به نقل از ایسنا و روابط عمومی سازمان حفاظت محیط زیست، علی‌محمد طهماسبی بیرگانی با اشاره به تبعات زیست‌محیطی جنگ‌های اخیر بیان داشت: در جنگ تحمیلی دوم که ۱۲ روز به طول انجامید، کشورهای متجاوز به ویژه رژیم صهیونیستی و ایالات متحده نه تنها خسارات فجیعی به انسان‌ها و اقتصاد وارد کردند، بلکه به محیط زیست کشور نیز آسیب‌های فراوان و گاه غیرقابل جبرانی رساندند که برخی از آنها می‌تواند مصداق جنایات زیست‌محیطی یا اکوساید محسوب شود.

وی در ادامه تصریح کرد: در طی این جنگ، برخی از مخازن نفتی و واحدهای پتروشیمی به‌طور عمدی مورد هدف قرار گرفتند و با توجه به صدمات زیست‌محیطی ناشی از این حملات، این اقدامات را می‌توان از نمونه‌های جدی آسیب به محیط زیست تلقی کرد. طبق اصول و پروتکل‌های بین‌المللی، حفظ محیط زیست در دوره‌های منازعات مسلحانه باید تا حد امکان به‌دور از آسیب‌های جنگی باشد و رعایت این موارد در تمامی مخاصمات تأکید شده است.

آسیب ۸۴۵۰ هکتاری به مناطق تحت مدیریت محیط زیست در جنگ ۱۲ روزه

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: در جنگ ۱۲ روزه، بیشترین آسیب‌های زیست‌محیطی در نواحی زاگرس و به‌ویژه در اکوسیستم‌های طبیعی و تنوع زیستی مشاهده شد. با توجه به اینکه این جنگ در فصل تابستان و در ماه‌های خرداد و تیر اتفاق افتاد، بمباران‌ها در برخی نواحی باعث بروز آتش‌سوزی‌های وسیع در جنگل‌ها و مراتع شد.

طهماسبی بیرگانی ادامه داد: برآوردها نشان می‌دهد که تقریباً ۸۴۵۰ هکتار از مناطق زیر پوشش سازمان حفاظت محیط زیست در خلال این جنگ آسیب دیده و میزان خسارت کلی حدود ۱۹.۲۳ هزار میلیارد تومان به قیمت روز خرداد سال پیش برآورد شده است.

وی در توضیح روش محاسبه این خسارت گفت: این عدد فقط شامل خسارت مستقیم وارده به جنگل‌ها و مراتع نیست، بلکه خسارت‌های غیرمستقیم نیز در آن لحاظ شده است. این شامل آثار ناشی از آلودگی هوا، انتشار کربن به واسطه سوختن پوشش گیاهی، کاهش خدمات اکوسیستمی از زمان وقوع آسیب تا بازسازی کامل و هزینه‌های مرتبط با احیا و بازسازی مناطق آسیب‌دیده است.

خسارت ۷۵۰۰ هکتاری در جنگ تحمیلی سوم

مسئول بازرسی، ارزیابی عملکرد و رسیدگی به شکایات سازمان حفاظت محیط زیست در مورد جنگ تحمیلی سوم بیان داشت: در جنگ ۴۰ روزه که به عنوان جنگ تحمیلی سوم شناخته می‌شود، حدود ۷۵۰۰ هکتار از جنگل‌ها و مناطق تحت پوشش این سازمان دچار آسیب شدند و خسارت آن تقریباً ۶.۴ هزار میلیارد تومان ارزیابی شده است.

وی در توضیح تفاوت بین خسارت‌های این دوره و جنگ ۱۲ روزه بیان کرد: عمده این تفاوت ناشی از زمان وقوع جنگ است. جنگ تحمیلی سوم در ماه‌های اسفند و فروردین روی داد و به دلیل رطوبت بالاتر، آتش‌سوزی‌های گسترده در مناطق آسیب‌دیده مشاهده نشد؛ از این رو، خسارت‌های ناشی از انتشار کربن و دیگر آثار ثانویه کاهش یافت و بیشتر آسیب‌ها جنبه فیزیکی داشت.

