همشهری آنلاین- راحله عبدالحسینی: قلعه‌ای که به مسعودمیرزا ظل‌السلطان، فرزند ناصرالدین شاه قاجار تعلق دارد، با اجزای همچون شاه‌نشین، اندرونی، بارعام، مطبخ، شربت‌خانه، اصطبل، و محل استقرار تفنگچی‌ها، خدمه، و باغبانان به یکی از جاهای دیدنی این شهرستان بدل شده است و به عنوان میراث ملی ۲۵ سال پیش به ثبت رسید. از ۱۵ سال پیش، انجمن دوستداران میراث فرهنگی تیران و کرون متولی مرمت این قلعه بوده و تا به امروز سقف آن بازسازی و ایزوگام شده است، اما هنوز راهی طولانی برای به پایان رساندن مرمت به‌جا مانده است.
جاذبه‌های قلعه قمیشلو
به دستور مسعودمیرزا ظل‌السلطان، حاکم اصفهان و پسر ناصرالدین شاه قاجار، قلعه قمیشلو برای مقاصد ییلاقی و شکار بنا گردید و طراحی معماری‌اش به تناسب این اهداف انجام شد؛ مجموعه‌ای محصور از برج و دیوار با حیاط‌های متعدد و فضاهایی با سلسله‌مراتب قابل مشاهده. مصالحی نظیر خشت و گل، آجر، تیرهای چوبی و سقف‌های سنتی اجزای اصلی ساختار این بنا را تشکیل می‌دهند و شاه‌نشین با فرم نیم‌دایره‌ای‌اش یکی از ویژگی‌های منحصر به فرد مجموعه است. قلعه قمیشلو با تقریبی ۹ هزار مترمربع مساحت، شامل ۱۱۰ اتاق است که شومینه‌های آن طرح‌های متنوعی دارند. پنجره‌های این قلعه نیز با استفاده از تکنیک چلندری ساخته شده‌اند که در آن اجزای فلزی بدون جوش و پیچ به یکدیگر متصل می‌شوند.
انجمن ۱۰ هزار تومانی‌ها
مرمت قلعه قمیشلو با نگرانی در مورد وضعیت سقف شاه‌نشین آغاز شد و با جمع‌آوری کمک‌های مردمی تداوم یافت. یکی از اعضای انجمن دوستداران میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تیران و کرون در گفتگویی به همشهری می‌گوید: «مدیریت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان برای ترمیم سقف منابع کافی نداشت. بنابراین مردم تصمیم گرفتند خود اقدام کنند و انجمن دوستداران میراث فرهنگی با دریافت حق عضویت‌های کوچک تأسیس شد و به تدریج خیران، شرکت‌ها و حتی ایرانیان خارج از کشور نیز به این تلاش ملحق شدند.»
سید عبدالله جلیلیان به بیان اینکه ۱۲ نفر با پرداخت هر کدام ۳۰ هزار تومان، اولین قدم را برای روشن کردن چراغ انجمن برداشته و مرمت سقف آغاز شد، می‌افزاید: «زمانی که مرمت سقف به اتمام رسید، ما در مواجهه با صورتحسابی حدود ۱۴ تا ۱۵ میلیون تومان شامل بدهی بازار و حق‌الزحمه استاد و کارگر باقی ماندیم.»
او ادامه می‌دهد: «انجمن با اخذ وام بدون بهره از یک خیریه توانست مشغول به کار شود، ولی با ورود وام، یک بدهی جدید به نام اقساط وام ایجاد شد. برای تسویه‌حساب، پیشنهاد دادیم که هر یک از ۳۰ عضو، مبلغی معادل قیمت یک پفک در آن زمان، که فقط ۱۰ هزار تومان بود، به انجمن کمک کنند. بدین ترتیب ما به انجمن ۱۰ تومانی‌ها مشهور شدیم و اعضای آن به مرور از ۳۰ نفر به ۵۰ نفر رسیدند.»
جلیلیان می‌گوید این الگو به تدریج موفقیت‌آمیز شد و حتی پس از مدتی، حدود ۲ میلیون تومان در صندوق باقی ماند که برای مرمت حوض قلعه و خرید کاشی صرف شد. به تدریج سنگ‌های پایه و بخش‌های مختلف شاه‌نشین، از جمله راه‌پله، نیز به همین شیوه بازسازی شد.
او اضافه می‌کند: «در ۱۸ ماه گذشته، با کمک‌های بخش خصوصی، حدود ۲ میلیارد تومان برای مرمت سقف‌های ضربی این بنا اختصاص یافت.»
مرمت ادامه دارد
فرایند مرمت قلعه قمیشلو با حمایت‌های مردمی همچنان به آرامی دنبال می‌شود. نه سرعتی دارد که بتوان گفت به‌زودی درهای قلعه به روی گردشگران باز خواهد شد و نه آن‌قدر کند که غباری از فرسایش بر آن بنشیند.
معاون میراث‌فرهنگی اصفهان اظهار می‌دارد: «حضور انجمن‌های تخصصی و دوستداران میراث فرهنگی در فرآیند حفاظت از آثار تاریخی می‌تواند موجب تقویت جریان حفاظت مشارکتی گردد. حفظ بناهای تاریخی، به‌ویژه مجموعه‌های بزرگ نظیر قلعه قمیشلو، نیازمند همکاری نهادهای متولی، گروه‌های تخصصی، جوامع محلی و فعالان عرصه میراث فرهنگی است.»
روح‌الله سیدالعسگری با اشاره به موقعیت قلعه در فاصله ۱۲ کیلومتری شمال شرقی شهر تیران و در مرکز پارک ملی قمیشلو اظهار می‌کند: «حفاظت از این مجموعه تنها به نگهداری از یک بنای تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه قسمتی از صیانت از میراث فرهنگی موجود در یکی از پهنه‌های حیاتی طبیعی استان اصفهان است. این قلعه در محدوده‌ای واقع شده که پارک ملی قمیشلو با وسعت تقریبی ۸۶ هزار هکتار را در بر می‌گیرد و این موقعیت، بر اهمیت ارتباط بین حفاظت از بنا، محیط اطراف و ارزش‌های تاریخی منطقه می‌افزاید.»
نظرات کاربران