شگفتی تنبک قاجاری در گالری‌های موزه متروپولیتن نیویورک

ساعت 24 - داستانی از مسیر تنبک آراسته به خاتم کاری از کارگاه‌های شیراز تا بخش‌های دائمی موزه‌ی متروپولیتن نیویورک.

براساس اطلاعات دریافتی از ایسنا، پیاده‌روی در گالری‌های بزرگ موزه‌های بین‌المللی ممکن است فرد را به مواجهه با بخشی از هویت زادگاهش برساند، حتی اگر هزاران کیلومتر دورتر باشد. در میانه‌ی سازهای تاریخی مختلف در سرتاسر جهان، یک ساز کوبه‌ای با طراحی بی‌نظیر ایرانی توجه هر نگاهی را به خود جلب می‌کند و نمایانگر این است که چگونه یک شیء به ظاهر ساده و کاربردی می‌تواند مقام و اهمیتی برابر با باشکوه‌ترین آثار معماری داشته باشد.

موزه‌ متروپولیتن نیویورک یک تنبک ارزشمند ایرانی از اواخر قرن نوزدهم را در آغوش دارد؛ اثر هنری که به هنرمندان شیراز نسبت داده می‌شود و تمامی سطح آن با زیبایی‌های هنری خاتم‌کاری زینت یافته است. ترکیب منظم انواع چوب، استخوان، فلز برنج و پوست، سازه‌ای پدید آورده که فراتر از یک ابزار موسیقی، به عنوان نمایشی درخشان از اوج ظرافت هنرهای دستی ایران به حساب می‌آید.

پیوند شعر و موسیقی در گالری‌های نیویورک

این ساز برجسته ایرانی در سال ۱۸۸۹ میلادی به همراه مجموعه‌ای که کرازبی براون اهدا کرده بود، به گنجینه‌های موزه متروپولیتن منتقل شد. با توجه به توصیفات کارشناسان موزه، سطح ساز پوشیده از هزاران قطعه کوچک استخوانی، چوبی و برنجی است که به شکل‌های ستاره و لوزی چیده شده‌اند. همچنین، در قسمت بالایی دهانه ساز، یک کتیبه‌ی شاعرانه قرار دارد که ارتباط بین فرم و معنا را نمایان می‌سازد: «زمانی که صدا به گوش می‌رسد، همه موجودات را شاداب می‌کند.»

مهندسی چوب در هنر خاتم‌کاری

در فرایند ساخت خاتم، هنرمند به رغم روش‌های معمول منبت‌کاری یا قلم‌زنی، هیچ‌گاه طراحی را مستقیماً بر روی چوب ترسیم یا حکاکی نمی‌کند. به نقل از دانشنامه‌ی ایرانیکا، خاتم‌کاری به عنوان یکی از مهم‌ترین شیوه‌های تزیینات درون‌نشان شناخته می‌شود که فرایندی کاملاً دقی و مهندسی دارد. مراحل ساخت این آثار شامل چندین مرحله مشخص می‌باشد:

  • برش دقیق نوارهای مثلثی یا چندضلعی از چوب‌های رنگی، استخوان شتر یا اسب و مفتول‌های برنجی
  • چسباندن نوارها به یکدیگر و ایجاد دسته‌های طولی با مقطع هندسی منظم
  • برش عرضی دسته‌ها به ضخامت‌های میلی‌متری برای رسیدن به لایه‌هایی با طراحی‌های ستاره‌ای
  • قرار دادن این لایه‌های موزاییکی بر روی بستر چوبی ساز یا جعبه و در نهایت پرداخت و جلا دادن نهایی

هر نقص در قرارگیری کوچک‌ترین قطعه به گونه‌ای اشتباه، می‌تواند کل الگوی بصری را مختل کند. وجود چنین هنری در قلب یکی از بزرگ‌ترین مراکز فرهنگی جهان، شاهدی بر مهارت استادکارانی است که با صبر نامحدود، علم ریاضیات، نجاری و زیبایی‌شناسی را در خدمت روح موسیقی قرار داده‌اند.

نظرات کاربران

نظر شما
نظر شما ثبت شد و پس از تایید نمایش داده می‌شود.
ثبت نظر انجام نشد. لطفاً اطلاعات فرم را بررسی و دوباره تلاش کنید.