براساس گزارش ایسنا، بانک کارگشایی در تاریخ دهم آبان ۱۳۰۵ با تایید مجلس شورای ملی و تحت عنوان «موسسه رهنی دولتی» تأسیس گردید. با تأسیس بانک ملی در سال ۱۳۰۷، این موسسه به یکی از بخش‌های بانک ملی تبدیل شد و از سال ۱۳۱۸ به نام «کارگشایی» شناخته شد. هدف ابتدایی این سازمان، فراهم آوردن دسترسی سریع مردم به منابع مالی در ازای گرو گذاشتن اموال منقول بوده است؛ فعالیتی که به مرور زمان تخصصی‌تر شده و امروزه بر وثیقه‌های مرتبط با طلا تمرکز دارد.
بانک کارگشایی به‌عنوان یک واحد تخصصی در بانک ملی ایران فعالیت می‌کند و تفاوت اصلی آن با شعب عادی بانک در نوع کارکرد و وثیقه‌هایی است که در فرآیند ارائه تسهیلات پذیرش می‌کند.
هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات
مدل فعالیت این مجموعه به‌صورت ساده بدین صورت شرح داده می‌شود:
مشتری ← ارائه طلا به‌عنوان وثیقه ← ارزیابی و پذیرش ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← دریافت طلا
در این روند، طلا به بانک فروخته نمی‌شود و قیمت روز آن مبنایی برای پرداخت تسهیلات محسوب نمی‌گردد؛ بلکه طلا به‌عنوان وثیقه در نزد بانک نگهداری می‌شود و در انتهای قرارداد، همان طلای تحویل‌شده به مشتری بازگردانده می‌شود.
طبق گفته مسئولان بانک کارگشایی، در حال حاضر حداقل میزان طلا برای دریافت این گونه تسهیلات، حدود ۱۰ گرم در نظر گرفته شده و تا سقف ۵۵ گرم طلا، به ازای هر گرم یک میلیون تومان تسهیلات ارائه می‌شود؛ بدین ترتیب، سقف کلی تسهیلات در این چهارچوب ۵۵ میلیون تومان خواهد بود.
هزینه نگهداری هر گرم طلا سالی ۵۰ هزار تومان
از این مبلغ، ۵۰ میلیون تومان با نرخ سود ۲۳ درصد و پنج میلیون تومان به‌صورت قرض‌الحسنه با نرخ چهار درصد تأمین می‌شود. هزینه نگهداری و بیمه طلا نیز به‌صورت جداگانه محاسبه می‌شود و طبق توضیحات ارائه‌شده، هزینه نگهداری به‌طور تقریبی سالانه ۵۰ هزار تومان برای هر گرم است. مدت‌زمان نگهداری نیز به مدت قرارداد وابسته است. به‌عنوان مثال، اگر مشتری طلا را برای ۵۰ روز در قبال دریافت تسهیلات نزد بانک قرار دهد، در زمان تسویه، سود و کارمزد متناسب با این مدت محاسبه و اخذ خواهد شد.
نکته دیگری که حائز اهمیت است، این است که فرد دریافت‌کننده تسهیلات لزوماً مالک طلا نیست. او ممکن است طلای متعلق به خود را به‌عنوان وثیقه ارائه دهد و تسهیلات را برای شخص دیگری اخذ کند. به عبارت دیگر، طلا در این فرایند وظیفه ضامن تسهیلات را ایفا می‌کند. پس از تسویه تسهیلات، امکان تمدید قرارداد و دریافت مجدد تسهیلات، وفق مقررات موجود وجود دارد.
قیمت طلا برای کارگشایی مبنای پرداخت نیست
با توجه به نوسانات قیمت طلا، ممکن است این سؤال پیش آید که چگونه بانک ارزش وثیقه را تعیین می‌کند. اما روند کار بانک کارگشایی با خرید و فروش طلا کاملاً متفاوت است.
در زمان تحویل، وزن، تعداد و مشخصات طلا ثبت می‌شود و آنچه برای بانک حائز اهمیت است، طلای فیزیکی تحویل‌شده و وزن آن است؛ زیرا بانک قصد خرید و فروش طلا در بازار را ندارد.
به بیان دیگر، اگر مشتری ۵۵ گرم طلا را تحویل داده باشد، تعهد بانک این است که همان میزان طلا را با مشخصات ثبت‌شده در قرارداد بازگرداند، نه اینکه معادل ریالی ارزش روز آن را پرداخت کند. بنابراین، در روند کارگشایی، طلا به‌عنوان کالایی برای خرید و فروش نیست، بلکه به‌عنوان وثیقه‌ای برای تسهیلات محسوب می‌شود.
