به گزارش ایسنا، با ورود به روزهای سرد سال، تأمین مداوم گاز و مدیریت سوخت زمستانی به یکی از مسائلی کلیدی در صنعت انرژی کشور تبدیل شده است. این مسئله به ویژه امسال به دلیل خسارت‌هایی که به برخی تأسیسات گازی در اثر جنگ تحمیلی وارد شده، شاهد توجه بیشتری است. در چنین شرایطی، اقداماتی نظیر بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، ارتقاء آمادگی شبکه انتقال، پیش‌بینی سوخت جایگزین برای نیروگاه‌ها و مدیریت مصرف از جمله راهکارهایی است که به منظور عبور از فصل سرد دنبال می‌شود.
در پی جنگ تحمیلی سوم، تعدادی از تأسیسات نفت، گاز، پالایش و ذخیره‌سازی کشور آسیب دیدند؛ به طوری که ظرفیت تولید گاز کشور به طور روزانه تا حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب کاهش یافته است. بازیابی این ظرفیت به چرخه تولید با نزدیک شدن به فصل سرما به یکی از وظایف مهم وزارت نفت تبدیل گردیده است.
با این وجود، تأمین مداوم گاز در زمستان تنها به بازسازی تأسیسات و افزایش تولید محدود نمی‌شود. انتقال گاز از مراکز تولید به مناطق مصرف، تأمین سوخت نیروگاه‌ها در زمان اوج تقاضا در بخش خانگی و تجاری و پیش‌بینی شرایط اضطراری نیز از عوامل کلیدی در پایداری شبکه به شمار می‌آیند. در کنار این اقدامات، مدیریت مصرف می‌تواند به کاهش فشار بر شبکه و استفاده بهینه از ظرفیت‌های موجود کمک کند.
تلاش برای بازسازی پارس جنوبی و احیای ظرفیت ازدست‌رفته
در تاریخ ۲۷ اسفند سال گذشته، به دلیل حمله دشمن به تأسیسات گازی پارس جنوبی، پالایشگاه‌های سوم، چهارم، پنجم و ششم دچار آسیب شدند و حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب در روز از ظرفیت فرآورش گاز، معادل یک‌سوم تولید گاز کشور در آن زمان، از چرخه تولید خارج گردید.
با توجه به اهمیت این پالایشگاه‌ها در تأمین گاز مورد نیاز کشور، بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و احیای بخش‌هایی از ظرفیت از دست‌رفته در اولویت قرار گرفت. براساس اظهارات سعید توکلی-مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران- برای بازگرداندن بخش قابل توجهی از ظرفیت، هم‌زمان با ایمن‌سازی و آواربرداری، طرح تولید زودهنگام در دستور کار قرار گرفت. در این راستا، بهره‌برداری از ظرفیت‌های خالی سایر پالایشگاه‌های پارس جنوبی و نقاط دیگر این امکان را ایجاد کرد که بخشی از ظرفیت ازدست‌رفته به چرخه تولید بازگردد. بر اساس گفته وی، در مرحله اول برای تولید زودهنگام در چهار فاز و بازگرداندن حدود ۱۰۶ میلیون مترمکعب در روز برنامه‌ریزی شده بود. در این میان، سه فاز به چرخه تولید ورود کردند که تعهد تولیدی آن‌ها حدود ۹۴ میلیون مترمکعب در روز بوده، اما در عمل نزدیک به ۱۰۰ میلیون مترمکعب در روز ظرفیت به چرخه تولید بازگشت.
در ادامه فرآیند بازسازی، رئیس هیأت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران به تازگی از پیشرفت فیزیکی ۷۴ درصدی ردیف آسیب‌دیده فاز ۱۴ پارس جنوبی خبر داده و اعلام کرد که برای عملیاتی شدن این ردیف تا اوایل بهمن امسال برنامه‌ریزی شده است. این روند نشان می‌دهد که بازگردانی ظرفیت تولید هم از طریق بهره‌برداری از امکانات موجود و اجرای طرح‌های تولید زودهنگام و هم از طریق تکمیل اقدامات بازسازی پیگیری می‌شود. با این حال، تحقق برنامه‌های اعلام‌شده به پیشرفت عملیات اجرایی و فراهم شدن شرایط لازم برای استفاده وابسته است و به همین دلیل آمادگی سایر بخش‌های شبکه نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
شبکه انتقال؛ زنجیره مکمل در بازسازی و افزایش تولید
فرآیند تولید و فرآورش گاز تنها بخشی از زنجیره تأمین این منبع انرژی به شمار می‌آید و انتقال آن از مراکز تولید به مناطق مصرف نیز نقشی کلیدی در پایداری شبکه دارد. به همین خاطر، هم‌زمان با بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و تلاش برای افزایش تولید، بهره‌برداری از زیرساخت‌های انتقال گاز نیز در دستور کار قرار گرفته است. شرکت انتقال گاز ایران به منظور عبور از زمستان، تعمیر و نگهداری خطوط لوله، آماده‌سازی ایستگاه‌های تقویت فشار، توسعه خطوط انتقال و افزایش ظرفیت عملیاتی شبکه را در دستور کار دارد و برنامه‌ریزی برای آرایش شبکه و پیش‌بینی شرایط مختلف تولید و مصرف نیز از دیگر اقداماتی است که به منظور مدیریت بهتر جریان گاز انجام می‌شود.
