براساس گزارش‌های بی‌بی‌سی، جنگلهایی که در سواحل موزامبیک هزاران سال پیش به دلیل افزایش سطح آب زیر آب رفتند، اکنون به مکانی برای جمعیتی گسترده از موجودات دریایی تبدیل شده‌اند. محققان جهت مطالعه بقایای این جنگل‌ها که به صخره‌های پوده‌ای شهرت دارند، اقدام نموده و به این نتیجه دست یافته‌اند که تنوع اکولوژیکی آنها با صخره‌های مرجانی اطراف قابل مقایسه است. این یافته نشان‌دهنده پتانسیل بقایای اکوسیستم‌های قدیمی است که می‌توانند بعد از تغییرات محیطی برای حیات دریایی اهمیت پیدا کنند.
چگونه جنگل‌های باستانی به صخره‌های دریایی تبدیل گشتند؟
این صخره‌ها در ناحیه بازاروتو موزامبیک واقع شده‌اند. آزمایشات رادیوکربنی نشان می‌دهد عمر آنها بین ۳۰۰ تا ۵٬۰۰۰ سال متغیر است. به هنگام بالا آمدن سطح دریا، آب به نواحی ساحلی نفوذ کرد و باتلاق‌ها و درختان را پوشش داد. پس از غرق شدن جنگل‌ها، امواج آب رسوبات اطراف را شستند و باعث شدند که لایه‌های پوده بوجود آیند.
پوده به‌عنوان ماده‌ای آلی که از جمع‌آوری بقایای گیاهان تجزیه‌نشده یا نیمه‌تجزیه در اکوسیستم‌های مرطوب شکل می‌گیرد، شناخته می‌شود. این لایه‌های نمایان شده، سطحی نسبتاً سخت را فراهم آوردند که بیشتر آن از شن‌های متحرک تشکیل شده است. این سطوح امکان استقرار گیاهان دریایی، جلبک‌های بزرگ و اسفنج‌ها را فراهم کردند و به تدریج موجب ظهور سایر موجودات در این محیط گشتند.
ماریو لبراتو، نویسنده اصلی این تحقیق و یکی از مؤسسان رصدخانه اقیانوسی مرکز مطالعات علمی بازاروتو، می‌گوید بسترهای سخت طبیعی در این ناحیه ساحلی نادرند. به گفته او، نمایان شدن لایه‌های پوده باستانی زیستگاهی نسبتاً پایدار برای استقرار، پنهان شدن و تغذیه آبزیان ایجاد کرده است.
آیا تنوع زیستی این صخره‌ها با صخره‌های مرجانی برابری می‌کند؟
محققان سه صخره پوده‌ای را مورد بررسی قرار داده و تنوع زیستی آنها را با یک صخره مرجانی در نزدیکی مقایسه کردند. نتایج این تحقیقات ثابت کرد که با وجود تفاوت‌های ساختاری در این زیستگاه‌ها، تنوع گونه‌ها در آنها به یکدیگر نزدیک است.
هر یک از صخره‌های پوده‌ای مورد بررسی بین ۲۶ تا ۳۶ گونه ماهی کوچک را در خود جای داده‌اند؛ که این ترکیب مشابهت زیادی با گونه‌های مشاهده شده در صخره مرجانی مجاور دارد. این صخره‌ها حتی بدون وجود مرجان‌ها، محیطی ایده‌آل برای حیات جانوران دریایی فراهم کرده‌اند.
شکاف‌ها و حفره‌های موجود در سطح پوده نیز از جمله مکان‌های امن برای موجوداتی نظیر شاه‌میگوهای خاردار، صدف‌ها و کشتی‌چسب‌ها به شمار می‌روند. بچه‌ماهیان قادرند در این فضاهای کوچک از خطر شکارچیان دور شوند. به همین خاطر، این صخره‌ها نقش مهمی در رشد گونه‌هایی همچون اسنپرها و گرونت‌ها دارند.
محققان همچنین لاک‌پشت‌های سبز و گاوهای دریایی را در نزدیکی این زیستگاه‌ها رصد کردند. هر دوی این موجودات از علف‌های دریایی تغذیه می‌کنند که در نواحی خاصی از این فضا رشد می‌کنند.
لبراتو معتقد است که مقدار حیات در این لایه‌های باستانی و شمار گونه‌هایی که میان این لایه‌ها و صخره‌های مرجانی نزدیک جابه‌جا می‌شوند، محققان را به شگفتی وا داشته است. این ارتباط دلالت بر آن دارد که نباید صخره‌های پوده‌ای را به‌عنوان زیستگاه‌هایی کاملاً مستقل از اکوسیستم‌های دریایی پیرامون در نظر گرفت.
آیا صخره‌های پوده‌ای قادر به ذخیره کربن هستند؟
اهمیت این زیستگاه‌ها تنها به تنوع جانداران محدود نمی‌شود. در برخی نمونه‌های پوده‌ای مورد بررسی، کربن آلی تا ۴۰ درصد بر اساس وزن خشک مشاهده شده است. این خصوصیت می‌تواند این صخره‌ها را به محل‌هایی ارزشمند برای مطالعه کربن آبی تبدیل کند؛ اصطلاحی که به کربن جذب‌شده و ذخیره شده در اکوسیستم‌های دریایی و ساحلی اشاره دارد.
با این حال، پژوهشگران هنوز نیاز دارند که میزان کربنی که این زیستگاه‌ها به‌طور مداوم ذخیره می‌کنند، ارزیابی دقیق‌تری داشته باشند. لذا، وجود کربن آلی فراوان در نمونه‌ها به تنهایی برای شناخت نقش نهایی آنها در چرخه کربن کافی نیست.
زیستگاهی با ارزش اما حساس
صخره‌های پوده‌ای در عمق تنها ۲ تا ۴ متر زیر آب قرار دارند. این عمق کم سبب می‌شود که نور خورشید و گرما به این زیستگاه‌ها برسد و دمای آب در طول روز دستخوش تغییراتی گردد. پژوهشگران دماهایی بین ۲۴٫۵ تا ۲۸٫۶ درجه سانتی‌گراد را ثبت کردند و تغییرات روزانه دما در برخی موارد به چهار درجه رسید.
طوفان‌های شدید نیز ممکن است این زیستگاه‌ها را با رسوبات مدفون سازند، لایه‌های پوده را نمایان کنند یا به آنها آسیب بزنند. این موارد نشان‌دهنده آسیب‌پذیری صخره‌های پوده‌ای، با وجود تنوع زیستی چشمگیر، در برابر تغییرات محیطی است.
نظرات کاربران