری، توزیع یا فروش دخیل هستند، را به دنبال داشته باشد.»
خوشخو میافزاید: «یکی از الزامات اصلی در خصوص واکسن، رعایت شرایط نگهداری و زنجیره سرد است. زمانی که یک محصول خارج از شبکه رسمی به فروش میرسد، امکان تأیید شرایط حمل و نگهداری آن برای مصرفکننده وجود ندارد و این مسئله میتواند سلامت و کیفیت محصول را به خطر بیندازد.»
وی خاطرنشان میکند: «در صورت ثابت شدن عرضه یا توزیع غیرمجاز، موارد مربوط به آن از طریق مراجع ذیصلاح و طبق قوانین و مقررات پیگیری خواهد شد و مسئولیت افراد بر اساس نقش و اقدام آنها در فرآیند عرضه و توزیع مورد بررسی قرار میگیرد. شهروندان باید واکسن آنفلوآنزا را تنها پس از اعلام رسمی آغاز عرضه، از مراکز مجاز تهیه کنند و از خرید محصولات خارج از شبکه رسمی و از طریق صفحات فضای مجازی یا مراکز فاقد مجوز اجتناب نمایند.»
بنابراین، حتی اگر یک فروشنده غیررسمی خود را به عنوان عرضهکننده واکسن اصل معرفی کند، مصرفکننده نمیتواند اصالت مسیری که واکسن تأمین شده، شرایط نگهداری آن و رعایت زنجیره سرد را تأیید کند؛ موضوعی که میتواند خرید واکسن از بازار غیررسمی را به نوعی ریسک خطرناک تبدیل کند.
واکسنهای چندمیلیونی؛ قیمت واقعی چیست؟
بهعلاوه، در روزهای اخیر قیمتهای متنوعی درباره واکسن آنفلوآنزا در بازار غیررسمی به گوش رسیده است؛ اما سازمان غذا و دارو تأکید دارد که مردم نباید به قیمتهای منتشر شده در این بازار به عنوان معیاری برای قیمت واقعی واکسنها توجه کنند. هاشمی در توضیح قیمت واکسنهای موجود در شبکه رسمی به ایسنا میگوید: «واکسنهایی که توسط معاونت بهداشت توزیع میشوند، به صورت رایگان در اختیار مردم قرار میگیرند و واکسنهای عرضهشده در داروخانهها به دلیل عدم دریافت ارز دولتی با قیمت آزاد ارائه میشوند. قیمت رسمی واکسنهای داروخانهای، با وجود ارقام بسیار بالاتری که در برخی منابع به آن اشاره شده، زیر ۲ میلیون تومان است.»
چرا واکسن ایرانی از بازار حذف شد؟
سال جاری شاهد یک تغییر مهم دیگر در عرصه واکسن آنفلوآنزا نیز هستیم؛ خروج تولیدکننده داخلی از چرخه تولید این واکسن. رئیس سازمان غذا و دارو به تفاوت نوع واکسن ایرانی و نمونههای وارداتی اشاره کرده و توضیح میدهد که «واکسن وارداتی که در سالهای گذشته استفاده میشد، نوترکیب نبود، در حالی که واکسن تولید داخلی از نوع نوترکیب است؛ نوعی از واکسن که در بازار جهانی قیمت بالاتری دارد.»
رئیس سازمان غذا و دارو بر این باور است که یکی از مشکلات، کمبود تقاضا برای واکسن ایرانی بوده است؛ به طوری که در دو یا سه سال گذشته «شاید نیمی یا حتی بیشتر از تولید واکسن آنفلوانزای ایرانی» به دلیل عدم تقاضای کافی در پایان فصل مصرف، از بین میرفت و این موضوع نه تنها به تولیدکننده ضرر میرساند، بلکه تاثیر منفی بر تداوم تولید داخلی خواهد داشت.
پیرصالحی اضافه میکند: «امسال نیز در نهایت شرکت تولیدکننده ایرانی اعلام کرد که از خط تولید واکسن آنفلوانزا خارج میشود که این خبر خوشایندی نیست»؛ زیرا در حالتی که تأمین جهانی دچار تغییر شده است، ظرفیت تولید داخلی میتوانست بخشی از نیاز کشور را تأمین نماید.
جنجالهای کیفیت؛ از تغییر منبع تأمین تا واکنش سازمان غذا و دارو
از طرف دیگر، تغییر منابع تأمین واکسن از اروپا به چین و روسیه، در کنار خبر ورود واکسن از فرانسه، اخیراً با اظهارنظرهای مختلفی درباره کیفیت واکسنهای وارداتی همراه شده است. سازمان غذا و دارو در این زمینه واکنش نشان داده و سخنگوی این سازمان تأکید دارد که «ارزیابی کیفیت واکسن یک موضوع تخصصی و تحت کنترل مرجع قانونی رگولاتوری است و نباید اظهارنظرهای کارشناسی یا رسانهای بهگونهای تلقی شود که با تصمیم رسمی سازمان غذا و دارو همسطح است.»
هاشمی در این خصوص بیان میکند: «کمیته کشوری آنفلوآنزا به عنوان یک مرجع مشورتی و تخصصی در خصوص این بیماری عمل میکند، اما مرجع قانونی برای صدور مجوز ورود یا ارزیابی و تأیید کیفیت واکسنها نیست.» همچنین، وی خاطرنشان میکند که در موارد مربوط به سلامت عمومی باید میان «اظهارنظر کارشناسی، برداشت رسانهای و تصمیم رسمی مرجع قانونی» تمایز قائل شد.
به طور کلی، ایران هماکنون در شرایطی وارد فصل مصرف واکسن آنفلوآنزا شده که از یک طرف، تأمین جهانی واکسن به دلیل تغییر سویهها و اصلاح فرمولاسیون با اختلال مواجه است و از سوی دیگر، منابع اروپایی که سالهای گذشته در دسترس بودهاند، امسال کمتر در بازار ایران دیده میشود و به موازات، بخشی از تقاضا به دلیل تأخیر در توزیع به سمت بازار غیررسمی گرایش پیدا کرده است.
در این شرایط، وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو در تلاشاند تا با توزیع مرحلهای محمولههای وارداتی، نیاز گروههای پرخطر را تأمین کرده و دسترسی به بازار داروخانهای را نیز افزایش دهند.
در این میان، پیام مقامات وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو خیلی واضح است؛ واکسن را از طریق مطلوب و رسمی تهیه کنید و به قیمتهای نجومی بازارهای غیررسمی و برندها اعتماد نکنید؛ چراکه مسیر تأمین و رعایت زنجیره سرد بخش اساسی از اطمینان به واکسنی است که قرار است به بدن فرد تزریق گردد.
انتهای پیام
نظرات کاربران