بر اساس گزارش ایرنا از کاخ ریاست جمهوری، مسعود پزشکیان در روز جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۵ در اجلاس سران هفدهمین کنفرانس کنوانسیون تنوع زیستی که در ایروان برگزار گردید، در سخنانی تأثیرات منفی جنگ‌های افراطی بر محیط زیست را محکوم کرده و آن را «اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی» نامید. وی از جامعه جهانی خواست تا برای حفاظت از میراث طبیعی و تنوع زیستی در زمان جنگ، اقداماتی مؤثر، شفاف و قابل اجرا برقرار کند.
وی اعتقاد دارد که جنگ نه تنها تهدیدی برای بشر و زیرساخت‌های آن محسوب می‌شود، بلکه به طور مستقیم منجر به ویرانی محیط زیست می‌شود. او گفت: جنگ‌ها جنگل‌ها را به آتش می‌کشند، تالاب‌ها را آسیب می‌زنند، خاک و منابع آبی را آلوده و گونه‌های جانوری را در موقعیت آواره قرار می‌دهند.
رئیس جمهور، همکاری در زمینه مسائل زیست‌محیطی را به عنوان پلی میان ملت‌ها معرفی کرده و اظهار داشت: ما بر این باوریم که حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از محورهای اصلی «دیپلماسی صلح» باشد. در منطقه‌ای که با چالش‌های امنیتی ناشی از قدرت‌های غیرقانونی، تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آبی و تخریب اکوسیستم‌ها مواجه است، همکاری‌های زیست‌محیطی می‌تواند بستری برای تقویت روابط میان ملت‌ها ایجاد کند. این پل، مسیر را برای تحقق صلح و امنیت برای همه، همسویی با طبیعت و آینده‌ای به‌زیست با طراوت فراهم می‌آورد.
متن کامل سخنرانی دکتر پزشکیان در این اجلاس به شرح زیر است:
بسم الله الرحمن الرحیم
محترم آقای پاشینیان، محترم آقای دبیر کل؛
عالیجنابان؛ روسای محترم دولت‌ها و هیأت‌های نمایندگی؛
دبیر اجرایی محترم کنوانسیون تنوع زیستی؛ خانم‌ها و آقایان؛
اولاً، می‌خواهم از جناب آقای نیکول پاشینیان، نخست وزیر محترم، دولت و ملت دوست و همسایه جمهوری ارمنستان به خاطر میزبانی از این رویداد ارزشمند و دعوتی که بعمل آورده‌اند، سپاسگزاری نمایم.
حضور در جمع اعضای خانواده جهانی کنوانسیون تنوع زیستی که حفاظت از محیط زیست را در راستای حفاظت از آینده بشریت می‌شناسد، مایه خوشحالی من است. امروز در دوران تاریخی ایستاده‌ایم که تنوع زیستی دیگر صرفاً یک موضوع علمی یا زیست‌محیطی نیست، بلکه به یک مبحث مرتبط با صلح و امنیت، سلامت، تأمین غذای کافی، منابع آبی و عدالت بین‌نسلی برای همه ساکنان این کره خاکی تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی ایران، یکی از نخستین کشورهایی است که به اهمیت حقوقی و بین‌المللی این موضوع اعتراف کرده و به عضویت کنوانسیون تنوع زیستی درآمده است. با این حال، ارتباط ایران با تنوع زیستی به تاریخ عضویت ما در یک کنوانسیون بین‌المللی محدود نمی‌شود.
ایران، با تاریخی باستانی در هم‌زیستی و هماهنگی با طبیعت و دارای تنوع فراوان اکوسیستم‌ها، گونه‌ها و دارایی‌های ژنتیکی، نگهبان میراثی ارزشمند و بی‌همتاست؛ سرمایه‌ای که نتیجه میلیون‌ها سال تحولات، پویایی و سازگاری طبیعت بوده و در فرهنگ، رسوم، معیشت، دانش بومی و هویت تاریخی مردمان این سرزمین نیز تجلی یافته است.
به خاطر موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد خود در محل تلاقی مناطق زیست‌جغرافیایی گوناگون، ایران شامل جنگل‌های هیرکانی و ارسباران، کوه‌های زاگرس، مناطق خشک و بیابانی و سواحل خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر است که پناهگاه هزاران گونه گیاهی و جانوری و مخازن ژنتیکی ارزشمند به شمار می‌آیند. این تنوع زیستی پایه و اساس پایداری سرزمین و پشتوانه محکمی برای تأمین آب، غذای کافی، سلامت، امنیت زیستی، تاب‌آوری در برابر بلایای طبیعی و ضامن توسعه پایدار کشور است.
در ایران، تنوع زیستی در کنار تنوع اقلیمی و جغرافیایی با تاریخ و تمدن انسانی پیوند خورده است. دوستی، احترام و حمایت از طبیعت، جزئی از هویت فرهنگی، دینی و سنت‌های ایرانیان است و همواره به عنوان بخشی از زندگی انسان و امانتی برای نسل‌های آینده شناخته شده است. بسیاری از شیوه‌های زندگی، کشاورزی، دامداری، استفاده از گیاهان دارویی و علوم بومی مردم ایران در طول تاریخ بر پایه شناخت و سازگاری با طبیعت شکل گرفته و حاصل هزاران سال تعامل انسان و طبیعت بوده است.
