فرارو– کیت جانسون، تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل و نویسنده ستون در نشریه فارن پالیسی
به نقل از نشریه فارن پالیسی و گزارش فرارو، در پی ماه‌ها تنش‌های جنگ و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی، در هفته گذشته شاهد افزایش چشمگیر جریان نفت خام از تنگه هرمز بوده‌ایم، که به‌طور تقریبی به سطوح قبل از جنگ نزدیک شده است. اما این تغییر به معنای خاتمه بحران انرژی نیست؛ زیرا هنوز با کمبود جدی در فرآورده‌های پالایشی همچون بنزین و گازوئیل مواجه هستیم. این شکاف در تأمین، به این معناست که مصرف‌کنندگان در آمریکا و اروپا، حداقل در ماه‌های آتی، کاهش معناداری در فشار قیمتی بازار سوخت نخواهند داشت.
افزایش جریان نفت خام
بر اساس اطلاعات شرکت کپلر، میزان روزانه نفت منتقل‌شده از خلیج فارس که در میانه سپتامبر حدود ۶ تا ۸ میلیون بشکه بوده، اکنون به تقریباً ۱۳.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. در این میان، عربستان سعودی نقشی کلیدی ایفا کرده و صادرات نفت این کشور از طریق مسیر جایگزین دریای سرخ افزایش یافته است؛ به‌طوری‌که برآوردها حاکی از این است که صادرات نفت عربستان به حداقل ۶.۴ میلیون بشکه در روز رسیده که پیش از جنگ این رقم حدود ۵.۴ میلیون بشکه بوده است.
با این حال، اندازه‌گیری دقیق جریان نفت از تنگه هرمز پیچیده است؛ زیرا شرکت‌های ردیابی کشتی‌ها از متدها و زمان‌بندی‌های گوناگونی بهره می‌برند.
نفت خام در دسترس است، اما فرآورده‌های نفتی محدودند
چالش اصلی در حال حاضر این است که افزایش در صادرات نفت خام هم‌زمان با افزایش مشابه در عرضه فرآورده‌های نفتی همراه نشده است. برآورد کپلر نشان می‌دهد که جریان فرآورده‌های پالایشی همچنان تقریباً ۳ میلیون بشکه در روز کمتر از سطح قبل از جنگ است و در برخی مواقع حتی پایین‌تر از این مقدار نیز رفته است.
این موضوع از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا مصرف‌کنندگان به‌طور مستقیم از نفت خام در خودروها، کامیون‌ها یا ماشین‌آلات کشاورزی استفاده نمی‌کنند، بلکه نفت خام باید در پالایشگاه‌ها به فرآورده‌هایی مانند بنزین، گازوئیل و سایر محصولات تبدیل شود. از این‌رو، افزایش جریان نفت خام به‌تنهایی نمی‌تواند به‌سرعت کمبود سوخت را جبران کند.
به همین دلیل، قیمت گازوئیل در آمریکا و اروپا هنوز در سطحی نزدیک به رکوردهای تاریخی قرار دارد. این وضعیت نه‌تنها بر حمل‌ونقل جاده‌ای تأثیر می‌گذارد، بلکه به‌طور گسترده‌تر بر کشاورزی، صنایع و زنجیره تأمین کالا نیز تأثیر می‌گذارد.
روسیه و چین؛ دو عاملی که بحران را تشدید می‌کنند
کمبود فرآورده‌های نفتی تنها به تحولات در خلیج فارس مربوط نمی‌شود. حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز سبب تحت فشار قرار گرفتن ظرفیت تولید فرآورده‌های پالایشی شده است. از سوی دیگر، چین نیز بار دیگر محدودیت‌هایی برای صادرات فرآورده‌های پالایشی وضع کرده است. در شرایط کنونی، پکن تمایل چندانی برای اختصاص بخشی از ذخایر و عرضه داخلی خود برای کاهش فشار بازار جهانی ندارد.
ترکیب این عوامل موجب شده که بازار جهانی با وضعیتی بی‌سابقه در بحران عرضه نفت مواجه شود: نفت خام در حال بازگشت است، اما ظرفیت تبدیل آن به فرآورده‌ها و انتقال این محصولات به بازارهای مصرف هنوز با مشکلاتی روبه‌رو است.