خسارت به تنوع زیستی خلیج فارس و دریای عمان

طهماسبی بیرگانی به بخش دیگری از خسارت‌های جنگ تحمیلی سوم اشاره کرد و گفت: این خسارت‌ها به تنوع زیستی در خلیج فارس و دریای عمان مربوط می‌شود که در حال حاضر در حال بررسی و ثبت است.

وی با بیان ویژگی‌های اکولوژیکی این منطقه آبی اظهار داشت: خلیج فارس و دریای عمان دارای خصوصیات اکوسیستمی خاصی هستند و تکامل کامل آب و تبادل آن با آب‌های آزاد فرایندی زمان‌بر است. با این اوصاف، ورود آلاینده‌های مختلف و ترکیبات محلول می‌تواند تأثیرات بلندمدتی بر اکوسیستم دریایی و تنوع زیستی آن داشته باشد.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در حال حاضر همکاری مشترکی با مراکز دانشگاهی برای محاسبه خسارت‌های ایجاد شده در حوزه دریایی در حال انجام است و تلاش داریم که خسارت‌های این بخش با استفاده از متدهای علمی و معتبر مستند شود.

مستندسازی خسارت‌های زیست‌محیطی به‌منظور پیگیری قضایی و بین‌المللی

وی همچنین به این نکته اشاره کرد که پیگیری خسارت‌های وارد شده به محیط زیست تنها به طبیعت محدود نمی‌شود و در حال حاضر، مستندسازی خسارت‌های به‌جا مانده از جنگ به محیط زیست انسانی، طبیعی و دریایی در حال انجام است. علاوه بر این، خسارت‌های وارد شده به ساختمان‌ها، تجهیزات و امکانات سازمان حفاظت محیط زیست نیز در حال برآورد است.

طهماسبی بیرگانی میزان اولیه خسارت به تجهیزات و ابنیه سازمان را حدود ۲۷۰ تا ۲۸۰ میلیارد تومان اعلام کرد و اظهار داشت: خسارت‌های وارد شده به کارکنان سازمان در سطح ستاد و استان‌ها نیز شامل خسارت‌های مالی، جانی و دیگر آسیب‌های وارده در حال مستندسازی است.

وی همچنین ادامه داد: اطلاعات و مستندات مرتبط با این خسارت‌ها به‌تدریج در سامانه «غرامت» که به رهبری ریاست جمهوری راه‌اندازی شده، ثبت می‌شود تا پس از بررسی و تأیید کارشناسان رسمی دادگستری، در مراجع قضایی داخلی مورد پیگیری قرار گیرد.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست اضافه کرد: در ادامه، این مستندات به وزارت امور خارجه و سایر دستگاه‌های مسئول ارائه می‌شود تا زمینه پیگیری در مجامع بین‌المللی نیز فراهم گردد و از متجاوزان خسارت‌های وارد شده به کشور را مطالبه کنند.

برنامه‌ریزی برای احیا و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده

طهماسبی بیرگانی در خصوص اقدامات اجرایی صورت گرفته برای احیای مناطق آسیب‌دیده توضیح داد: اکوسیستم‌های خشکی تحت شرایط خاص می‌توانند نسبت به فشارهای مضاعف مقاومت نشان دهند و به شکل طبیعی تا حدی قابلیت بازسازی دارند؛ اما برای جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه برنامه‌های احیا و بازسازی در حال تدوین است.

وی افزود: در حال حاضر پیش‌نویس‌هایی برای اقدامات بازسازی به اجرا درنیامده است، با این حال برخی نهادهای بین‌المللی برای ارائه کمک در این زمینه ابراز آمادگی کرده‌اند. به‌واسطه وضعیت فعلی کشور، در حال حاضر منتظر ایجاد ثبات بیشتر هستیم تا در صورت نیاز هماهنگی‌های لازم با نهادهای داخلی انجام شود و از ظرفیت‌ نهادهای بین‌المللی بهره‌برداری کنیم.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست همچنین از برنامه‌ریزی برای کسب تجربیات بین‌المللی خبر داد و توضیح داد: یک برنامه آموزشی نیز در حال ترتیب است تا از تجربیات کشورهای مختلف در زمینه روش‌های برآورد خسارت و همچنین احیا و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده، چه در حوزه خشکی و چه در حوزه دریایی بهره‌مند شویم.

