به نقل از ایسنا، بخشی از انرژی تولیدی در کشور پیش از رسیدن به مصرف‌کنندگان نهایی، در شبکه برق به هدر می‌رود. این تلفات انرژی تحت تأثیر عوامل فنی و همچنین مصرف‌های غیرمجاز و تغییرات در تجهیزات اندازه‌گیری قرار دارد. بنابراین، کاهش این تلفات و جلوگیری از استفاده‌های غیرقانونی از شبکه برق، در کنار افزایش ظرفیت تولید و مدیریت مصرف، از جمله اقداماتی است که می‌تواند به بهبود بهره‌وری و تأمین پایدار برق کمک کند.
در همین راستا، طرح ملی مهتاب با هدف اصلی کاهش تلفات غیرفنی، مانند برق‌های غیرمجاز و دستکاری لوازم اندازه‌گیری، از اواخر سال گذشته به‌طور رسمی آغاز به کار کرده است.
بر پایه آمارهای ارائه‌شده، حدود ۱۰ درصد از انرژی تولیدشده در شبکه برق به هدر می‌رود که نزدیک به نیمی از این مقدار مربوط به تلفات غیرفنی است. بخش بزرگی از این هدررفت انرژی به خاطر مصرف‌های غیرمجاز و تخلفات تجهیزات اندازه‌گیری است؛ امری که ضرورت شناسایی و ساماندهی این موارد را در شبکه توزیع برق دوچندان می‌سازد.
تنها هوشمند سازی کافی نیست
خودکارسازی شبکه و نصب کنتورهای هوشمند جزء ارکان کلیدی طرح مهتاب هستند، اما رسیدن به اهداف این طرح صرفاً با نصب این تجهیزات امکان‌پذیر نیست. نظارت مستمر بر شبکه و اقدام علیه دستکاری تجهیزات اندازه‌گیری و استفاده‌های غیرمجاز از برق، از جمله اقداماتی است که باید به موازات توسعه فناوری به آن توجه شود؛ زیرا بدون پیگیری و مراقبت مداوم، سرمایه‌گذاری در این حوزه نمی‌تواند به نتایج مطلوب منجر شود.
در این میان، نقش نیروهای قرائت، بازرسی، نصب و عوامل عملیاتی شبکه نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. این نیروها به‌طور مستقیم با ۴۲ میلیون مشترک برق کشور در ارتباط هستند و آگاهی و دقت آنان در شناسایی تخلفات و نظارت بر شبکه، مکمل استفاده از فناوری‌های هوشمند به حساب می‌آید. بنابراین، کاهش تلفات برق نه تنها به تجهیزات و زیرساخت‌های فنی بستگی دارد، بلکه نیازمند نظارت میدانی و عملکرد مستمر نیروهای عملیاتی نیز هست.
اهمیت مقابله با مصرف‌های غیرمجاز به‌ویژه در شرایط ناهم‌خوانی برق، به‌ویژه در برخی از مناطق کشور، بیشتر مشخص می‌شود. بر اساس آخرین اطلاعات ارائه‌شده از سوی شرکت توانیر، مقدار برق غیرمجاز در برخی استان‌های جنوبی به میزان ۱۰۰ تا ۲۰۰ مگاوات می‌رسد؛ ظرفیتی که در شرایط ناترازی می‌تواند تأثیر مستقیمی بر مدیریت بار شبکه داشته باشد.
مهتاب، تلاش برای توزیع عادلانه‌تر برق
با این وجود، اهداف طرح ملی مهتاب تنها به کاهش تلفات و اقدامات فنی محدود نمی‌شود. این طرح همچنین به‌دنبال حمایت از حقوق عمومی و جلوگیری از دست‌اندازی‌های غیرقانونی به شبکه برق کشور بوده و شناسایی و برخورد با مصرف‌های غیرمجاز و انشعابات غیرقانونی، موسوم به برق‌دزدی را در دستور کار دارد.
