باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - در روزهای اخیر، تولیدکنندگان مرغ گوشتی با ابراز نارضایتی از فروش محصولات خود در قیمتی کمتر از هزینه‌های واقعی، روند افزایشی قیمت نهاده‌های دامی و نداشتن بازار پایدار صادرات، نسبت به استمرار زیان در واحدهای تولیدی هشدار داده‌اند.
شرکت پشتیبانی امور دام از تاریخ ۲۳ شهریور، به‌منظور حمایت از مرغداران و کاهش خسارات آن‌ها، در نظر دارد ۳۰ هزار تن مرغ را خریداری کند، اما بنا بر اظهارنظر کارشناسان این حوزه، مقدار خرید در مقایسه با میزان تولید بسیار محدود بوده و نتوانسته تأثیر مشهودی بر بازار بگذارد.
مرغداران بر این باورند که افزایش جوجه‌ریزی و تجمع مرغ در بازار بدون در نظر گرفتن تقاضای واقعی، تعادل زنجیره تولید را مختل کرده است. از طرف دیگر، وزارت جهاد کشاورزی با انکار نقش انحصاری جوجه‌ریزی در وضعیت کنونی، عواملی مانند افزایش وزن مرغ‌ها، کاهش مصرف و عملکرد ضعیف تشکل‌ها در زمینه صادرات و جمع‌آوری مازاد تولید را به‌عنوان دلایل مؤثر بر شرایط کنونی ذکر کرده است.
با این وجود، حمایت از مرغداران و فراهم آوردن بستر مناسب برای صادرات پایدار و مؤثر برای پایداری تولید و جلوگیری از نوسانات قیمت در ماه‌های آینده حیاتی به نظر می‌رسد؛ چرا که باوجود صدور مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ در دو ماه گذشته، به‌طور میانگین تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد این میزان صادر شده است که عملاً تأثیر چندانی بر بازار نداشته است. ازاین‌رو، به نظر می‌رسد اتخاذ تدابیری در مورد تعرفه‌های گمرکی و چگونگی برگشت ارز حاصل از صادرات ضرورت دارد.
کاهش جوجه‌ریزی و حذف گله‌های مادر به منظور کنترل تولید
روح‌الله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی، پیش‌تر اعلام کرده بود که تولید ماهانه جوجه به‌طور تقریبی ۱۲۰ میلیون قطعه برآورد می‌شود که در صورت صادرات ۱۰ میلیون قطعه، حداکثر ۱۱۰ میلیون قطعه برای جوجه‌ریزی داخلی باقی می‌ماند.
وی این تصمیم را از نظر تنظیم بازار، تصمیمی نزدیک به ریسک تلقی کرده و گفته بود که در شرایط کنونی، نگرانی از افزایش قیمت مرغ و آسیب به مصرف‌کننده، بیشتر از نگرانی درباره کاهش دوباره قیمت است.
زحمتکش با اشاره به اقدامات وزارت جهاد کشاورزی در راستای کنترل تولید، خاطرنشان کرده بود: از ۱۷ مرداد، دو اقدام شامل آغاز و تسهیل صادرات جوجه و حذف گله‌های مادر بالای ۷۲ هفته به‌طور هم‌زمان در دستور کار قرار گرفته و در کمیته تولید مصوب شده که گله‌های بالای ۷۲ هفته از چرخه تولید جوجه حذف شوند تا از مازاد عرضه جلوگیری به عمل آید.
وی میزان صادرات مرغ را حدود هزار و ۳۰۰ تا ۱۴۰۰ تن اعلام کرد و افزود: صدور مجوز به‌تنهایی کافی نیست و تشکل‌ها و فعالان اقتصادی باید توانایی بازاریابی و حضور در بازارهای هدف را نیز ایجاد کنند. همچنین خرید ۳۰ هزار تن گوشت مرغ از دیگر اقدامات حمایتی به حساب می‌آید.