هزینه امانت سپردن هر گرم طلا روزی ۱۲۳ تومان
سپردن طلا به بانک کارگشایی به‌معنای دریافت تسهیلات نیست. مشتری می‌تواند فقط با هدف نگهداری ایمن طلا، دارایی خود را به‌عنوان امانت به بانک بسپارد که هزینه استفاده از صندوق امانات به ازای هر گرم طلا، روزانه ۱۲۳۰ ریال تعیین می‌شود.
به‌عنوان مثال، فردی که قصد سفر دارد یا به دلیل دیگری مکان مناسبی برای نگهداری طلای خود ندارد، می‌تواند از این خدمت بهره‌برداری کند. در این مورد، طلا وثیقه تسهیلات به شمار نمی‌آید و بانک فقط به‌عنوان متولی نگهداری دارایی مشتری عمل می‌کند.
در فرآیند سپرده‌گذاری امانی، وزن طلا، تعداد قطعات و مشخصات آن ثبت و طلا بسته‌بندی می‌شود و مشتری هزینه نگهداری را پرداخت می‌کند. به گفته مسئولان، در صورت وقوع حادثه در راستای نگهداری، مسئولیت بانک و جبران خسارت وفق شرایط قرارداد خواهد بود.
بنابراین، «وثیقه طلا» و «امانت طلا» دو مفهوم مجزا هستند.
در تسهیلات:
طلا ← وثیقه ← دریافت تسهیلات ← بازپرداخت ← تحویل طلا به مشتری
در امانت:
طلا ← دارایی مشتری ← نگهداری توسط بانک ← پرداخت هزینه نگهداری ← تحویل طلا به مشتری
امانت طلا با صندوق امانات متفاوت است
بانک کارگشایی علاوه بر نگهداری امانی طلا، خدمات صندوق امانات را نیز ارائه می‌دهد؛ اما ماهیت این دو خدمت با یکدیگر تفاوت دارد. در امانت طلا، بانک خود دارایی را دریافت کرده و مشخصات آن را ثبت می‌کند. اما در صندوق امانات، بانک فقط فضایی امن را برای مشتری مهیا کرده و از محتوای داخل صندوق بی‌خبر است.
مشتری می‌تواند طبق مقررات، مدارک، طلا، ارز یا سایر دارایی‌های مجاز خود را در صندوق قرار دهد و بانک در طول مدت قرارداد از محتوای آن اطلاعی ندارد.
در نتیجه، مسئولیت و سیستم بیمه نیز کاملاً متفاوت است. مسئولان کارگشایی بیان کرده‌اند که مشتری در زمان تنظیم قرارداد صندوق، باید ارزش تقریبی محتویات را ذکر کند و موضوع جبران خسارت بر اساس ارزش اعلام‌شده و ضوابط قرارداد و بیمه مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
هزینه صندوق امانات هم طبق توضیحات ارائه‌شده، به ازای هر گرم طلا روزانه ۱۲۳۰ ریال محاسبه می‌شود. در صورت فوت صاحب صندوق، دسترسی به محتویات آن تابع مقررات قضایی است و با دستور مقام قضایی، صندوق به‌منظور تعیین تکلیف دارایی‌ها و امور مربوط به انحصار وراثت باز خواهد شد.
چرا طلای مشتری دوباره دیده می‌شود؟
در طول بازدید میدانی از بانک کارگشایی در خیابان مولوی، نکته قابل توجه این بود که به برخی مشتریان اعلام می‌شد که طلای خود را برگشت بگیرند و صبح روز بعد دوباره به بانک بیایند. این موضوع از این منظر جالب توجه بود که وقتی طلا در مکانی امن بانک نگهداری می‌شود، چرا مشتری باید آن را از بانک خارج کرده و روز بعد دوباره تحویل دهد؛ به‌ویژه در مواقعی که مشتری چند قطعه طلا دارد و جابه‌جایی آن می‌تواند با خطرات احتمالی همراه باشد.
در این زمینه، محمد مهدی - مقسمی - معاون دایره و صندوق بانک کارگشایی به ایسنا گفت: این موضوع به فرآیند تمدید قرارداد مربوط می‌شود. در پایان قرارداد، قرارداد قبلی به اتمام می‌رسد و قرارداد جدیدی منعقد می‌شود و در این فرایند، طلا باید مجدداً به‌صورت فیزیکی به بانک تحویل گردد تا مشتری آن را مشاهده کند و مشخصات آن بررسی و تایید شود. البته توضیحات ارائه‌شده حاکی از این است که خروج طلا از بانک در شرایط عادی بخشی از رویه معمول نیست و مورد مشاهده‌شده در بازدید نشانه اختلالی در سیستم آن روز بوده است.
