فرارو– ربکا اشناید، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل مجله تایم
به گزارش فرارو به نقل از مجله تایم، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز یکشنبه مدعی شد که روسیه و اوکراین با برقراری «آتش‌بس انرژی» موافقت کرده‌اند؛ ادعایی که بدون ارائه جزئیات یا انتشار شواهدی از توافق مطرح شد و با واکنش محتاطانه ولودیمیر زلنسکی روبه‌رو شد. این اعلام در ادامه توافق واشنگتن و مسکو برای عرضه نفت‌گاز روسیه به بازارهای جهانی صورت گرفت؛ توافقی که هم‌زمان با افزایش قیمت سوخت در آمریکا، نگرانی‌هایی درباره کاهش فشار تحریم‌ها بر کرملین، تضعیف موقعیت مذاکره‌ای اوکراین و تشدید اختلاف میان واشنگتن و متحدان اروپایی ایجاد کرده است.
آتش‌بس اعلام‌شده بدون تأیید اوکراین
ترامپ روز یکشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که «آتش‌بس انرژی» میان روسیه و اوکراین از همان لحظه برقرار شده و هر دو طرف با آن موافقت کرده‌اند. او در ادامه هشدار داد که هیچ‌یک از طرفین نباید این توافق را نقض کند، اما توضیحی درباره مفاد، دامنه یا سازوکار اجرای آن ارائه نداد.
زلنسکی همان روز در گفت‌وگو با وب‌سایت اکسیوس گفت که این خبر برای او تازگی داشته است. رئیس‌جمهور اوکراین همچنین تأیید کرد که حملات روسیه به زیرساخت‌های انرژی اوکراین در روز یکشنبه ادامه یافته است. او در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که اوکراین از آتش‌بس حمایت می‌کند، اما اجرای آن مستلزم پایبندی روسیه نیز هست. این نخستین بار نیست که ترامپ بدون ارائه شواهد روشن از توافقی مشابه سخن می‌گوید. او در ۱۴ سپتامبر نیز ادعایی مشابه مطرح کرده بود، اما در روزهای بعد، هر دو کشور به حملات علیه تأسیسات انرژی یکدیگر ادامه دادند.
بحران سوخت؛ از جنگ ایران تا فشار بر پالایشگاه‌های روسیه
ترامپ طی هفته‌های اخیر بارها از زلنسکی خواسته است حملات پهپادی به پالایشگاه‌های نفت روسیه را متوقف کند. او همچنین مدعی شده است که حملات اوکراین در کمبود جهانی نفت‌گاز و افزایش قیمت سوخت نقش دارد.
بااین‌حال، نسبت‌دادن بخش اصلی بحران کنونی سوخت به حملات اوکراین با واقعیت‌های مطرح‌شده درباره بازار جهانی انرژی سازگار نیست. عامل اصلی بحران، جنگ آمریکا با ایران و محاصره تنگه هرمز عنوان شده است؛ گذرگاهی که پیش از آغاز جنگ در ماه فوریه، حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کرد.
ترامپ روز ۱۰ اکتبر حتی فراتر رفت و گفت زلنسکی برای پایان‌دادن به جنگ اقدامات کافی انجام نمی‌دهد و بهتر است رهبر دیگری جایگزین او شود. او همچنین بار دیگر تأکید کرد که اوکراین می‌تواند اقدامات مختلفی علیه روسیه انجام دهد، اما نباید پالایشگاه‌های این کشور را هدف قرار دهد.
این مواضع در شرایطی مطرح می‌شود که واشنگتن روز ۹ اکتبر از توافقی برای خرید نفت‌گاز روسیه خبر داده بود. ترامپ اعلام کرد که روسیه قصد دارد بیش از ۴.۸ میلیون تن نفت‌گاز به بازارهای جهانی عرضه کند: بیش از ۳۰۰ هزار تن در مرحله نخست، ۵۰۰ هزار تن در ماه نوامبر، یک میلیون تن در مرحله بعدی و سه میلیون تن دیگر طی مدتی کوتاه مشروط به وضعیت پالایشگاه‌های روسیه. او وعده داد که قیمت نفت‌گاز در آمریکا و جهان با سرعت و به میزان قابل‌توجهی کاهش خواهد یافت.