پایداری تولید مرغ در گرو صادرات مستمر
ارسلان قاسمی، مشاور رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، در این خصوص گفت: سرانه مصرف مرغ در کشور به دلیل نوسان قیمت گوشت قرمز، نسبت به بسیاری از کشورها بالاتر است. همچنین ظرفیت کنونی واحدهای مرغداری، حتی در شرایط موجود، ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن بیشتر از نیاز کشور است.
به نقل از وی، پرداخت تسهیلات بانکی با نرخ‌های سود بالا، ناپایداری قیمت نهاده‌های دامی و تعیین قیمت ارشادی، تولید سودآور را برای مرغداران غیرممکن ساخته است.
قاسمی با اشاره به این که کشورهای همسایه ایران با جمعیتی بالغ بر ۵۰۰ میلیون نفر، واردکننده مرغ هستند، افزود: صادرات مرغ نیازمند بازاریابی و بازارسازی دقیق است. همچنین باید به صادرات نگاه جدیدی داشت، زیرا متأسفانه رویکرد کنونی عمدتاً صادرات مازاد تولید داخل است که قابلیت نامیدن آن به‌عنوان صادرات پایدار وجود ندارد. باید به سمت توسعه صادرات‌محور حرکت کنیم.
وی خاطرنشان کرد: پایداری صادرات می‌تواند هزینه‌های تمام‌شده تولید را کاهش دهد، و ثبات در قیمت نهاده‌های دامی نیز یکی از روش‌های پایداری تولید است؛ زیرا ارز تخصیصی به نهاده‌ها، ارز مبادله‌ای است و نوسانات آن چندان محسوس نیست.
قاسمی افزود: گوشت مرغ به‌عنوان یکی از منابع تأمین پروتئین موردنیاز کشور باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که با ایجاد ذخایر استراتژیک و صادرات هدفمند، هزینه‌های جانبی کاهش یابد.
کاهش مصرف و افزایش هزینه تولید، دو عامل زیان‌آور برای مرغداران
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، بیان کرد: با توجه به حجم جوجه‌ریزی، کمبودی در تأمین مرغ موردنیاز کشور وجود ندارد و تنها به این دلیل که ۱۳۸ میلیون قطعه در شهریورماه جوجه‌ریزی شده، تولیدکنندگان به انباشت تولید و عدم امکان فروش مرغ با قیمت واقعی در بازار مواجه هستند.
وی قیمت تمام‌شده کنونی هر کیلوگرم مرغ زنده را حداقل ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: قیمت فعلی فروش هر کیلوگرم مرغ زنده درب واحدهای تولیدی بین ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان است که این امر نشان می‌دهد تولیدکنندگان به ازای فروش هر کیلوگرم مرغ، از ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومان زیان متحمل می‌شوند.
اسدالله‌نژاد عوامل زیان شدید مرغداران را افزایش هزینه‌های تولید شامل قیمت ذرت و سویا دانست و اظهار کرد: قیمت نهاده‌ها در سامانه بازارگاه با افزایش مواجه شده به‌طوری که قیمت هر کیلوگرم ذرت به ۶۹ هزار تومان و کنجاله سویا به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که پیش از اصلاح نرخ ارز، قیمت هر کیلوگرم ذرت ۴۳ هزار تومان و سویا ۷۰ هزار تومان بود.
مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی درباره وضعیت خرید ۳۰ هزار تن گوشت مرغ توسط شرکت پشتیبانی امور دام کشور توضیح داد: این خرید طبق مصوبه در حال انجام است، اما میزان خرید به قدری نیست که بتواند تأثیر بسزایی بر قیمت‌ها در بازار داشته باشد. علاوه بر این، با توجه به وضعیت صادرات، تعرفه‌های گمرکی، روش برگشت ارز صادرکنندگان و نبود سیاست‌های صادراتی درازمدت، تا به امروز ما فقط توانسته‌ایم ۱۰ تا ۱۵ درصد از مجوز صادرات گوشت مرغ را عملیاتی کنیم که این میزان هم تأثیر خاصی بر بازار ندارد.