چرا قیمت گازوئیل همچنان در سطح بالا باقی مانده است؟
شرکت‌های نفتی آمریکایی به فدرال رزرو دالاس اطلاع داده‌اند که انتظار دارند قیمت‌های بالای گازوئیل دست‌کم برای مدت یک سال دیگر همچنان باقی بماند. این وضعیت باعث شده دولت دونالد ترامپ به دنبال راهکارهایی برای افزایش عرضه داخلی باشد. یکی از گزینه‌هایی که ترامپ مطرح کرده، محدودیت در صادرات گازوئیل ایالات متحده است؛ اقدامی که قصد آن افزایش عرضه در بازار داخلی و کاهش قیمت‌ها پیش از برگزاری انتخابات میان‌دوره‌ای است.
با این وجود، منتقدان این سیاست بر این باورند که کاهش صادرات ممکن است در کوتاه‌مدت عرضه داخلی را بهبود بخشد، اما در بلندمدت پیامدهای منفی برای بازار جهانی و همچنین صنعت انرژی آمریکا به وجود آورد. دولت آمریکا همچنین در حال بررسی اعمال فشار بر کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و آلمان، برای آزادسازی ذخایر بزرگ گازوئیل است تا شدت فشارهای بازار را کاهش دهد.
احیای جریان نفت، هنوز غیرپایدار است
بخش قابل توجهی از محموله‌های نفتی از خلیج فارس به‌وسیله انتقال کشتی به کشتی در آب‌های آرام‌تر نزدیک به عمان جابه‌جا می‌شوند. این فرآیند هم هزینه و پیچیدگی حمل‌ونقل را افزایش می‌دهد و هم به فشار بیشتری بر ناوگان محدود نفتکش‌های جهانی منجر می‌شود.
هزینه حمل نفتکش‌ها نیز از زمان آغاز جنگ به طرز چشم‌گیری افزایش یافته و در برخی مقاطع به نزدیک یک میلیون دلار در روز رسیده است. بنابراین، حتی اگر نفت خام از تنگه عبور کند، انتقال آن به بازارهای جهانی هنوز به هزینه‌های بسیار بیشتری نسبت به شرایط عادی نیازمند است.
خطر ازسرگیری جنگ هنوز وجود دارد
یکی دیگر از عواملی که می‌تواند بازار انرژی را تهدید کند، احتمال ازسرگیری درگیری نظامی بین آمریکا و ایران است. ترامپ همچنان احتمال بازگشت به عملیات نظامی را مطرح کرده است، هرچند بر اساس این گزارش اعلام کرده که حملات جدید ممکن است تا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای به تأخیر بیفتد. در عین حال، فشار اقتصادی ناشی از کاهش صادرات نفت ایران می‌تواند تهران را به اتخاذ اقدامات تهاجمی‌تر وادار کند.
بحران انرژی هنوز به پایان نرسیده است
از ظواهر امر، افزایش جریان نفت خام از تنگه هرمز نشانه‌ای مثبت برای بازار جهانی انرژی به‌نظر می‌رسد. اما در پس این تصویر، معضلات جدی‌تری هنوز پابرجاست. کمبود فرآورده‌های پالایشی، آسیب‌پذیری پالایشگاه‌های روسیه، محدودیت‌های صادراتی چین و هزینه‌های بالا در حمل‌ونقل دریایی همگی نشانه‌هایی از این است که بازار انرژی هنوز به حالت عادی بازنگشته است.
بنابراین، نمی‌توان افزایش صادرات نفت خام را به‌عنوان نشانه‌ای از پایان بحران تلقی کرد. تا زمانی که جریان فرآورده‌های اساسی مانند بنزین و گازوئیل به سطوح طبیعی بازنگردد، فشار اصلی همچنان بر دوش مصرف‌کننده نهایی باقی خواهد ماند. همچنین در صورتی که جنگ از سر گرفته شود، این بهبودی موقتی می‌تواند به‌سرعت از بین برود و بحران انرژی جهانی به مرحله‌ای جدی‌تر وارد شود.
نظرات کاربران