در این راستا، ساماندهی استفاده از شبکه برق می‌تواند به توزیع عادلانه‌تر انرژی میان مشترکان کمک کند، به‌ویژه در دوره‌های اوج مصرف که مدیریت بار شبکه از اهمیت بیشتری برخوردار است. طرح مهتاب در تلاش است تا با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نظارتی و عملیاتی، مانع از آن شود که تخلفات و مصرف‌های غیرمجاز، سهم عادلانه شهروندان از برق را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش ۱.۸ درصدی تلفات برق در نیمه اول سال جاری
همزمان با اجرای طرح‌های مقابله با تلفات غیرفنی، آمارهای ارائه‌شده از کاهش تلفات انرژی برق در نیمه اول سال جاری حکایت دارد. بر این اساس، تلفات انرژی برق در این مدت نسبت به مدت مشابه در سال ۱۴۰۴، ۱.۸ درصد کاهش یافته است؛ روندی که همراه با سایر اقدامات صنعت برق می‌تواند نمایانگر بهبود مدیریت تلفات و ساماندهی شبکه توزیع باشد.
محمد اله‌داد، مدیرعامل شرکت توانیر، اخیراً به این کاهش اشاره کرده و توضیح داده است که این روند در شرایطی رخ داده که انرژی مصرفی مشترکان در شش ماه نخست امسال ۲.۱ درصد افزایش یافته است، در حالی که انرژی تحویلی به شرکت‌های توزیع نیروی برق در همین بازه زمانی، ۰.۵ درصد کاهش یافته است.
این ارقام نشان می‌دهد که کاهش تلفات در این دوره تنها به کاهش مصرف یا افزایش انرژی ورودی به شبکه تعلق ندارد، بلکه بهبود عملکرد شبکه و کاهش مقداری از انرژی هدر رفته در فرآیند توزیع نیز در این شرایط مؤثر بوده است.
کاهش تلفات از لحاظ اقتصادی و فنی حائز اهمیت است، چراکه هر چه میزان کاهش در این بخش بیشتر باشد، سهم بیشتری از انرژی تولید شده به‌جای اینکه در شبکه هدر رود، به دست مصرف‌کننده نهایی می‌رسد. از این رو، مدیریت تلفات در کنار افزایش ظرفیت تولید برق، توسعه شبکه و مدیریت مصرف، یکی از ارکان کلیدی تأمین پایدار برق به شمار می‌آید.
کدام شرکت‌های توزیع کاهش تلفات بیشتری را ثبت کردند؟
بررسی فعالیت شرکت‌های توزیع نیروی برق در نیمه اول سال جاری نشان می‌دهد که شرکت‌های توزیع نیروی برق خوزستان، سیستان و بلوچستان و کردستان بالاترین کاهش تلفات را نسبت به دوره مشابه سال گذشته ثبت کرده‌اند.
با این وجود، ادامه روند کاهشی تلفات نیازمند یک سری اقدامات مستمر خواهد بود؛ از جمله پایش شبکه، شناسایی نقاط پرتلفات، بهبود زیرساخت‌ها، ساماندهی مصرف‌های غیرمجاز و گسترش استفاده از ابزارهای هوشمند برای اندازه‌گیری و کنترل مصرف. تداوم این اقدامات می‌تواند به بهبود عملکرد شبکه و افزایش سهم انرژی تحویلی به مشترکان کمک کند.
در مجموع، طرح ملی مهتاب را نمی‌توان صرفاً به‌عنوان برنامه‌ای برای شناسایی مصرف‌های غیرمجاز یا اصلاح انشعابات برق دید. در صورت تداوم و اجرای مؤثر، این طرح می‌تواند زمینه حرکت از مدیریت صرفاً واکنشی مصرف به سوی حکمرانی هوشمند انرژی را فراهم کند؛ رویکردی که در آن علاوه بر تولید و تأمین برق، الگوی مصرف، رفتار مشترکان، بهره‌وری تجهیزات و حمایت از حقوق عمومی نیز اهمیت ویژه‌ای می‌یابد.
انتهای پیام
نظرات کاربران