به همین دلیل، حفاظت از تنوع زیستی برای ایران تنها به معنای محافظت از گونه‌ها و زیستگاه‌های آنها نیست؛ بلکه پاسداری از یک میراث فرهنگی و طبیعی نیز محسوب می‌شود.
در کشور من، بر اساس فرهنگ دیرینه احترام به طبیعت و در راستای اهداف و تعهدات ملی و جهانی، سند استراتژی‌ها و برنامه اقدام ملی تنوع زیستی تهیه و مورد تأیید قرار گرفته است. سازمان حفاظت محیط زیست به عنوان هماهنگ‌کننده ملی تعیین شده؛ و سازوکار مشارکت غیردولتی با اولویت جوامع محلی نیز به تصویب دولت رسیده است. حفاظت از گونه‌های در معرض خطر و احیای جمعیت‌های آسیب‌پذیر به ویژه افزایش مناطق حفاظت‌شده و نظارت بر گونه‌های شاخص حیات وحش، از اولویت‌های اساسی است.
خانم‌ها و آقایان؛
امروز می‌خواهم درباره موضوعی سخن بگویم که نمی‌توان مورد غفلت قرار گیرد.
جنگ.
جنگ فقط به آسیب رساندن به انسان‌ها و زیرساخت‌های اقتصادی اکتفا نمی‌کند. جنگ به شدت به طبیعت نیز آسیب می‌زند؛ جنگل‌ها را طعمه حریق می‌سازد؛ تالاب‌ها را ویران می‌کند؛ خاک را آلوده و منابع آبی را تهدید می‌کند؛ زیستگاه‌ها را نابود و گونه‌های جانوری را آواره می‌کند؛ همچنین مواد شیمیایی و فلزات سنگین را به چرخه‌های طبیعی منتقل می‌سازد. عواقب جنگ بر محیط زیست ممکن است تا سال‌ها پس از پایان درگیری‌ها حس شود.
امروز دیگر جهانیان به خوبی می‌دانند که ویرانی محیط زیست در منازعات مسلحانه، یک پیامد جزئی و بی‌اهمیت جنگ نیست. این آسیب‌ها به طور مستقیم با امنیت و رفاه نسل‌های آینده ارتباط دارد.
در ناحیه ما، از جمله در ایران، آثار زیست‌محیطی جنگ‌ها باید با توجه بیشتری از سوی جامعه جهانی مواجه شود. جنگ‌های تجاوزکارانه‌ای که ایالات متحده و رژیم صهیونیستی در منطقه ما راه‌اندازی کرده‌اند، با آسیب به تأسیسات صنعتی و انرژی، آتش‌سوزی‌ها، انتشار آلودگی‌ها و آلودگی خاک و آب، اکوسیستم‌های طبیعی را تهدید و زیرساخت‌هایی را که سال‌ها تلاش شده تا برای حفاظت از تنوع زیستی ایجاد شده، نابود کرده‌اند.
این موضوع فقط یک مسئله داخلی یا محدود به مرزهای سیاسی یک کشور نیست. زیستگاه‌های طبیعی مرزهای سیاسی نمی‌شناسند و گسترش آلودگی‌های آب، خاک و هوا نیز تا پشت سر مرزها متوقف نمی‌شود. بنابراین، آسیب‌های ناشی از جنگ، مسائلی با ماهیت جهانی هستند و نیاز به راهکارهای بین‌المللی دارند.
تأثیرات جنگ بر اکوسیستم‌ها ممکن است سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند و به مسافت‌های دورتر اثر بگذارد. به‌عنوان یک مثال، میزان ویرانی‌هایی که در غزه مظلوم به وقوع پیوسته به گواهی کارشناسان، بخش‌هایی از خاک آن تا صدها سال آینده، قادر به پشتیبانی از حیات و چرخه‌های اکولوژیک طبیعی و گیاهی نخواهد بود. آنچه در منطقه ما به واسطه جنگ‌های تجاوزکارانه رخ داده، «اکوساید یا نسل‌کشی زیست‌محیطی» است که باید به شدت محکوم گردد.
از جامعه بین‌المللی انتظار می‌رود تا برای حفاظتی مؤثر از میراث طبیعی و تنوع زیستی، اقدامات شفاف و اجرایی فراهم کند. هیچ کشوری نباید در زمان درگیری‌ها، طبیعت را قربانی خاموش و بی‌دفاع تلقی نماید.
