فرشته کولانی در مصاحبه‌ای با ایسنا، به بیان تأثیرات فضای مجازی در پر کردن خلأهای گفت‌وگوهای داخلی خانواده پرداخت و اظهار کرد: فضای مجازی پدیده‌ای به‌نام «اثر بازاری‌زدایی آنلاین» را به وجود می‌آورد که به معنای حذف موانع و کنترل‌های رفتاری است. زمانی که هویت، نام و تصویر شما برای دیگران ناشناخته باشد، احساساتی چون ترس از ترک، سرزنش، تحقیر، تهدید یا خجالت از بین می‌رود. افراد در محیط مجازی، یا در میان جمع‌های ناشناس، قادرند بخش‌هایی از شخصیت خود را که در خانواده پذیرفته نشده‌اند، از جمله اعتقادات، تمایلات شخصی یا خطاهایشان را بدون هراس از مجازات بیان کنند؛ بنابراین، در مواقعی که در خانه کسی برای شنیدن وجود ندارد، از فضای مجازی یا غریبه‌ها به‌عنوان یک «مسکن موقت» بهره می‌برند.
وی ادامه داد: زمانی که فردی در گرو‌ه‌های تلگرامی یا اینستاگرامی احساس کند که دیگران او را بدون قضاوت درک می‌کنند، این احساس باعث می‌شود محیط واقعی خانواده برایش سردتر و ناامن‌تر جلوه کند. فردی که در خانه اجازه بحث در مورد علایقش را ندارد، ممکن است ساعت‌ها در چت‌ها با ناشناسان صحبت کند، زیرا این فضا برای او کم‌استرس‌تر و همراه با حس صمیمیتی کاذب است.
وی به مرز روان‌شناختی بین «تخلیه هیجانی موقت» با غریبه‌ها و «انکار و فرار از حل مسأله» در خانواده اشاره کرده و بیان داشت: در این شرایط، همه بار هیجانی خود را خارج از منزل خرج می‌کنیم و در خانه به موجودی تبدیل می‌شویم که از هرگونه گفت‌وگوی جدی اجتناب می‌کند. این یک مکانیسم دفاعی به‌نام «انکار، اجتناب و فرار از مسأله» است. اگر نتوانیم این فرار از بحران را در خانه مدیریت کنیم، مانند دانه‌های برف که در ابتدا لطیف هستند اما با تجمیع به یک بهمن خطرناک تبدیل می‌شوند، آسیب می‌بینیم.
این روانشناس افزود: اگر فردی تنها پس از یک روز پرفشار کاری یک درددل مختصر با همکار یا دوست صمیمی داشته باشد، مشکلی نیست، اما اگر این رفتار جایگزین ارتباط با همسر و خانواده شود، به رابطه آسیب جدی وارد می‌کند. ما باید یاد بگیریم که فشارهایمان را در بیرون تا حدی کاهش دهیم، اما بخش عمده‌ای از آن را با نزدیک‌ترین افراد مثل همسر، والدین یا خواهر و برادر در میان بگذاریم. این همان «تخلیه هیجانی سالم» است.
چگونه می‌توان از ورشکستگی رابطه جلوگیری کرد؟
این روانشناس در محور سوم به بررسی پیامدها و روش‌های ترمیم فضای عاطفی پرداخت و بیان کرد: زمانی که افراد تمام احساسات و گفت‌وگوهایشان را خارج از خانه و با غریبه‌ها صرف می‌کنند، ممکن است دچار آسیب‌های جدی شوند. مفهومی به‌نام «حساب بانکی عاطفی» وجود دارد؛ هر مکالمه کوتاه، صمیمیت کوچک یا نگاه محبت‌آمیز، به‌مانند واریز پول به این حساب، یک «سرمایه‌گذاری عاطفی» محسوب می‌شود.
کولانی افزود: ما با این ذخیره کوچک در آینده برای ترمیم رابطه و حل اختلافات نیازمند آن خواهیم بود، اما وقتی افراد تمام انرژی و گفتگوهای خود را در خارج از خانه صرف کرده و به خانه برمی‌گردند و سکوت اختیار می‌کنند، در حال «ورشکستگی حساب بانکی عاطفی» خود هستند. این رفتار به همسر پیام می‌دهد که «تو شایستگی شنیدن احساسات من را نداری» و زمینه‌ساز خشک شدن صمیمیت، عشق و حس تعلق در میان زوجین و خانواده می‌شود و خانه را به محلی برای خوابیدن تبدیل می‌کند. قانون طلایی این است که باید یاد بگیریم بدون هیچ ترس و نگرانی، در مورد احساسات و چالش‌های روزمره‌مان با همسر و خانواده‌مان سخن بگوییم.