آیا نفت‌گاز روسیه قیمت سوخت آمریکا را پایین می‌آورد؟
قیمت سوخت به یکی از نگرانی‌های اصلی رأی‌دهندگان آمریکایی در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر تبدیل شده است. ترامپ کاهش هزینه‌های انرژی، به‌ویژه برای کشاورزان، دامداران و رانندگان کامیون، را از اولویت‌های اصلی خود معرفی کرده است.
بر اساس داده‌های انجمن خودروی آمریکا، میانگین قیمت هر گالن نفت‌گاز در این کشور در ۱۱ اکتبر به ۶.۲۸ دلار رسیده بود؛ رقمی که اندکی کمتر از اوج ۶.۵۳ دلاری در ۲۲ سپتامبر است، اما همچنان فاصله زیادی با قیمت حدود ۳.۶۷ دلار در هر گالن پیش از جنگ با ایران دارد. بااین‌حال، برخی کارشناسان درباره تأثیر سریع و گسترده واردات نفت‌گاز روسیه تردید دارند. مایکل نوئل، استاد اقتصاد دانشگاه فناوری تگزاس می‌گوید کمبود عرضه ناشی از بسته‌شدن تنگه هرمز آن‌قدر بزرگ است که قیمت نفت‌گاز عمدتاً به تحولات این گذرگاه وابسته خواهد ماند.
جف کولگان، استاد علوم سیاسی دانشگاه براون، نیز درباره اصل توافق و اجرای آن ابراز تردید کرده است. به گفته او، مشخص نیست توصیف ترامپ از توافق با برداشت پوتین مطابقت داشته باشد یا روسیه واقعاً به تعهدات اعلام‌شده عمل کند. حتی با فرض تحقق خوش‌بینانه وعده‌ها، بعید است تأثیر آن بر قیمت‌ها پیش از انتخابات نوامبر محسوس باشد.
فشار انتخاباتی و اقدامات موقت دولت ترامپ
نگرانی درباره قیمت انرژی در میان رأی‌دهندگان آمریکا افزایش یافته است. نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو که در ۸ اکتبر منتشر شد، نشان داد ۷۴ درصد بزرگسالان آمریکایی به‌شدت نگران قیمت بنزین و انرژی هستند؛ درحالی‌که این رقم در ژانویه ۴۳ درصد بود. گزارش جداگانه‌ای نیز نشان داد ۸۴ درصد رأی‌دهندگان ثبت‌نام‌شده، اقتصاد را برای تصمیم انتخاباتی خود بسیار مهم می‌دانند.
ایالت‌های وابسته به کشاورزی از جمله کانزاس به‌ویژه از افزایش قیمت نفت‌گاز آسیب دیده‌اند. نگرانی‌های فزاینده درباره سیاست‌های دولت ترامپ و نحوه مدیریت بحران ایران، این مسئله را به یکی از موضوعات مهم رقابت‌های انتخاباتی تبدیل کرده است. دولت آمریکا برای کاهش فشار اقتصادی بر رأی‌دهندگان، اقدامات دیگری نیز انجام داده است. ترامپ از کشورهای گروه هفت خواسته است طی ماه‌های آینده ۱۰۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های سوختی از ذخایر اضطراری آزاد کنند؛ اقدامی که قرار است با عرضه مقادیر قابل‌توجهی نفت‌گاز آغاز شود. این توافق در ۲ اکتبر اعلام شد.
او همچنین در ۵ اکتبر فرمانی اجرایی امضا کرد که به‌طور موقت اجازه می‌دهد افراد از نفت‌گاز رنگ‌شده قرمز و معاف از مالیات استفاده کنند؛ سوختی که معمولاً برای مصارف خارج از جاده از جمله تجهیزات کشاورزی و ماشین‌آلات ساختمانی اختصاص دارد. بااین‌حال، اولنا لنون، پژوهشگر حوزه امنیت ملی در دانشگاه نیوهیون، معتقد است حجم نفت‌گاز روسیه که ترامپ وعده ورود آن به بازار را داده، در مقیاس جهانی بسیار ناچیز است. بنابراین، حجم عرضه فوری اعلام‌شده از سوی روسیه تقریباً با مصرف یک روز آمریکا قابل مقایسه است و به‌تنهایی نمی‌تواند بحران گسترده عرضه را برطرف کند.