پیمان خضرایی -مدیرعامل شرکت انتقال گاز ایران- در اواسط مهرماه در نشستی که به منظور هماهنگی و ارتقای پایداری شبکه انتقال گاز شمال کشور برگزار شد، به اهمیت این موضوع اشاره کرد و گفت: امسال راهبرد عملیاتی ما نسبت به گذشته متمرکزتر است و ارزیابی دقیق سناریوهای مختلف فنی در مناطق انتهای خطوط لوله، به ویژه در خطه شمال کشور، در حفظ توازن و پایداری شبکه نقش حیاتی دارد.
اهمیت این برنامه‌ریزی در مناطق انتهایی شبکه انتقال بیشتر احساس می‌شود؛ مناطقی که ممکن است در شرایط ناترازی و محدودیت عرضه با چالش‌های بیشتری در تأمین گاز روبه‌رو شوند. در این موقعیت، مدیریت جریان گاز متناسب با میزان تولید و نیاز مناطق مختلف به همراه بهینه‌سازی استفاده از ظرفیت خطوط لوله و ایستگاه‌های موجود می‌تواند در کاهش فشار بر شبکه مؤثر واقع شود. همچنین، آماده‌سازی زیرساخت‌های انتقال و پیش‌بینی مصرف و تأمین سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها یکی دیگر از محورهای برنامه‌ریزی برای فصل سرد سال است؛ موضوعی که ارتباط مستقیمی با تأمین گاز بخش خانگی و تجاری دارد.
سوخت جایگزین نیروگاه‌ها و برنامه‌ریزی برای شرایط اضطراری
با نزدیک شدن به فصل سرما و افزایش تقاضای گاز در بخش‌های خانگی و تجاری، تأمین سوخت نیروگاه‌ها به مسئله‌ای حائز اهمیت در مدیریت انرژی تبدیل می‌شود. در این راستا، ذخیره‌سازی سوخت مایع به‌عنوان یکی از راهکارهای پشتیبان تأمین انرژی مورد توجه قرار گرفته است تا در صورت افزایش نیاز بخش خانگی به گاز، امکان استفاده از سوخت جایگزین در نیروگاه‌ها فراهم آید.
طبق آخرین آمار رسمی اعلام شده در شهریورماه، ذخایر گازوئیل نیروگاه‌های کشور به حدود ۳.۲ میلیارد لیتر رسیده است؛ ظرفیتی که می‌تواند در ماه‌های سرد سال و در صورت افزایش تقاضای گاز به عنوان سوخت جایگزین نیروگاه‌ها به کار رود. بر اساس اظهارات وزیر پیشین نفت، ذخیره‌سازی سوخت مایع برای نیروگاه‌ها و افزایش ذخایر گازوئیل برای صنایع در دستور کار قرار گرفته تا در روزهای اوج مصرف گاز، سوخت مورد نیاز نیروگاه‌ها و صنایع تأمین شود و از بروز وقفه در خدمات‌رسانی جلوگیری به عمل آید.
اگرچه پیش‌بینی سوخت جایگزین مهم است، اما مدیریت شرایط زمستانی به همین اقدام خلاصه نمی‌شود و آماده‌سازی برای مواجهه با سناریوهای مختلف تولید و مصرف نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران اخیراً به انجام تعمیرات اساسی و اقدامات فنی به منظور افزایش پایداری شبکه گاز کشور اشاره کرده و بیان کرده است که سناریوهای مختلف از بدترین شرایط تا وضعیت واقع‌بینانه برای مدیریت ناترازی گاز و تأمین پایدار آن در ماه‌های سرد پیش‌بینی شده است.
به گفته وی، ناترازی انرژی می‌تواند بر پایداری تأمین گاز در برخی استان‌ها تأثیر بگذارد و تعدادی از استان‌ها به‌طور متناوب تحت تأثیر تنش گازی قرار گیرند که سه استان با شرایط شدیدتر مواجه هستند. برای حفظ پایداری در سایر استان‌ها، تغییر آرایش شبکه و اجرای اقدامات فنی و فرایندی در برنامه قرار گرفته است.
مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران همچنین بر اهمیت تأمین گاز استان‌های شمالی کشور تأکید کرد و افزود: با توجه به موقعیت این استان‌ها در انتهای زنجیره تأمین گاز و آسیب‌پذیری بیشتر آن‌ها در شرایط ناترازی، هماهنگی بین شرکت ملی گاز، استانداری‌ها و دیگر دستگاه‌های مسئول به عنوان یک اولویت در دستور کار قرار گرفته است. به گفته وی، سناریوهای عملیاتی مختلف و برنامه‌های اجرایی لازم، هم برای اقداماتی که به شرکت ملی گاز مربوط است و هم برای وظایف سایر دستگاه‌ها تدوین شده است.
وی همچنین با اشاره به احتمال بروز محدودیت در تأمین گاز در شرایط بحرانی، گفت که برای تمامی سناریوها، از بدترین حالت تا شرایط واقع‌بینانه‌تر، برنامه‌های جایگزین پیش‌بینی شده و این اقدامات در استان‌ها با همکاری استانداری‌ها در حال پیگیری است. تأمین سوخت جایگزین برای نیروگاه‌ها و سایر بخش‌های لازم نیز از موضوعات اساسی در این برنامه‌ریزی‌ها محسوب می‌شود.
در این راستا، بازسازی تأسیسات، آماده‌سازی شبکه انتقال، ذخیره‌سازی سوخت مایع و تدوین سناریوهای اضطراری به عنوان بخش‌های مکمل برنامه آمادگی زمستانی شناخته می‌شوند. این اقدامات به صورت هم‌زمان دنبال می‌شوند تا از بروز اختلال در تأمین انرژی کاسته شود. از طرف دیگر، مدیریت مصرف نیز می‌تواند به افزایش اثربخشی این برنامه‌ها کمک شایانی نماید.
نقش مشترکان در پایداری شبکه گاز
علاوه بر اقدامات فنی و عملیاتی برای افزایش تولید، آماده‌سازی شبکه انتقال و تأمین سوخت جایگزین، اصلاح الگوی مصرف نیز یکی از عوامل حیاتی در کاهش فشار بر روی شبکه انرژی کشور است. بالا بودن شدت مصرف انرژی در کشور، ضرورت توجه به مدیریت مصرف را به ویژه در روزهای اوج تقاضا افزایش می‌دهد؛ موضوعی که برای تأمین پایدار گاز، به ویژه در استان‌های شمالی، اهمیت دوچندانی دارد.
بر اساس آمار و اطلاعات ارائه شده، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد مصرف گاز در بخش خانگی به گرمایش اختصاص دارد. بنابراین، بهینه‌سازی سیستم‌های گرمایشی و جلوگیری از هدررفت حرارت می‌تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش مصرف گاز داشته باشد. همچنین اقدامات مانند استفاده از درزگیر برای پنجره‌ها و درها، نصب پنجره‌های دوجداره، به کارگیری پرده‌های ضخیم، تنظیم دمای پکیج در محدوده ۵۵ تا ۶۰ درجه سانتی‌گراد و هماهنگی مناسب شعله بخاری از جمله راهکارهایی هستند که می‌توانند به کاهش مصرف گاز در منازل کمک کنند.
کارشناسان تأکید می‌کنند هدف از مدیریت مصرف بهینه‌سازی استفاده از انرژی است بدون آنکه بر آسایش و رفاه خانوارها تأثیر منفی بگذارد. در این میان، حتی انجام اقدامات کوچک در هر خانه، اگر به مقیاس ملی گسترش یابد، می‌تواند تأثیر چشمگیری بر میزان مصرف گاز داشته باشد.
بر این اساس، اگر هر خانوار در روزهای اوج مصرف، دمای محیط منزل خود را تنها یک درجه سانتی‌گراد کاهش دهد، در مجموع حدود ۲۵ میلیون مترمکعب به پایداری شبکه گاز کشور کمک خواهد کرد. این حقیقت نشان می‌دهد که در کنار مسئولیت‌های دستگاه‌های اجرایی و شرکت‌های فعال در صنعت انرژی، مشارکت مشترکان نیز می‌تواند نقشی اثرگذار در مدیریت تقاضا ایفا نماید.
در نهایت، آمادگی برای تأمین پایدار گاز در زمستان پیش رو نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ در بخش‌های مختلف صنعت انرژی است. بازسازی پالایشگاه‌های آسیب‌دیده در پارس جنوبی و بازگردانیدن ظرفیت‌های ازدست‌رفته، آماده‌سازی خطوط انتقال، تأمین سوخت جایگزین برای نیروگاه‌ها و تدوین سناریوهای مختلف برای مدیریت شرایط بحرانی، هر یک بخشی از این برنامه را تشکیل می‌دهند. با توجه به ادامه فرآیند بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده و احتمال افزایش تقاضای گاز در روزهای سرد، آمادگی زمستانی باید به‌صورت یک برنامه یکپارچه در تمام حلقه‌های زنجیره تأمین پیگیری شود.
انتهای پیام
نظرات کاربران