چرا اندام‌های قطع شده دوباره به وجود نمی‌آیند؟ / راز حیرت‌انگیز سمندر

بر اساس گزارشی از خبرآنلاین، هنگامی که بدن انسان با جراحت‌های شدید مواجه می‌شود، به‌سرعت برای بستن زخم و جلوگیری از عفونت‌ها اقدام می‌کند. اما در نهایت از قابلیت رشد مجدد اندام‌های قطع‌شده خبری نیست و این فرایند تنها به ترمیم زخم محدود می‌گردد و نشانه‌های زخم برای همیشه باقی می‌مانند.

در مورد سمندرها اما اوضاع کاملاً متفاوت است. پس از قطع یک عضو، در محل آسیب، با فعال شدن یک برنامه ویژه سلولی و مولکولی، مجموعه‌ای از سلول‌ها به نام بلاستما (Blastema) تشکیل می‌شود. این ساختار شبیه به یک کارگاه بازسازی عمل می‌کند و سلول‌هایی را تولید می‌سازد که در نهایت بافت‌های متنوعی از جمله عصب، رگ و استخوان را مجدداً شکل می‌دهند.

همچنین برخی ماهی‌ها مانند گورخر ماهی نیز دارای قدرت قابل توجهی برای بازسازی اعضای آسیب‌دیده هستند. این ماهی می‌تواند باله‌های آسیب‌دیده‌اش را ترمیم کند و حتی بخش‌های صدمه‌دیده اندام‌های حیاتی خود مانند مغز و قلب را هم بازسازی کند.

بازسازی یک عضو جدید پروسه‌ای بسیار پیچیده‌تر از تولید صرف سلول‌های جدید است. اندام جدید باید اشکال مناسبی پیدا کند و در اندازه مطلوب خود متوقف شود. به‌منظور این بازسازی، سلول‌های اطراف زخم به یک برنامه شبیه به دوره جنینی وارد می‌شوند و قادر به تغییر ویژگی‌های تخصصی خود می‌گردند. در این میان پیام‌های مولکولی مشخص می‌سازند که چه مقدار از استخوان، عضله، پوست و سایر بافت‌ها باید تولید شوند.

در این فرایند پیچیده، تکثیر سلول‌ها باید در زمان مناسب متوقف گردد. تعیین می‌شود که اگر فقط نوک یک عضو قطع شده، نباید یک عضو کامل جدید بر روی اندام قبلی رشد کند و تنها باید آن قسمت از دست رفته را جایگزین کرد.

بدن انسان نیز قابلیت بازسازی دارد. به‌عنوان مثال، پوست به طور مداوم سلول‌های قدیمی را جایگزین می‌کند، سلول‌های خونی با نمونه‌های جدید عوض می‌شوند و حتی کبد تا حدی توانایی رشد مجدد را دارد. هم‌چنین، در بعضی کودکان گزارش‌هایی در مورد محدودیت بازسازی نوک انگشتان مشاهده شده است. با این حال، روند تکامل انسان و دیگر پستانداران روندی متفاوت را سپری کرده‌ است.

به اعتقاد برخی از محققان، تفاوت‌های موجود در فرایند بازسازی ناشی از «موازنه تکاملی» است. در پستانداران، به دلیل وجود سیستم ایمنی پیچیده‌تر و نرخ بالای سوخت‌وساز، سرعت در بستن زخم‌ها برای جلوگیری از خونریزی شدید و عفونت‌های خطرناک بسیار اهمیت دارد. همچنین، تکثیر زیاد سلول‌ها به منظور ایجاد اندام جدید در موجودات بزرگ ممکن است خطر ابتلا به سرطان و رشد بی‌رویه سلول‌ها را به طور چشم‌گیری افزایش دهد.

پژوهشگران در تلاشند تا با مطالعه بر روی حیواناتی که قابلیت بازسازی بسیار بالا دارند، به رمزگشایی از رازهای این فرایند بپردازند تا شاید بتوانند روزی از این دانش برای بهبود ترمیم بافت در انسان‌ها استفاده کنند.

منبع: theconversation

۵۸۵۸