به نقل از ایسنا، سید علیرضا سلامی بیان کرد: بخش قابل توجهی از مواد اولیه مورد نیاز برای تولید دارو از منابع طبیعی و به ویژه گیاهان دارویی استخراج می‌شود. برخی از این گیاهان نظیر شاهدانه، انواع مختلف شقایق و تعدادی از قارچ‌های دارویی به دلیل حساسیت‌های عمومی، همواره مورد توجه قرار گرفته‌اند. در حالی که ترکیبات ارزشمندی مانند مورفین، کدئین، تبائین، CBD و سیلوسایبین از این گیاهان استخراج می‌شود.
وی در ادامه افزود: کشور ایران با داشتن بیش از ۱۰ نوع اقلیم و قابلیت‌های علمی و پژوهشی ویژه، توانایی تولید و فرآوری این گیاهان را به طور داخلی دارد. در حال حاضر، یکی از ارکان اصلی این برنامه، تولید ترکیبات اولیه دارویی از انواع خاص شقایق همچون مورفین، تبائین، کدئین و پاپاورین به شمار می‌رود.
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی اشاره کرد که تأمین برخی از مواد اولیه دارویی از کشفیات مرتبط با مواد مخدر انجام می‌گیرد و گفت: با وجود اینکه بیش از دو دهه از تصویب قانون مربوط به این موضوع می‌گذرد، این قانون به حالت تعلیق درآمده بود و شرکت‌های دارویی به استفاده از ترکیبات به‌دست‌آمده از این کشفیات می‌پرداختند. این رویه، به ویژه در شرایط تحریم و محدودیت‌های واردات دارو، مشکلاتی را برای تأمین دارو ایجاد می‌کند و همچنین با مسائلی چون آلودگی و ناخالصی مواد اولیه نیز مواجه است.
وی همچنین افزود: پرورش انواع خاصی از این گیاه تحت شرایط کنترل شده، با میزان انحراف نزدیک به صفر، زمینه دسترسی به مواد اولیه خالص و دارای شناسنامه را فراهم می‌آورد و می‌تواند تأمین داروهای مورد نیاز جامعه را به شیوه‌ای پایدارتر سامان دهد.
کشت کنترل‌شده الیفرا به معنای آزادسازی کشت خشخاش نیست
سلامی تأکید کرد که دستورالعمل جدید به معنای مجاز شدن کشت خشخاش نمی‌باشد و گفت: کشت آزاد خشخاش به‌عنوان یک اقدام غیرقانونی باقی می‌ماند. این طرح به طور مشخص به واریته خاصی از شقایق الیفرا و ارقام خاص دارای مورفین و تبائین بالا مربوط می‌شود که کشت آن‌ها می‌بایست در مناطق مشخص و با مجوز قانونی انجام پذیرد.
وی ادامه داد: صدور مجوز کشت از اختیارات وزارت جهاد کشاورزی است، در حالی که ستاد مبارزه با مواد مخدر وظیفه نظارت بر این فرایند را بر عهده دارد و سازمان غذا و دارو نیز در زمینه فرآوری و تولید دارو نقش تنظیم‌کننده را ایفا می‌کند. این صنعت در ایران به معنای واقعی، سابقه طولانی ندارد و از سال ۱۴۰۴ به مرحله عملیاتی ضبط شده است، در حالی که کشورهای نظیر ترکیه، استرالیا و اسپانیا به مدت چندین دهه از این روش بهره‌برداری می‌کنند.
تکثیر بذر داخلی و گسترش کشت در مقیاس وسیع‌تر
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی در خصوص اقدامات صورت‌گرفته برای تأمین بذر تصریح کرد: چراکه در ابتدا ارقام مدنظر در کشور موجود نبودند، بذر آن‌ها باید از خارج تأمین می‌شد، اما در سال گذشته با موفقیت، تکثیر بذر ارقام مطابق با ضوابط قانونی انجام پذیرفت و اکنون وابستگی به واردات این بذرها وجود ندارد.
وی همچنین اشاره کرد: امسال برنامه کشت در مقیاس وسیع‌تری پیگیری می‌شود تا ماده اولیه معروف به «کاه خشخاش» یا «پی‌اس» برای شرکت‌های دارویی تأمین گردد. این شرکت‌ها با بهره‌گیری از دانش و زیرساخت‌های موجود، قادر خواهند بود کاه خشخاش تغلیظ‌شده یا «سی‌پی‌اس» را تولید کنند و در نهایت ترکیباتی چون مورفین و تبائین را از آن استخراج نمایند.