به گفته وی، از زمان صدور مجوز صادرات تاکنون بین هزار تا هزار و ۵۰۰ تن مرغ صادر شده که معادل ۱۰ تا ۱۵ درصد مجوز صادر شده است و این مقدار قابل توجهی نیست.
اسدالله‌نژاد همچنین کاهش مصرف گوشت مرغ را مزید بر علت زیان تولیدکنندگان دانسته و خاطرنشان کرد: دولت باید تدابیر مناسبی را برای تولید و مصرف گوشت مرغ در قالب کالابرگ اتخاذ کند تا به‌واسطه خسارت به تولیدکنندگان، به واردکننده مرغ تبدیل نشویم.
ظرفیت تولید مرغ بیشتر از نیاز کشور است
وی با تأکید بر اینکه ظرفیت تولید سالانه بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن مرغ در کشور موجود است، گفت: برآوردها نشان می‌دهد که پس از اصلاح نظام یارانه‌ها، نیاز مرغ واقعی در کشور به کمتر از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن رسیده است. برای جلوگیری از هدررفت زیرساخت‌های تولید، صادرات مستمر و پایدار باید به‌عنوان یک راهبرد کلیدی در اولویت قرار گیرد.
اسدالله‌نژاد تأکید کرد: سیاست‌های صادراتی نباید تابع تصمیمات مقطعی باشد و دولت باید از طریق رایزنی‌های دیپلماتیک با کشورهای مقصد و تنظیم تعرفه‌های صادراتی متناسب، بستری فراهم کند تا مرغ ایرانی به‌صورت رقابتی در بازارهای هدف عرضه گردد.
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی کشور با اشاره به ضرورت ارتقای بهره‌وری در واحدهای مرغداری اظهار کرد: بسیاری از واحدهای تولیدی از استانداردهای لازم بی‌بهره هستند. پیشنهاد ما این است که بخشی از درآمدهای حاصل از اصلاح نظام یارانه‌ای در قالب تسهیلات با سود کم به تجهیز و نوسازی واحدهای فرسوده اختصاص یابد تا با اصلاح ساختار و سیستم‌های فنی، میزان تبدیل و هزینه‌های تولید کاهش یابد.
ضرورت تعادل بین عرضه و تقاضای مرغ
اسدالله‌نژاد با اشاره به افت شدید قیمت مرغ در مقایسه با سایر پروتئین‌ها و ارزش غذایی بالای این محصول، از شهروندان خواست که در این مواقع با حمایت از صنعت طیور کشور، نسبت به خرید و ذخیره‌سازی مرغ برای ماه‌های آتی اقدام کنند و سهم این پروتئین را در سبد غذایی خود افزایش دهند.
وی با بیان اینکه عرضه و تقاضا تعیین‌کننده قیمت مرغ در بازار هستند، افزود: برای دستیابی به بازاری پایدار، قیمت تمام‌شده باید با قیمت واقعی تولید تناسب داشته باشد؛ به عبارت دیگر، باید بین عرضه و تقاضا توازن برقرار گردد.
اسدالله‌نژاد ادامه داد: در این راستا، ما در حال پیگیری هوشمندسازی زنجیره تأمین، تولید و توزیع مرغ در کشور هستیم تا علاوه بر کاهش نوسانات قیمت، اطلاعات دقیق، به‌روز و راستی‌آزمایی‌شده‌ای از وضعیت تولید در اختیار داشته باشیم.
طبق آمار ارائه‌شده، ظرفیت تولید سالانه ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرغ در کشور وجود دارد، اما در حال حاضر نزدیک به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرغ تولید می‌شود. این امر نشان‌دهنده این است که از ظرفیت‌های موجود تولید به‌درستی استفاده نمی‌شود؛ در حالی که با تسهیل شرایط صادراتی و بهره‌مندی حداکثری از این ظرفیت، علاوه بر ارزآوری، می‌توان به پایداری تولید نیز دست پیدا کرد.