طبق گزارش ایسنا، افزایش نرخ کالاهای مصرفی، به ویژه محصولات غذایی، یکی از عواملی به شمار می‌آید که به صورت مستقیم بر هزینه‌های زندگی روزمره خانواده‌ها تأثیر می‌گذارد. با توجه به آمارهای ارائه شده از سوی مرکز آمار ایران، تورم نقطه‌ای کشور در شهریور ۱۴۰۵ به عدد ۸۹.۸ درصد و این رقم در گروه اقلام خوراکی، آشامیدنی‌ها و دخانیات به ۱۲۱.۸ درصد افزایش یافته است. به همین دلیل، هر گونه سیاستی که به منظور کاهش هزینه‌های خرید اقلام ضروری اجرایی شود، باید به‌صورت جامعی بررسی گردد؛ به‌این‌معنی که به علاوهٔ کاهش قیمت، باید به دسترسی مصرف‌کننده، تداوم عرضه و منابع مالی برای تأمین آن نیز توجه کرد.

در این شرایط، شهرداری تهران از طرحی به نام «تورم صفر» رونمایی کرده است که در نظر دارد قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی را برای مدت شش ماه ثابت نگه دارد. طبق اعلام شهردار تهران در تاریخ هفتم مهرماه، این اقلام شامل برنج، گوشت، ماکارونی، سویا، خرما، روغن، شکر و چهار نوع حبوبات ــ عدس، نخود، لپه و لوبیاهای قرمز و چیتی ـ هستند و این کالاها از طریق میادین میوه و تره‌بار، فروشگاه‌های شهروند و سامانه شهرزاد به فروش می‌رسند.

به گزارش اولیهٔ شهرداری، قیمت روغن و شکر در نرخ مصوب زمان آغاز طرح ثابت خواهد ماند و سایر اقلام نیز در آغاز طرح باید با قیمت‌هایی پایین‌تر از قیمت‌های بازار عرضه گردند. میزان این تفاوت قیمت، بسته به نوع کالا، بین پنج تا ۵۰ درصد اعلام شده است. همچنین شهرداری از برنامه‌ریزی برای اضافه‌کردن اقلامی همچون مرغ، پنیر و رب گوجه‌فرنگی به سبد این طرح خبر داده است.

با این وجود، تثبیت قیمت چند کالای خاص تفاوت زیادی با صفر شدن نرخ تورم در کلیت اقتصاد دارد. این طرح با اجرای کامل، می‌تواند هزینه خرید اقلام مشمول را برای مصرف‌کننده کاهش دهد، اما به تنهایی نمایانگر کاهش قیمت سایر کالاها و خدمات یا کاهش تورم کل نیست. بنابراین، ارزیابی این طرح باید به فراتر از فهرست اقلام و قیمت‌های اعلامی بپردازد و شامل مسائل مربوط به تأمین کالا، مرتبط بودن موجودی، دسترسی خانوارها و چگونگی اجرای محدودیت‌های خرید شود.

برای بررسی وضعیت اجرای این طرح در سطح عرضه، به یکی از فروشگاه‌های شهروند در غرب پایتخت مراجعه کردیم. در ورودی فروشگاه، نشانه‌های مربوط به طرح قابل مشاهده بود، اما بخش مربوط به آن در زمان بازدید ما بسته بود. یکی از مسئولان فروشگاه در پاسخ به سؤال ما در مورد روش خرید توضیح داد که در این شعبه، فروش خرید اقلام مشمول طرح فعلاً از طریق سفارش اینترنتی انجام می‌شود.

طرح در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

با این حال، گذشت بیش از ۲۰ روز از زمان اعلام طرح، نتایج صحیحی بر اساس تبلیغات شهری یا توضیحات اولیه در مورد استقبال شهروندان و موفقیت آن در تثبیت قیمت‌ها نمی‌توان ارائه کرد. در بازدید از یکی دیگر از فروشگاه‌های شهروند، مسئول آن توضیح داد که خرید اقلام مشمول این طرح در این شعبه فعلاً از طریق سامانه شهرزاد امکان‌پذیر است. او اظهار داشت که متقاضیان باید پس از احراز هویت در سامانه، فروشگاه‌ها یا مراکز نزدیک به محل سکونت خود را بررسی کنند، موجودی کالاهای مدنظر را مشاهده کنند و سپس سفارش خود را ثبت نمایند. دریافت کالا نیز می‌تواند به صورت حضوری برای تحویل سفارش یا ارسال به نشانی مشتری صورت گیرد و ارسال به منزل هزینه جداگانه‌ای دارد. این توضیحات فقط وضعیت یک شعبه خاص را نشان می‌دهد و برای تعمیم آن به تمامی فروشگاه‌های شهروند کافی نیست.