ضرورت اصلاح مقررات و جلوگیری از انحرافات
سلامی یکی از چالش‌های این طرح را عدم سابقه کافی در این صنعت و همچنین برداشت‌های نادرست رسانه‌ها از دستورالعمل‌های مربوطه دانسته و اذعان داشت: انتشار نادرست اطلاعات منجر به ایجاد تصورات نادرست درباره سرگردانی کشت خشخاش شده است؛ در حالی که کشت همچنان غیرقانونی باقی مانده و تنها ارقام مشخص، با مجوز و تحت نظارت قانونی می‌توانند کشت شوند.
وی همچنین درباره ویژگی‌های رقم مورد استفاده خاطرنشان کرد: میزان تولید لاتکس یا شیرابه از تیغ‌زنی در این ارقام کم یا نزدیک به صفر است. با این حال، به اعتقاد من لازم است که به موازات تعیین واریته و ارقام مجاز، شیوه استحصال نیز در مقررات مورد توجه قرار گیرد و امکان افزودن ممنوعیت تیغ‌زنی به‌عنوان پیوست قانونی بررسی گردد تا خطر انحراف به حداقل برسد.
سلامی به تجربیات ترکیه و استرالیا اشاره و بیان کرد: در این کشورها، میزان انحراف در فرآیند تولید نزدیک به صفر است و حتی مزارع لزوماً نیاز به حصار ندارند. ایران نیز با توجه به برنامه‌ریزی دقیق و رعایت استانداردها، می‌تواند در تولید ترکیبات اولیه و محصولات دارویی نهایی به یکی از قطب‌های منطقه و فرامنطقه تبدیل شود.
نقش دولت و ستاد مبارزه با مواد مخدر در اجرای طرح
وی به پیشینه قانونی این اقدام اشاره کرد و گفت: تبصره ذیل ماده ۴۱ از سال ۱۳۸۲ تصویب شده، اما به دلایل مختلف تا سال ۱۴۰۴ بلااستفاده مانده بود. از سال گذشته، جلسات کارشناسی و کارگروه‌های متعددی با مشارکت وزارت جهاد کشاورزی، ستاد مبارزه با مواد مخدر و سازمان غذا و دارو برگزار شد که به تدوین دستورالعمل نهایی مجوز کشت، نظارت و فرآوری انجامید.
سلامی تأکید کرد که نقش ستاد مبارزه با مواد مخدر در پیشبرد این فرایند بسیار حائز اهمیت بوده و گفت: در یکی دو سال اخیر، رویکرد مسئولان به سمتی پیش می‌رود که ضمن رعایت الزامات قانونی و نظارتی، مواد اولیه دارویی سالم و پایدار در اختیار مردم قرار گیرد.
وی همچنین همکاری و حمایت مردم را از عوامل مؤثر در موفقیت طرح برشمرد و گفت: آگاهی از اهداف این برنامه و درک این نکته که قرار نیست کشت آزاد خشخاش یا تولید تریاک در کشور مجاز گردد، می‌تواند همراهی مردم با مسئولان و تسریع در اجرای طرح را تسهیل کند.
رئیس مؤسسه تحقیقات شاهدانه صنعتی و دارویی افزود: اجرای دقیق این دستورالعمل می‌تواند بستر توسعه ظرفیت‌های کشور را نه‌تنها در زمینه شقایق الیفرا بلکه در حوزه گیاهانی نظیر شاهدانه و ترکیبات دارویی بدست‌آمده از قارچ‌ها نیز فراهم سازد؛ گیاهان و ترکیباتی که برخی از آن‌ها دارای کاربردهای روان‌گردان و همزمان افاقه‌های دارویی حیاتی هستند.
هزینه زمین؛ چالشی برای تولید داروی ارزان
وی هزینه‌های بالای تولید مواد اولیه را یکی از چالش‌های اساسی این طرح دانسته و گفت: اجاره زمین‌های تخصیص‌یافته به کشت، بالاتر از حد استاندارد تعیین شده است و بیش از ۵۰ درصد زنجیره تولید را شامل می‌شود.
طبق گزارش روابط عمومی ستاد مبارزه با مواد مخدر، سلامی در پایان تأکید کرد: دولت بایستی در تأمین زمین، نهاده‌های کشت، اجرای طرح و فرآوری حمایت‌های لازم را ارائه دهد تا هزینه‌ها در سطحی منطقی نگه‌داشته شوند و مواد اولیه باکیفیت به تولید داروهایی با قیمت مناسب منجر شود. همچنین آگاهی‌بخشی عمومی و اطلاع‌رسانی دقیق در خصوص اهداف و ضوابط طرح برای جلب اعتماد و همدلی مردم ضروری است.
انتهای پیام
نظرات کاربران