غزال زیاری- در عصر کنونی، کفش‌های پاشنه‌بلند به عنوان نمادی از زنانگی شناخته می‌شوند. طراحی این نوع کفش‌ها به گونه‌ای انجام شده است که نه تنها پاها را کشیده‌تر و نوک پاها را کوچک‌تر جلوه می‌دهند، بلکه شیوه ایستادن و راه رفتن را به گونه‌ای تغییر می‌دهند که فرم بدنی را جذاب‌تر و کلاسیک‌تر نشان دهد.

با این حال، استفاده مداوم از کفش‌های پاشنه‌بلند عوارض جسمانی قابل توجهی را برای زنان به همراه داشته است. بر اساس یک نظرسنجی که توسط انجمن پزشکی ارتوپدی پا آمریکا در سال ۲۰۲۲ انجام شد، ۷۱% از زنانی که از کفش‌های پاشنه‌بلند استفاده می‌کنند (از هر دو زن شرکت‌کننده در این نظرسنجی) اعلام کردند که این کفش‌ها برای آن‌ها موجب درد و ناراحتی شده است. همچنین تحقیقاتی که در تایلند در سال ۲۰۱۲ صورت گرفت، نشان داد که استفاده از کفش‌هایی با پاشنه بالاتر از پنج سانتی‌متر با یک افزایش ۶۰ درصدی در احتمال بروز آسیب‌های ناشی از تنش‌های مکرر و کشیدگی مزمن مرتبط می‌باشد.

در واقع این موضوع طبیعی است؛ چراکه کفش‌های پاشنه‌بلند هرگز برای پیاده‌روی طراحی نشده‌اند و احتمالاً نمی‌دانید که در بیشتر طول تاریخ، مردان از کفش‌های پاشنه‌بلند به عنوان یک انتخاب مد استفاده می‌کردند.

نمادی از مردانگی

به گفته الیزابت سملهاک، مدیر و سرپرست ارشد موزه کفش باتا در تورنتو، کفش‌های پاشنه‌بلند نخستین بار در آسیای غربی و به منظور سوارکاران طراحی شده‌اند. پاشنه‌های برجسته این کفش‌ها به عنوان مانع فیزیکی عمل می‌کردند تا از سر خوردن پا درون رکاب اسب جلوگیری کنند.

سملهاک اینگونه توضیح می‌دهد: «شواهدی از استفاده کفش‌های پاشنه‌دار در اسب‌سواری تا قرن دهم میلادی در ایران یافته‌ام؛ اما احتمالاً تاریخچه آن‌ها به زمان‌های دورتر برمی‌گردد.» تا قرن هفدهم میلادی، تنها مردان در دنیای اسب‌سواری از کفش‌های پاشنه‌بلند استفاده می‌کردند، اما این کفش‌ها کم‌کم به عرصه مد غربی راه یافتند.

خانم سملهاک ادامه می‌دهد: «در آستانه قرن هفدهم، مناسبات تجاری و سیاسی تازه‌ای با ایران ایجاد شد که موجب ترغیب مردان اروپای شمالی به افزودن پاشنه به کفش‌های اسب‌سواری خود گردید.»

در دهه‌های پس از آن، زمانی که رویه‌ای به‌منظور ترکیب المان‌های لباس مردانه در لباس زنانه ایجاد شد، کفش‌های پاشنه‌بلند از مرزهای جنسیتی عبور کردند. در این زمان، مدل پاشنه‌های کفش‌های مردانه و زنانه به طور قابل توجهی متفاوت بود. سملهاک توضیح می‌دهد: «پاشنه‌های کفش‌های پاشنه‌بلند مردانه ضخیم و مکعبی بودند، در حالی که پاشنه‌های زنان باریک‌تر و بلندتر به نظر می‌رسیدند. این اختلاف بر اساس شیوه استفاده از پاشنه‌ها در مد زنانه شکل گرفته بود. این نوع کفش‌ها برای ظریف‌تر نشان دادن پاهای زنان طراحی شده بودند، که معمولاً زیر دامن پنهان می‌شدند و تنها نوک ظریف آن‌ها نمایان بود.»

در پایان قرن هجدهم، به جز موارد معدودی که در صنعت اسب‌سواری مشاهده می‌شد، کفش‌های پاشنه‌بلند از دنیای مد مردانه کنار گذاشته شدند و از آن پس به انحصار زنان درآمدند.

به چالش کشیدن استبداد پاشنه‌بلند

طبق گفته سملهاک، تا قرن بیستم، کفش‌های پاشنه‌بلند چنان با افکار مربوط به زنانگی و جاذبه جنسی پیوند خورده بودند که اصطلاح «کفش‌های منطقی و معقول»، به کفش‌های تخت و بدون پاشنه، به نوعی ارجاع به زنان منزوی و فاقد جذابیت محسوب می‌شد.

اما در اواخر دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰، نوعی زیبایی‌شناسی جدید به طراحی کفش‌های زنانه راه یافت و کفش‌های بالرین تخت به عنوان بخشی از استایل دختران جوان و معصوم مطرح شدند، که این روند تا دهه ۱۹۶۰ میلادی نیز ادامه داشت. در آن زمان، کفش‌های پاشنه‌بلند برای استایل دخترانه به نظر بزرگسالانه و نامناسب می‌آمدند.

سملهاک به این نکته اشاره می‌کند که نوسانات کفش‌های پاشنه‌بلند و تخت تا قرن ۲۱ ادامه یافت؛ اما در دهه ۱۹۷۰، پدیده جالبی رخ داد: کفش‌های پاشنه‌بلند مجدداً به عرصه مد مردان بازگشتند، که بارزترین نمونه آن، کفش‌های لژدار ضخیم (Platform shoes) بودند که در سبک موسیقی دیسکو محبوبیت یافتند.

اگرچه امروزه نواحی یا پاشنه‌ها همچنان جزئی جدایی‌ناپذیر از برخی از مدل‌های کفش مردانه نظیر بوت‌های کابویی یا کفش‌های مخصوص موتورسواری هستند، اما همیشه دارای فرم مکعبی بوده و شبیه پاشنه‌های مردان اروپایی در قرن هفدهم است؛ به عقیده سملهاک، این نوع کفش‌ها واقعاً کفش‌های پاشنه‌بلند مردانه هستند.

در حالی که کفش‌هایی با پاشنه‌های بلند، باریک و سوزنی همچنان به عنوان نماد زنانگی شناخته می‌شوند، طراحان مدرن اخیراً با آوردن آن‌ها به دنیای طراحی مردانه، به چالش کشیده‌اند؛ از جمله همکاری برند «جیمی چو» و «بیلی پورتر»، بازیگر و فعال اجتماعی، در سال ۲۰۲۱ نمونه‌ای از این تغییرات است.

به‌علاوه، تحولات جدید در مد زنان نیز به نوبه خود هنجارهای سنتی جنسیتی را دگرگون کرده و از دهه ۲۰۱۰ میلادی به بعد، کتانی‌ها به سمبلی از جذابیت لباس‌های خیابانی مربوط به مردان تبدیل شده‌اند که به یک ایده‌آل جهانی و جهانی دست یافته‌اند.

منبع: popsci