مسئول یکی دیگر از فروشگاه‌های شهروند، وضعیت استقبال از طرح را در زمان مراجعه عادی توصیف کرده و بر این باور بود که اگر در ماه‌های آینده قیمت‌ها افزایش یابد و فاصله بین قیمت بازار و قیمت‌های طرح بیشتر شود، ممکن است تقاضا افزایش پیدا کند. اظهارنظر او نظرات یک مسئول فروشگاه را بازتاب می‌دهد و بدون ارائه آمار مربوط به فروش، تعداد سفارش‌ها و میزان مراجعه مشتریان، نمی‌توان آن را به کل طرح تعمیم داد.

پاسخ به چند سؤال مهم 

یکی از موضوعات قابل توجه، تفاوت قیمت اقلام مشمول طرح با قیمت‌های مشابه در فروشگاه‌ها است. مسئول یکی دیگر از فروشگاه‌های شهروند بیان داشت که قیمت تعدادی از کالاهای ارائه شده در فروشگاه به دلیل کاهش سود بازرگانی، فاصله زیادی با قیمت‌های طرح ندارد. اما با این حال، در مقایسه‌ای که در وقت بازدید انجام شد، اختلاف قیمتی تقریباً ۵۵ هزار تومانی بین برخی کالاهایی که به عنوان مشابه معرفی شده بودند، مشاهده گردید.

ابهام دیگری که مطرح است، به اطلاعات قابل مشاهده در سامانه شهرزاد مرتبط می‌شود. زمانی که خرید کالا به سفارش اینترنتی بستگی دارد، دانستن برند، وزن، قیمت نهایی و موجودی هریک از کالاها اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. اگر مصرف‌کننده نتواند قبل از ثبت سفارش، مشخصات دقیق کالای دریافتی را شناسایی کند، توانایی انتخاب آگاهانه و مقایسه قیمت‌ها به شدت محدود خواهد شد. این مسئله همچنان در بستر شهرزاد به چشم نمی‌خورد.

علاوه بر این، عدم عرضه کالاهایی نظیر گوشت منجمد با قیمت اعلامی در سامانه (در تاریخ مراجعه ۲۰ مهر) در برخی از زمان‌ها، این سؤال را مطرح می‌کند که مسئولیت تأمین و ارائه کالاهای مشمول چگونه توزیع می‌شود و آیا در صورت نیاز به کالای مذکور، موجودی آن در زمان معین درج خواهد شد؟

همچنین، عدم اجرای محدودیت‌های خرید اعلام‌شده برای هر نفر در سامانه شهرزاد در حال حاضر یک موضوع دیگر است. با وجود آنکه در توضیحات ابتدایی طرح، برای خرید برخی کالاها سهمیه مشخصی به ازای هر نفر در ماه تعیین شده بود (برنج: ۲ کیلوگرم، گوشت: ۲ کیلوگرم، سویا: ۲ کیلوگرم، روغن: ۱ کیلو و ۳۰۰ گرم و حبوبات: ۴ کیلوگرم)، اما هنگام بررسی سامانه در تاریخ ۲۷ مهر ۱۴۰۵ این محدودیت‌ها هنوز اجرایی نشده بود. این نکته پرسش‌هایی را در مورد زمان و روش فعال شدن سازوکار کنترل سهمیه‌ها به وجود می‌آورد و پیش از آن، چه تدابیری برای رعایت سهمیه‌های مشخص‌شده اتخاذ خواهد شد؟

به‌طورکلی، طرح «تورم صفر» با وعده‌ای برای تثبیت قیمت برخی کالاهای اساسی آغاز شده است؛ ولی ارزیابی نتایج این طرح تنها محدود به اعلام قیمت‌ها نخواهد بود. به‌منظور روشن ساختن ابعاد مختلف اجرای این طرح، دریافت پاسخ از مسئولان شهرداری تهران، سازمان میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند در خصوص چگونگی تداوم تأمین کالا، دسترسی در مراکز معرفی‌شده، شفافیت در اطلاعات سفارش اینترنتی و انتشار آمار قابل سنجش از میزان فروش و استقبال شهروندان، از جمله نکاتی است که می‌تواند به تصویر دقیق‌تری از وضعیت اجرای طرح کمک کند.

انتهای پیام