مهدی زارع، زلزله‌شناس، در نشریه اعتماد اظهار داشت: «ابتدای سال آبی ۱۴۰۶-۱۴۰۵، منطقه عظیمیه کرج شاهد سیلابی مخرب بود که با ثبت بارش حدود ۱۲.۲ میلی‌متر در تاریخ ۱۱ مهر ۱۴۰۵، بار دیگر خطرناک بودن پدیده سیلاب‌های شهری ناشی از بارش‌های همرفتی و کوتاه‌مدت را نمایان کرد.
تحقیقات نشان‌دهنده این موضوع بود که بارش ۱۲ میلی‌متری نیز می‌تواند به سبب تأثیر قابل توجهی که در هیدرولوژی شهری و ساختار رودخانه‌ها دارد، به وقوع سیلاب منجر شود. شدت بارش در برابر حجم کل آب - در مورد عظیمیه ۱۲ میلی‌متر - در عرض زمان بسیار کوتاه ۱۵ تا ۳۰ دقیقه به شکل یک بارش شدید Cloudburst ظاهر شد، به گونه‌ای که سیستم‌های طبیعی و انسانی موجود در زمین، قادر به جذب یا هدایت آن نبودند.
توپوگرافی و موقعیت کوهپایه‌ای منطقه عظیمیه، با شیب تند خود، زمان تمرکز جریان آب را به شکل چشمگیری کاهش داد. آب ناشی از بارش به سرعت از مناطق بالادست به سمت خیابان‌ها و معابر پایین‌دست سرازیر شده و با سرعت بالا متمرکز شد. افزایش ضریب نفوذناپذیری سطحی در محیط‌های شهری مانند عظیمیه، به واسطه توسعه ناپایدار شهرسازی، به معنای جایگزینی خاک و پوشش گیاهی طبیعی با آسفالت، بتن و بام‌هاست. این ضریب نفوذناپذیری در این مناطق به نزدیک به ۱۰۰ درصد رسیده و عملاً هیچ نفوذی صورت نمی‌گیرد و به این ترتیب تمام آب باران به سرعت به رواناب سطحی تبدیل می‌شود.
گرفتگی سیستم‌های زهکشی و معابر در مناطق شیب‌دار، کانال‌های طبیعی انتقال سیلاب را مسدود می‌کند. اگر باز شدن پل‌ها به دلیل رسوبات یا زباله مسدود باشد، آب به سرعت از مسیر خود سرریز می‌کند و سطح خیابان‌ها را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد. خیابان‌های شیب‌دار در مناطق کوهپایه‌ای به کانال‌های باز با سرعت زیاد تبدیل می‌شوند. آب با سرعت بالا به انرژی جنبشی قابل توجهی می‌رسد، به طوری‌که حتی جریانی نازک از آب می‌تواند به آسانی خودروها را جابه‌جا کرده، آسفالت را بشکند و به سازه‌ها آسیب برساند. تحولات کالبدی، محیط‌زیستی و جمعیتی کلان‌شهر کرج و منطقه عظیمیه در سه دهه گذشته از اواخر دهه ۱۳۷۰ تا ۱۴۰۵، نمونه‌ای بارز از توسعه شهری شتابزده و ناپایدار به شمار می‌آید که آسیب‌پذیری در برابر خطرات طبیعی، از جمله سیلاب‌های ناگهانی را به شدت افزایش داده است.
در کرج و عظیمیه در طی ۳۰ سال گذشته، بررسی‌های مربوط به پوشش زمین و آمارهای محیط‌زیستی نشان‌دهنده دگرگونی شدید چهره کرج بوده است: نیمی از فضای سبز و باغات، اراضی کشاورزی و پوشش‌های گیاهی طبیعی کرج و نواحی اطراف آن به دلیل تغییر کاربری، به بافت مسکونی و تجاری تبدیل شده‌اند. در منطقه عظیمیه و دامنه‌های شمالی و غربی آن، پوشش گیاهی طبیعی نیمه‌خشک و باغات محلی به سرعت جای خود را به ساختمان‌های مسکونی، خیابان‌کشی و دیوارهای حائل داده‌اند. این پوشش گیاهی نقش کلیدی در کاهش سرعت قطرات باران و جلوگیری از فرسایش اولیه خاک ایفا می‌کرد.
دگرگونی مورفولوژی زمین در این ناحیه به گونه‌ای انجام شده که شیب‌های تند طبیعی دامنه‌های البرز به منظور ساخت‌وساز، تراس‌بندی و دستکاری تغییر کرده‌اند و این مسئله تأثیر منفی بر تعادل ژئومورفولوژیک دامنه گذاشته است. بسیاری از آبراهه‌ها و دره‌های فصلی که پیشتر آب باران را از ارتفاعات عبور می‌دادند، به واسطه توسعه شهری کور شده، بستر آن‌ها تنگ‌تر و به شبکه فاضلاب و معابر شهری منتهی شده‌اند. جایگزینی خاک طبیعی با آسفالت، بتن و بام‌ها، امکان نفوذ آب به اعماق زمین را تقریباً به صفر رسانده و سطح زمین را به یک «سازه جمع‌آوری رواناب» تبدیل کرده است.
کرج به دلیل مهاجرپذیری بی‌سابقه و تبدیل شدن به سکونتگاه اطراف کلان‌شهر تهران، با چالش‌های ساختاری متعددی مواجه است. هجوم مداوم جمعیت و مهاجرین به استان البرز، شهرداری‌ها و نهادهای مسئول را تحت فشار قرار داده تا زمین و مسکن تأمین نمایند. این فشار به ساخت و سازهای سریع و غیر اصولی، بدون رعایت طرح‌های آمایش سرزمین و در نظر گرفتن حریم مخاطرات، منجر شده است. پروسه شهرسازی بدون پیوست محیط‌زیستی (Environmental Impact Assessment) به ساخت و سازها و خیابان‌کشی‌های بی‌دقتی منتهی شده است که مطالعات جامع هیدرولوژی و زهکشی را در بر نمی‌گیرد.
تأکید بر درآمدهای ناشی از تراکم‌فروشی و تغییر کاربری، سلامت زیست‌محیطی شهر را به حاشیه رانده است. ظرفیت زیرساخت‌های موجود، شبکه‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی و کانال‌های تخلیه سیلاب در کرج، برای مدت‌هاست که با حجم و سرعت گسترش بافت شهری و تحرک جمعیت متناسب نیست و با کوچک‌ترین بارش رگباری ناکارآمدی خود را نشان می‌دهد، لذا شهر کرج و عظیمیه و شهرک‌های اطراف در استان البرز به دلیل نفوذناپذیری زمین، به شدت در برابر سیلاب، به‌خصوص در رخدادهای ناشی از تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر می‌باشند. از این رو، لازم است تا در سال آبی ۱۴۰۶-۱۴۰۵، بدلیل سوپر ال نینوی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ و تأثیرات آن در ایران، اقدامات اصلاحی در شهرهایی همچون کرج به منظور افزایش تاب‌آوری در برابر رخدادهای اقلیمی صورت پذیرد.»
نظرات کاربران