نوئل نیز اقدامات اخیر دولت را راه‌حل‌هایی موقت و محدود می‌داند که قادر نیستند پیامدهای جنگ‌های حل‌نشده در خاورمیانه و اوکراین را جبران کنند. او می‌گوید این اقدامات ممکن است از نظر تبلیغات سیاسی مفید باشند، اما تأثیر اقتصادی آن‌ها بر بازار جهانی محدود است و حتی می‌تواند در مجموع نتیجه‌ای منفی داشته باشد.
تسهیل تحریم‌های روسیه و تضعیف موقعیت اوکراین
توافق نفت‌گاز با روسیه با کاهش موقت محدودیت‌های تحریمی همراه بوده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۹ اکتبر مجوزی موقت صادر کرد که انجام معاملات مربوط به فروش، تحویل و واردات نفت‌گاز با منشأ روسیه از جمله واردات به آمریکا را تا ۷ آوریل ۲۰۲۷ مجاز می‌کند.
این تصمیم پرسش‌هایی درباره تعارض آن با قانون سال ۲۰۲۲ آمریکا برای ممنوعیت واردات انرژی از روسیه ایجاد کرده است؛ قانونی که در سنا با حمایت یکپارچه تصویب شده بود. بر اساس این قانون، رئیس‌جمهور برای پایان‌دادن به ممنوعیت باید تأیید کند که روسیه با توافقی مورد پذیرش اوکراین برای خروج نیروهایش و پایان‌دادن به مخاصمات موافقت کرده است.
این تصمیم بلافاصله با اعتراض زلنسکی، رهبران اروپایی و شماری از سیاستمداران آمریکایی حامی تحریم‌های روسیه مواجه شد. تام تیلیس، سناتور جمهوری‌خواه کارولینای جنوبی، در برنامه «میت دِ پرس» شبکه ان‌بی‌سی هشدار داد که دادن چنین امتیازی به پوتین می‌تواند پیامدهای مرگباری داشته باشد. او گفت واشنگتن باید فشار برای پایان جنگ و برقراری صلح در اروپا را افزایش دهد، نه اینکه از آن بکاهد. تیلیس همچنین احتمال نقض قانون از سوی رئیس‌جمهور را مطرح کرد.
او یکی از هفت سناتور دوحزبی بود که روز یکشنبه از ترامپ خواستند توافق را فوراً لغو کند. زلنسکی نیز پیش‌تر گفته بود این تصمیم می‌تواند میلیون‌ها یا حتی میلیاردها دلار درآمد اضافی در اختیار پوتین قرار دهد و توان روسیه برای ادامه جنگ را افزایش دهد. او در آوریل تأکید کرده بود که هر دلار پرداخت‌شده بابت نفت روسیه، در عمل به تأمین مالی جنگ کمک می‌کند.
پیامدهای راهبردی برای کی‌یف و متحدان اروپایی
لنون همچنین تردید دارد که روسیه، با توجه به حملات اوکراین به پالایشگاه‌هایش، اساساً حجم عظیمی از نفت‌گاز آماده صادرات در اختیار داشته باشد. بر اساس داده‌های مؤسسه داده‌های رویدادها و مکان درگیری‌های مسلحانه، نیروهای اوکراینی از ماه مه ۲۰۲۶ به‌طور متوسط ماهانه سه حمله به زیرساخت‌های نفتی و سوختی مسکو و مناطق پیرامونی آن انجام داده‌اند. این حملات بخشی از تلاش گسترده‌تر کی‌یف برای اعمال فشار بر روسیه از طریق بخش انرژی است.
به اعتقاد لنون، کاهش محدودیت‌های فروش نفت‌گاز روسیه می‌تواند این فشار را تضعیف کند و اهرم‌های اوکراین در مذاکرات را کاهش دهد. او هشدار می‌دهد که کاهش فشار بر مسکو بدون دریافت امتیازهای معنادار، ممکن است این پیام را به پوتین منتقل کند که می‌تواند بدون ارائه دستاوردی متقابل، از واشنگتن امتیاز بگیرد و جنگ خود را ادامه دهد.
از این منظر، توافق جدید بیش از آنکه جایگاه اقتصادی آمریکا را تقویت کند، ممکن است روابط واشنگتن با متحدان اروپایی را آسیب‌پذیرتر سازد. لنون معتقد است چنین رویکردی می‌تواند موقعیت پوتین را تقویت کند، به طولانی‌شدن جنگ بینجامد و اعتبار تعهدات آمریکا را در نگاه متحدان اروپایی و دیگر کشورهای جهان کاهش دهد.
نظرات کاربران