چالش محدودیت دسترسی به مناطق حساس؛ مانع از تکمیل برآورد خسارت‌ها

وی یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های موجود در مسیر برآورد دقیق خسارت‌ها را محدودیت دسترسی به برخی مناطق عنوان کرد و گفت: بخش زیادی از مناطق آسیب‌دیده به دلیل ملاحظات امنیتی و حفاظتی هنوز از دسترسی کارشناسان محیط زیست خارج مانده است.

طهماسبی بیرگانی افزود: مذاکرات متعددی با مراجع ذی‌ربط در کشور انجام شده و این موضوع نیز به مراجع پایین‌دستی منتقل شده است تا بتوانیم به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به مناطق آسیب‌دیده دسترسی پیدا کنیم و اعداد و اطلاعات دقیق و قابل استنادی را ارائه دهیم.

وی تأکید کرد: در موضوعات بین‌المللی، صرفاً ارائه یک عدد برای مطالبه خسارت کافی نیست و باید بتوانیم مقدار خسارت را به مستندات علمی و قابل اثبات پیوند بزنیم. مدارک همچون عکس‌ها، تصاویر ماهواره‌ای، صورتجلسات و سایر مستندات ضروری باید در پرونده وجود داشته باشد تا امکان پذیرش آن در مراجع مربوط فراهم شود.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: یکی از چالش‌های اصلی در این زمینه، اثبات رابطه سببیت است؛ به‌این معنا که باید به‌طور دقیق مشخص شود که خسارت وارده به یک نقطه یا منطقه، ناشی از همان حمله و اصابت بوده است. این امر ضرورت دسترسی به اطلاعات و مستندات کافی را دوچندان می‌کند.

رایزنی با مراجع بین‌المللی برای منعکس کردن خسارت‌های زیست‌محیطی

طهماسبی بیرگانی در خصوص اقدامات انجام شده به‌منظور اطلاع‌رسانی در سطح بین‌المللی گفت: حتی پیش از آغاز تهاجم، به‌واسطه تحرکات موجود در منطقه، مکاتبات متعددی با شمار زیادی از مراجع بین‌المللی مرتبط با مسائل سیاسی، محیط زیست و منابع طبیعی انجام گرفت.

وی افزود: متأسفانه پاسخ بسیاری از این مراجع در آن مقطع مثبت و هم‌راستا با شرایط نبود و عمدتاً به دعوت طرف‌ها به آرامش و صلح، بدون اشاره به طرف متجاوز، محدود شد؛ اما با این حال تلاش‌های ایران اسلامی برای بازتاب ابعاد زیست‌محیطی این حملات همچنان در حال ادامه است.

مشاور رئیس سازمان حفاظت محیط زیست بیان داشت: ریاست سازمان و همکاران معاونت امور بین‌الملل در تمامی کنفرانس‌ها و نشست‌های مرتبط، به‌طور مستمر موضوع آسیب‌های وارد شده به محیط زیست کشور را مطرح می‌کنند تا ابعاد این خسارت‌ها در سطح بین‌المللی جلب توجه کند.

وی همچنین از برنامه‌ریزی برای ارائه مستندات جدید در یک کنفرانس بین‌المللی مرتبط با حفاظت از تنوع زیستی خبر داد و گفت: معاونت محیط زیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان در یک رویداد آینده نزدیک با محوریت حفاظت از تنوع زیستی حضور خواهد داشت و در این راستا بروشوری تهیه شده است که به ارائه اطلاعات ضروری و ابعاد خسارت‌های وارد شده به محیط زیست کشور در جریان جنگ‌های تحمیلی دوم و سوم خواهد پرداخت.

انتهای پیام