بر اساس گزارش ایسنا؛ ضرورت این لایحه به وضوح از عدم وجود یک چارچوب قانونی جامع در این زمینه ناشی می‌شود که منجر به بروز ابهاماتی در روند بستری و مراقبت از بیماران شده و مسئولیت نهادهای مربوط به خوبی تعریف نشده است.
با گذشت بیش از دو دهه، این سوال همچنان مطرح است که چرا موضوعی به این اندازه vital و حساس دوباره در دستور کار دولت و مجلس قرار نمی‌گیرد و برای کاهش نگرانی‌ها و ایجاد تعادل میان نیازهای درمانی و حقوق بیماران چه اقداماتی باید انجام گردد؟
دکتر وحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، در راستای تشریح اهمیت این لایحه، به نقص‌های قانونی موجود، چالش‌های بستری اجباری و نیاز به تعیین مسئولیت‌ها و روندهای نظارتی اشاره می‌کند و بر این نکته تأکید دارد که قانون نهایی باید نه تنها از بیماران حمایت کند بلکه از پیچیدگی‌های بیشتر فرآیندهای درمانی نیز جلوگیری نماید.
آمار ۲۵ درصدی اختلالات روانپزشکی در کشور
دکتر وحید شریعت در گفت‌وگو با ایسنا به مناسبت هفته سلامت روان، درباره شرایط اختلالات روانپزشکی در کشور بیان کرد: نتایج آخرین پیمایش ملی سلامت روان نشان‌دهنده این است که حدود ۲۵ درصد از افراد جامعه نوعی اختلال روانپزشکی را تجربه کرده‌اند؛ به این ترتیب می‌توان گفت از هر چهار نفر یک نفر با مشکلات روانی مواجه است. افسردگی، شایع‌ترین نوع اختلال روانپزشکی محسوب می‌شود و پس از آن، اختلالات اضطرابی قرار دارند.
او خاطرنشان کرد که آخرین بررسی وضعیت سلامت روان قبل از سال ۱۴۰۱ اجرا شده و توضیح داد: این پیمایش، دومین دوره ارزیابی و پایش وضعیت سلامت روان ملت است و نخستین دوره آن سال‌ها پیش انجام شده بود. فاصله زمانی بین این دو دور تقریباً ۱۰ سال می‌باشد.
ضرورت به‌روزرسانی پیمایش سلامت روان
این روان‌پزشک برای تأکید بر اهمیت به‌روزرسانی اطلاعات سلامت روان مردم ایران تصریح کرد: انجام پیمایش‌های جامع در سطح کشور بسیار دشوار و پرهزینه است و نیاز به منابع مالی و هماهنگی‌های پیچیده دارد. بنابراین، برای اجرای این‌گونه پیمایش‌ها حمایت قوی دولت ضروریست. وزارت بهداشت همواره از این پیمایش‌ها پشتیبانی کرده است، ولی با توجه به محدودیت‌های مالی، تکرار این کارها دشواری‌های بیشتری خواهد داشت. طبق اطلاعاتی که دارم، هنوز این پیمایش‌ها در برنامه وزارت بهداشت قرار دارند.
لایحه‌ای برای حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی
او در مورد نقص‌های قانونی موجود در حمایت از افراد مبتلا به اختلالات روانپزشکی توضیح داد: لایحه‌ای که برای حمایت از این افراد تهیه شده، مسیری طولانی را طی کرده تا به دولت و مجلس ارائه شود. تاریخچه این لایحه نشان می‌دهد که تدوین پیش‌نویس آن بیش از ۱۰ سال به طول انجامیده است.
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در مورد محتوای این لایحه گفت: بخشی از محتوای این لایحه به موضوع بستری اجباری و هماهنگی بین دستگاه‌های مختلف، نظیر قوه قضائیه و وزارت بهداشت اختصاص دارد که هر کدام مسئولیت‌های متمایزی را بر عهده دارند. علاوه بر این، مسائل متعددی در مورد حمایت از افراد دارای اختلالات روان از جمله «قیومیت» و «حضانت» در این لایحه آمده است.
لایحه، حداقل‌های لازم برای حقوق بیماران را پوشش می‌داد
شریعت با اشاره به اینکه این لایحه تا حدودی حداقل‌های لازم برای تضمین حقوق بیماران روانپزشکی را در نظر گرفته بود، افزود: پس از ارائه این لایحه، مخالفت‌ها و نگرانی‌هایی به وجود آمد و در نتیجه در دولت سیزدهم لایحه از مجلس پس گرفته شد. فرایند تدوین این لایحه از سال ۸۳ آغاز شده و به مراحل پایانی خود در آخرین سال ریاست جمهوری حسن روحانی رسید و به مجلس ارجاع شد.