خانم‌ها و آقایان؛
جمهوری اسلامی ایران به اجرای کنوانسیون تنوع زیستی و اهداف جهانی حفاظت از طبیعت متعهد است. ما در ایران، حفاظت از مناطق طبیعی، تالاب‌ها، جنگل‌ها، مراتع، زیستگاه‌های حیات وحش و ذخایر ژنتیکی را با توسعه پایدار در کنار هم پیش می‌بریم. اما باید واقع‌نگر و منصف بود. کشوری که با چالش‌های ناشی از تغییر اقلیم، خشکسالی، کمبود آب، بیابان‌زایی و کاستی منابع طبیعی دست و پنجه نرم می‌کند و همزمان با آثار تحریم‌های اقتصادی و محدودیت دسترسی به فناوری و منابع مالی مواجه است و در طی دو سال متوالی هدف جنگ‌های جنایتکارانه با استفاده گسترده از سلاح‌های مخرب و ممنوعه، و در بسیاری از موارد با هدف عمدی تخریب محیط زیست، از جمله حملات به مخازن سوخت در پایتخت بوده، به همکاری واقعی جامعه جهانی برای اجرای برنامه‌های زیست‌محیطی و جبران خسارات وارده نیاز دارد.
حفاظت از تنوع زیستی بدون تأمین منابع مالی کافی، بدون دسترسی عادلانه به دانش و فناوری و ایجاد ظرفیت، به‌سادگی در عرصه مذاکرات، صدور قطعنامه و تعیین اهداف باقی خواهد ماند.
اگر از کشورهای در حال توسعه انتظار داریم که از جنگل‌ها، تالاب‌ها، گونه‌ها و منابع ژنتیکی خود پاسداری کنند، می‌بایست شرایط دسترسی به ابزارهای لازم برای انجام این مسئولیت را نیز فراهم آوریم. این، معنای واقعی عدالت محیط‌زیستی است.
ما بر این باوریم که منابع مالی تنوع زیستی باید در دسترس‌تر، منصفانه‌تر و متناسب با نیازهای واقعی کشورهای در حال توسعه باشد.
به‌علاوه، انتقال فناوری‌های نوین، ایجاد ظرفیت، توسعه دانش بومی و مشارکت جوامع محلی باید در کانون توجه اجرای تعهدات کنوانسیون قرار گیرد.
جامعه بین‌المللی باید متعهد شود که کشورهایی که تحت تحریم اقتصادی هستند و یا در معرض تجاوزات نظامی قرار دارند، نباید به تنهایی عواقب زیست‌محیطی تحریم‌ها و یا جنگ‌هایی که آغاز کننده آن نیستند، را متحمل شوند.
به همین جهت، از آژانس‌های سازمان ملل متحد، نهادهای مالی بین‌المللی و سازمان‌ها و نهادهای مرتبط با حوزه محیط زیست و توسعه پایدار می‌خواهیم: سازوکارهای جلب منابع مالی، ارزیابی خسارات زیست‌محیطی، احیای اکوسیستم‌های آسیب‌دیده و حمایت از کشورهای متاثر برای مقابله با پیامدهای زیست‌محیطی درگیری‌های مسلحانه را تقویت کنند.
حضور محترم؛
حفاظت از تنوع زیستی از طریق یک مسیر واحد، بواسطه یک بخش خاص یا ایفای نقش یک نهاد خاص امکان‌پذیر نیست.
نجات کره زمین و حفاظت از محیط زیست نیازمند درک و توافق مشترک همه ما نسبت به چالش‌های فرا روی بشریت و به‌کارگیری مسئولانه راه‌حل‌های متنوع است؛ راه‌حل‌هایی که شرایط، اولویت‌ها، ظرفیت‌ها و مسیرهای ویژه ملی را در نظر می‌گیرد و بار مضاعفی را بر دوش کشورهای در حال توسعه نمی‌گذارد، بلکه امکانات و فرصت‌های لازم را برای آنها فراهم می‌آورد تا در راستای توسعه پایدار از طبیعت نیز حفاظت کنند.
جمهوری اسلامی ایران آمادگی دارد با ارایه ظرفیت‌های علمی، دانشگاهی و تجربیات خود به همکاری با سایر کشورها در این تلاش مشترک به شکل سازنده بپردازد.
ما بر این باوریم که حفاظت از تنوع زیستی می‌تواند یکی از عرصه‌های اصلی «دیپلماسی صلح» به شمار آید.
در ناحیه‌ای که با بحران‌های امنیتی ناشی از حضور غیرقانونی و توسعه‌طلبانه قدرت‌ها، تغییرات اقلیمی، کمبود منابع آبی و تخریب اکوسیستم‌ها روبرو است، همکاری در زمینه محیط‌زیست می‌تواند پلی میان ملت‌ها ایجاد کند. پلی که مسیر را برای دستیابی به صلح و امنیت برای همه، همسویی با طبیعت و آینده‌ای توأم با زندگی هماهنگ و همدل مهیا می‌سازد.
آینده‌ای که به دور از جنگ و کشتار و تخریب باشد و در آن تنوع زیستی به عنوان بنیانی مشترک برای رونق و شکوفایی نسل حاضر و نسل‌های آینده بدل گردد.
از توجه شما سپاسگزارم.
نظرات کاربران