فرضیه‌ای جذاب؛ آیا این تپه نشان‌دهنده معبد گمشده روم است؟

بر اساس گزارشی از هریتیج دیلی، پژوهشگران پس از بررسی تعدادی از بلوک‌های سنگ آهکی کشف شده نزدیک شهر تاریخی کوریون در قبرس، به این نتیجه رسیدند که ممکن است این آثار به یک معبد ناشناخته مربوط به دوران روم تعلق داشته باشد. اگر این نظریه در تحقیقات آینده تأیید شود، می‌تواند به کشف جنبه‌های جدیدی از تاریخ معماری مذهبی قبرس بینجامد.

این تحقیق که در نشریه معروف آمریکایی باستان‌شناسی انتشار یافته، بر روی ۴۸ قطعه معماری که در ناحیه لاتسیتکیا، نزدیک شهر امروزی اپیسکوپی در استان لیماسول یافت شده، تمرکز کرده است. محققان بر این باورند که این قطعات احتمالاً بخشی از سازه‌ای مشابه معبد بوده که در اواخر قرن اول میلادی ساخته شده است.

این قطعات در اولین بار در سال ۱۹۹۷ در سطح یک تپه کشف شد؛ محلی که حدود ۱٫۵ کیلومتر از کوریون باستانی و ۱٫۲ کیلومتر از نیایشگاه معروف آپولون هیلاتس فاصله دارد.

میان یافته‌ها شامل پایه و تنه ستون‌ها، سرستون‌های قرنتی، تنوعی از تیرهای سنگی به سبک ایونی، بخش‌هایی از قرنیز و سنگ‌های خاصی برای قالب‌بندی یک طاقچه مشاهده می‌شود. همچنین یک سنگ استوانه‌ای بزرگ با ارتفاع بیش از یک متر پیدا شده که پژوهشگران گمان می‌کنند که ممکن است نقش محراب را ایفا کرده باشد.

این مجموعه در سال ۲۰۲۲ توجه پژوهشگران را دوباره جلب کرد؛ زمانی که آنا اورشولا کورداس در حین انجام پژوهش دکتری خود درباره نشانه‌های سنگ‌تراشی با این قطعات مواجه شد. پس از آن، گروه تحقیقاتی با استفاده از فناوری فتوگرامتری مدل‌های دیجیتالی سه‌بعدی از این قطعات ساخت تا بتواند احتمال جایگاه هر بخش را در سازه اصلی بازسازی کند.

تحقیقات نشان می‌دهد که این قطعات از نظر سبک، مجموعه‌ای همگن را تشکیل می‌دهند و احتمالا در یک کارگاه محلی در قبرس شکل گرفته‌اند. معماری آن‌ها شامل ترکیبی از ویژگی‌های سنتی معماری اسکندریه و عناصر محلی قبرسی است.

محققان هم‌چنین شباهت‌های قابل توجهی میان این قطعات و دو معبد مشهور دوره روم در قبرس، یعنی نیایشگاه آپولون هیلاتس در کوریون و معبد آفرودیت در آماتوس مشاهده کرده‌اند.

بازسازی یک سازه که تنها قطعات پراکنده آن باقی مانده، کار ساده‌ای نیست؛ اما ابعاد این قطعات سرنخ‌های با ارزشی را به همراه دارند. تخمین‌ها نشان می‌دهد که ارتفاع ستون‌های این سازه حدود ۵٫۱ متر بوده و کل بنا می‌توانسته نزدیک به ۵٫۹ متر اوج بگیرد؛ اندازه‌ای که برای یک ساختمان مسکونی به‌طور خاص بزرگ به شمار می‌آید.

یکی از نظریه‌های مطرح‌شده این است که این قطعات به یک آرامگاه باشکوه که از نظر ظاهری به معبد شباهت داشته، تعلق دارند؛ ولی شواهد باستان‌شناسی موجود در اطراف تپه به وجود چنین آرامگاهی به‌طور مستقل اشاره‌ای نمی‌کند.

از سوی دیگر، ترکیب معماری عظیم همراه با سنگ استوانه‌ای بزرگ، فرضیه کاربری مذهبی این بنا را تقویت می‌کند. پژوهشگران تأکید دارند که نمونه‌های مشابه این سنگ‌ها در دیگر محوطه‌های باستانی به‌عنوان محراب یا برای مقاصد نذری استفاده شده‌اند.

یکی از سوالات حیاتی این است که آیا این قطعات به سازه‌ای تعلق داشته‌اند که بر روی همین تپه ساخته شده بود یا از محلی دیگر به این محل منتقل شده‌اند.

برخی از پژوهشگران پیش از این احتمال داده بودند که این محل کارگاه سنگ‌تراشی بوده و قطعات برای استفاده در نیایشگاه آپولون هیلاتس آماده می‌شده‌اند. در زمان کشف اولیه، هیچ بنیاد ساختمانی در محل مشاهده نشد.

با این حال، موقعیت جغرافیایی تپه فرضیه وجود یک معبد را تقویت می‌کند. این مکان بر روی برآمدگی سنگی واقع شده که دشت را می‌پوشاند و در محل تلاقی مسیرهای باستانی قرار دارد و هر بنای باشکوهی در این موقعیت از فاصله دور نیز نمایان بوده است.

اگر این تفسیر صحیح باشد، کشف معبدی جدید در قبرس از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود؛ زیرا ساخت معبد به سبک یونانی در این جزیره چندان متداول نبود و فعالیت‌های دوره روم عمدتاً بر توسعه نیایشگاه‌های قدیمی متمرکز بوده است تا ایجاد مراکز مذهبی کاملا جدید.

با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که معبد لاتسیتکیا هنوز به عنوان یک کشف قطعی در نظر گرفته نمی‌شود، بلکه به عنوان یک فرضیه علمی مبتنی بر شواهد معماری مطرح شده است. آنها بر این باورند که تنها کاوش‌های بیشتر می‌توانند هویت، مکان دقیق و کاربری واقعی این بنا را مشخص کنند.