وی همچنین به مرز میان حریم خصوصی و پنهان‌کاری در گفت‌وگوهای خانوادگی اشاره کرد و گفت: بسیاری از افراد، خیانت‌ها یا پنهان‌کاری‌های خود را با نام شیک حریم خصوصی پوشش می‌دهند و می‌گویند گوشی من حریم خصوصی من است. این افراد تفاوت بین حریم خصوصی و پنهان‌کاری را نمی‌دانند. حریم خصوصی به معنای داشتن فضایی برای تفکر، تنهایی و مدیریت روابط طبیعی با شفافیت است، تا به تعهدات و امنیت خانواده آسیب نرساند؛ اما پنهان‌کاری به معنای عمدی پنهان کردن اطلاعات یا تصمیماتی است که باعث ناامنی و بی‌اعتمادی در طرف مقابل می‌شود. برای مثال، داشتن رمز برای گوشی بخشی از حریم خصوصی است، اما اگر با این ابزار برای مخفی کردن روابطی استفاده شود که در صورت فاش شدن، پایه‌های زندگی مشترک را متزلزل می‌کند، دیگر حریم خصوصی نیست، بلکه پنهان‌کاری خطرناک محسوب می‌شود که امنیت و اعتماد را در رابطه تهدید می‌کند.
آتش‌بس موقت؛ نخستین گام برای بازسازی روابط رو به ویرانی
کولانی با تأکید بر اینکه خانواده‌هایی که سال‌ها در سکوت مزمن به سر برده‌اند، چگونه باید اعتماد را ترمیم کنند، گفت: چنین خانواده‌هایی که سال‌ها در سکوت مزمن و بی‌تفاوتی به یکدیگر به هم‌خانه تبدیل شده‌اند، نمی‌توانند به‌سادگی این دیوار بی‌اعتمادی را با یک هدیه یا اقدام کوچک برطرف کنند. حل این مسأله به نگاهی علمی و تخصصی نیاز دارد. مانند جنگ‌های طولانی میان کشورها که نمی‌توان به‌یکباره به صلح پایدار رسید، بلکه باید ابتدا آتش‌بس موقتی برقرار شود تا زمینه مذاکره به‌وجود آید، در روابط عاطفی آسیب‌دیده نیز اولین قدم «آتش‌بس» است. در این مرحله، همه نوع گفتگوهای تند و توهین‌آمیز باید به‌کلی متوقف شود.
این روانشناس به مراحل بعدی بازسازی روابط اشاره کرده و توضیح داد: در مرحله دوم یعنی «پل‌سازی»، زوجین از کارهای ساده‌ای مانند تعارف یک لیوان چای یا کمک در کارهای منزل بدون هیچ‌گونه انتظاری استفاده می‌کنند تا ریاضت‌های تخریب‌شده‌اشان را دوباره بازسازی کنند. در مرحله سوم، «گفت‌وگوها» در شرایطی بی‌تنش و خنثی آغاز می‌شود. در این مرحله بهتر است به موضوعات بی‌خطر مانند اخبار، یک فیلم، یک مسابقه ورزشی یا آب‌وهوا پرداخته شود و از بحث درباره مسائل قدیمی که احتمال منجر به دعوا می‌شود، خودداری گردد.
وی ادامه داد: در گام چهارم که مربوط به «قدردانی‌های کوچک» است، باید رفتارهای مثبت طرف مقابل را با یک تشکر ساده شناسایی کنیم. مثلاً می‌توان گفت «ممنون که برایم چای آوردی» تا تنش‌ها کاهش یابد. در مرحله آخر که به «ورود آرام به احساسات» مربوط می‌شود، به‌دلیل حساسیت بالا و احتمال از سرگرفتن سردی، بهتر است از کمک یک متخصص مانند زوج‌درمانگر یا خانواده‌درمانگر بهره‌برداری کنیم تا مسائل قدیمی به آرامی حل و فصل شوند.
این روانشناس خاطرنشان کرد: باید مراقب ترک‌خوردن روابط باشیم؛ زیرا رابطه‌ها معمولاً به‌صورت ناگهانی خراب نمی‌شوند، بلکه به‌تدریج ترک می‌خورند. یک دلخوری نادیده انگاشته‌شده، یک عذرخواهی نکرده، یک بی‌توجهی کوچک، یک توهین، یک پنهان‌کاری یا حتی یک قهر ساده می‌تواند این ترک‌ها را ایجاد کند که اگر به آنها توجه نشود، روزی حتماً به شکستن رابطه منجر خواهد شد.
انتهای پیام
نظرات کاربران