وی بیان کرد که هدف از مشاهده مجدد طلا فقط یک تشریفات اداری نیست بلکه به‌منظور اطمینان از این است که همان دارایی ثبت‌شده همچنان موجود است و مشخصات و وزن آن با اطلاعات ثبت‌شده همخوانی دارد. به‌عبارت دیگر، بانک صرفاً نمی‌خواهد که به‌صورت کتبی بداند چه مقدار طلا در اختیار دارد؛ در پروسه تمدید، دارایی فیزیکی نیز باید دوباره مورد تأیید و بررسی قرار گیرد.
مس، نقره و فرش هم می‌توانند امانت سپرده شوند
فعالیت کارگشایی از ابتدا منحصر به طلا نبوده است. در دوره‌های مختلف، وثیقه‌هایی مثل نقره، مس و فرش نیز در این پروسه به کار گرفته می‌شد، اما با گذشت زمان اقدامات این مجموعه تخصصی‌تر گردیده و طلا به اصلی‌ترین وثیقه آن بدل شده است؛ به‌ویژه طلاهای ساخته‌شده و زینتی.
امروزه نیز طلایی که برای دریافت تسهیلات به بانک تحویل می‌شود، باید بر اساس ضوابط بانک برای پذیرش مورد ارزیابی قرار گیرد و ماهیت آن به‌عنوان وثیقه مدنظر قرار گیرد. به این ترتیب، اگرچه ممکن است در نگاه نخست کارگشایی را فقط «بانکی برای وام طلا» بدانیم، اما فعالیت آن را می‌توان در سه بخش اصلی خلاصه نمود: اعطای تسهیلات با وثیقه طلا، نگهداری امانی طلا و ارائه خدمات صندوق امانات.
نگهداری فیزیکی طلای سکوهای آنلاین
فعالیت کارگشایی فقط محدود به مشتریان حقیقی نمی‌شود. با شکل‌گیری بازار خرید و فروش آنلاین طلا و الزام به نگهداری طلای سکوهای برخط در خزانه‌های تأییدشده، بانک کارگشایی نیز در بخشی از این زنجیره مسئولیت نگهداری فیزیکی طلا را برعهده دارد.
طبق مقررات، طلای سکوهای برخط باید در خزانه‌های مورد تأیید بانک مرکزی نگهداری گردد و بانک کارگشایی یکی از مجموعه‌هایی است که در این زمینه، مسئولیت نگهداری فیزیکی طلا برای بعضی سکوهای آنلاین را به عهده دارد. به این ترتیب، بخشی از فعالیت‌های امروزی کارگشایی، در کنار ارائه تسهیلات و نگهداری امانی طلا، به نگهداری طلای پشتوانه سکوهای آنلاین در خزانه مربوط می‌شود؛ طلایی که مالکیت آن متعلق به شخص یا مجموعه دیگری است و کارگشایی مسئولیت نگهداری فیزیکی آن را بر عهده دارد.
بانک کارگشایی کجا شعبه دارد؟
به لحاظ ماهیت فعالیت و ریسک مرتبط با جابه‌جایی و نگهداری فلزات گران‌بها، خدمات بانک کارگشایی به‌صورت حضوری ارائه می‌شود و برای انجام امور بانکی در این بانک، مشتری باید در شعبه موردنظر دارای حساب باشد. بانک کارگشایی در تهران دارای سه شعبه است؛ شعبه مرکزی در خیابان مولوی، شعبه امیرکبیر در خیابان ری و شعبه امیریه در محدوده ولیعصر.
علاوه بر این، خدمات مرتبط با صندوق امانت و دریافت امانت طلا در مجموع در ۵۵ نقطه کشور ارائه می‌شود که شامل ۱۳ شعبه اصلی و ۴۲ دایره وابسته به شعب اصلی می‌باشد.
در نهایت، می‌توان نتیجه‌گیری کرد که تفاوت سه خدمت اصلی این بانک را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد؛ طلایی که برای تسهیلات تحویل می‌شود، وثیقه است؛ طلایی که برای نگهداری سپرده می‌شود، امانت است و صندوقی که در اختیار مشتری قرار می‌گیرد، محلی برای نگهداری دارایی است که بانک از محتویات آن خبری ندارد.
انتهای پیام
نظرات کاربران