خلاءهای قانونی بسیار زیاد برای حمایت از بیماران سلامت روان
او با تأکید بر اینکه شکاف‌های قانونی در زمینه حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی بسیار گسترده است، ادامه داد: در حال حاضر هیچ قانون مشخصی برای حمایت از این بیماران در نظر گرفته نشده است. این کمبود قانونی به گونه‌ای است که هیچ نهاد یا مجموعه مشخصی که به طور قانونی مسئول حمایت از این افراد باشد، تعیین نشده است.
چالش‌هایی در زمینه بستری بیماران
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران در رابطه با بستری اجباری بیماران دارای اختلالات روانپزشکی توضیح داد: قانون مشخصی وجود ندارد که تعیین کند در چه شرایطی می‌توان بیماران روانپزشکی را به اجبار بستری کرد و یا در چه شرایطی مجاز به انجام این کار نیستیم. هرچند که رویه‌هایی برای بستری این افراد در نظر گرفته شده، اما این رویه‌ها به اندازه کافی شفاف نیستند و ممکن است به شکل سلیقه‌ای اجرا گردند.
فقدان نظارت و اجرانشدن کامل فرایندها
این روان‌پزشک افزود: فرآیندهای موجود به دلیل عدم نظارت کافی به درستی انجام نمی‌شوند. زمانی که اقدامات به صورت سلیقه‌ای صورت گیرد، پیگیری آن‌ها دشوار شده و کار غیرشفاف می‌شود. احتمال دارد که فردی بدون رضایت خود در یک مرکز نگهداری شود و حتی از خروج او جلوگیری گردد. از سویی دیگر، ضروری است که سازوکاری برای بیمارستان‌ها وجود داشته باشد تا افرادی تحت شرایطی لازم بستری گردند. منظور از شرایط لازم این است که فرد در لحظه نتواند در مورد خود تصمیم‌گیری کند.
او ادامه داد: هنگامی که فرد صاحب صلاحیت برای تصمیم‌گیری مشخص نباشد، ممکن است یک نفر فردی را واجد شرایط بداند و شخص دیگر نظر متفاوتی داشته باشد. همچنین مشخص نیست چه کسی از نظر قانونی صلاحیت تشخیص این موضوع را دارد؛ لذا سوال این است که آیا روان‌پزشک، قاضی یا پلیس حق تشخیص این موضوع را دارا هستند یا نه که به آن پاسخ داده نشده است.
فقدان چارچوب قانونی مشخص می‌تواند به تضییع حقوق افراد منجر شود
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران با بیان اینکه فقدان امکان قانونی مشخص می‌تواند به نقض حقوق افراد بینجامد، توضیح داد: ممکن است فردی در یک بیمارستان بستری شود و چند هفته نیاز داشته باشد تا ثابت کند که به‌طور بی‌دلیل بستری شده است. متأسفانه، نمونه‌های زیادی از این موارد وجود دارد. افرادی در جامعه هستند که در بیمارستان‌های روانپزشکی بستری می‌شوند و عملاً صدایشان به جایی نمی‌رسد تا بتوانند ثابت کنند بستری شدن آن‌ها غیرموجه بوده است. این افراد برای پیگیری حقوق خود باید وکیل بگیرند، شکایت کنند و از دادگاه حکم بگیرند؛ روال‌ای که به شدت سخت است و در بسیاری موارد نتیجه نمی‌دهد.
ایجاد سازوکاری مشخص برای بستری بیماران با اجرای لایحه
شریعت در پاسخ به این سوال که «اجرای لایحه حمایت از بیماران روانپزشکی چه تغییراتی در شرایط فعلی خواهد داشت؟» گفت: یک سازوکار مشخص برای بستری کردن بیماران روانپزشکی شکل خواهد گرفت. ابتدا مشخص خواهد شد که چه کسی می‌تواند دستور بستری شدن افراد را صادر کند و در قبال این اقدام مسئولیتش را بر عهده بگیرد. همچنان ممکن است کمیته‌ای برای اتخاذ تصمیمات تشکیل گردد تا تصمیم‌گیری به جای یک نفر به عهده یک جمع باشد.
اختیارات کمیته باید محدود باشد
این روان‌پزشک در خصوص ضرورت محدود بودن اختیارات کمیته تصمیم‌گیری توضیح داد: برای تصمیم‌گیری‌های کمیته باید محدودیت‌های زمانی تعیین شود تا این کمیته تنها برای یک دوره کوتاه قادر به سلب آزادی فرد و نگهداری او در بیمارستان باشد. پس از انقضای مدت اختیارات کمیته، یک نماینده قانونی نیز باید حضور داشته باشد تا فرآیند را تأیید کند.
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران با تأکید بر اینکه ایجاد یک سازوکار قانونی می‌تواند احتمال سوءاستفاده یا آسیب رسیدن به افراد را به حداقل برساند، بیان کرد: وقتی مسئولیت‌ها به طور شفاف مشخص باشند، افراد مسئول باید پاسخگو بمانند و بر این فرآیند هم نظارت داشته باشند. برای نمونه، نماینده قانونی می‌تواند هر هفته به بیمارستان سر بزند، وضعیت افرادی که برخلاف میل خود بستری شده‌اند را بررسی کرده و پرونده آن‌ها را ارزیابی کند. همچنین پزشکی قانونی نیز می‌تواند با بیمار مصاحبه کرده و تعیین کند آیا شرایط لازم برای اقدام بستری وجود داشته است یا خیر.
شریعت در پاسخ به این سوال که «اگر فرد تمایلی به بستری شدن نداشته باشد ولی نیاز پزشکی به بستری شدن داشته باشد، آیا این موضوع می‌تواند چالش‌زا باشد؟» توضیح داد: این چالش وجود دارد، اما نکته مهم این است که حق داریم تا چه زمانی فرایند بستری را به رغم میل افراد پیش ببریم. به عنوان مثال، فردی که سیگار می‌کشد را در نظر بگیرید. همه می‌دانیم که سیگار کشیدن مضر است، اما آیا حق داریم فردی را به اجبار بستری کنیم تا سیگار را ترک کند؟ چنین حقی نداریم، زیرا فرد توانایی تصمیم‌گیری دارد و می‌تواند منافع و مضرات را بررسی کرده و سپس تصمیم‌گیری کند.
رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران ادامه داد: بسیاری از افرادی که مبتلا به اختلالات روانپزشکی هستند ممکن است آسیب‌ها و مشکلاتی داشته باشند، اما لزوماً خطرناک نیستند و هیچ آسیبی جدی به خود یا دیگران نمی‌زنند. لذا نمی‌توان این افراد را برخلاف میلشان بستری کرد و درمان نمود. اما اگر بیماری به مرحله‌ای جدی‌تر برسد و فرد شرایط بستری شدن را داشته باشد، بستری شدن در این حالت امری ضروری است.
چالشی به نام پایبندی به درمان
شریعت در پاسخ به سوالی در مورد اینکه «آیا پیاده‌سازی قانون حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی ممکن است کاهش تمایل به درمان را در پی داشته باشد؟» گفت: مسئله عدم تمایل به درمان یک موضوع تازگی نیست و این معضل امروزه نیز وجود دارد و در آینده نیز ادامه خواهد داشت.
ضرورت حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی
این روان‌پزشک با تأکید بر اینکه در مورد لایحه حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد، خاطرنشان کرد: نیاز به بهینه‌سازی شیوه بستری بیماران دارای اختلالات روانپزشکی و حمایت از این افراد بر کسی پوشیده نیست و امید است که دولت و مجلس اقدامات جدی برای اصلاح و تصویب آن انجام دهند.
روند کج‌دار و مریز بستری بیماران
او با بیان اینکه به حال حاضر قانونی مشخصی برای بستری این بیماران نداریم، بیان کرد: در حال حاضر امور با روندی پیچیده و نامنظم پیش می‌رود. اگر چه متن لایحه حمایت از افراد دارای اختلالات روانپزشکی متن نامناسبی نبود، ولی نگرانی‌ها درباره ورود موضوعات غیرعلمی به محتوای لایحه منجر به پس‌گیری آن گردید.
قانون نباید شرایط را پیچیده کند
شریعت با تأکید بر لزوم وجود یک قانون حمایتی برای افراد دارای اختلالات روانپزشکی گفت: به طور قطع وجود قانون از عدم وجود آن بهتر است؛ اما قانونی که باید تصویب شود نباید شرایط را پیچیده‌تر کند.
انتهای پیام
نظرات کاربران