باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - با شدت گرفتن مشکلات آبی در کشور و لزوم استفاده مؤثر از منابع موجود، توجه به ابزارهای اقتصادی به یکی از ارکان کلیدی در مدیریت منابع آب تبدیل شده است. در این حوزه، گواهی صرفه‌جویی آب به‌عنوان یک راهکار مدنظر برای تحریک انگیزه‌های اقتصادی در اجرای طرح‌های صرفه‌جویی، قابلیت فراهم آوردن بستر همکاری برای شهروندان، شرکت‌ها و فعالان اقتصادی جهت کاهش هدررفت آب را دارد.
طبق اظهارات مقامات وزارت نیرو و بورس انرژی ایران، مراحل تهیه و بررسی آیین‌نامه این طرح در حال انجام است و این موضوع در حال حاضر در مسیر تصویب توسط هیئت وزیران قرار دارد؛ همچنین بورس انرژی نیز اعلام کرده که توانایی لازم برای میزبانی معاملات این نوع گواهی را دارا است.
عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، در گفتگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، در خصوص آخرین وضعیت گواهی صرفه‌جویی آب بیان کرد: این طرح برپایه‌های حقوقی و قانونی مستحکم است و در قانون بودجه سال ۱۴۰۵ نیز به آن اشاره شده است.
وی افزود: وزارت نیرو مراحل مربوط به تهیه آیین‌نامه را تکمیل و پیشنهاد خود را ارائه کرده است. این آیین‌نامه در کمیسیون فرعی برنامه و بودجه دولت بررسی و در مورد آن جمع‌بندی شده و سپس به کمیسیون اصلی منتقل شده است؛ در این مرحله، سؤالات و ابهاماتی مطرح شده که رسیدگی به آن‌ها در هفته‌های اخیر ادامه داشته است.
سخنگوی صنعت آب کشور ادامه داد: پس از کامل شدن بررسی‌ها در کمیسیون اصلی، آیین‌نامه به صحن هیئت وزیران خواهد رفت و در صورت تصویب، مراحل ابلاغ و عملیاتی شدن آن آغاز خواهد شد؛ بنابراین این موضوع معطل تایید وزیر نیرو نیست و در حال حاضر در پروسه تصویب در هیئت وزیران قرار دارد.
وی در خصوص اهمیت پیاده‌سازی این طرح اظهار داشت: هدف این است که برای اولین بار، صرفه‌جویی و بهره‌وری آب نه تنها به‌عنوان یک ارزش فرهنگی و مسئولیت اجتماعی، بلکه به یک فعالیت اقتصادی پر سود تبدیل شود.
بزرگ‌زاده توضیح داد: براساس ویژگی‌های پیش‌بینی‌شده، شهروندان، شرکت‌ها و پیمانکاران می‌توانند پروژه‌هایی را در چارچوب مقررات تعریف‌شده اجرا کنند که موجب صرفه‌جویی یا افزایش بهره‌وری آب می‌گردد و در صورت اثبات و تأیید میزان صرفه‌جویی، از مشوق‌ها و مزایای اقتصادی برخوردار خواهند شد.
برای توضیح این مکانیزم، بزرگ‌زاده به نمونه‌ای از پروژه‌های صرفه‌جویی در شبکه آب شهری اشاره کرد و گفت: به‌عنوان مثال، یک شرکت می‌تواند با نوسازی شبکه آب شهری در مناطق قدیمی تهران از نشت و هدررفت آب جلوگیری کرده و در صورت تأمین شرایط آیین‌نامه از مزایای اقتصادی آن بهره‌مند شود. استفاده از ابزارهای اقتصادی برای ترغیب شهروندان و فعالان اقتصادی به صرفه‌جویی و افزایش بهره‌وری آب، به عنوان یکی از مؤثرترین راه‌حل‌ها برای مدیریت منابع آبی کشور مطرح است.
آمادگی بورس انرژی برای آغاز معاملات گواهی صرفه‌جویی آب
در این زمینه، نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، پیشتر در گفت‌وگویی با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان درباره آمادگی این بورس برای آغاز معاملات گواهی صرفه‌جویی آب بیان کرده بود: سرعت فعالیت‌ها در بورس انرژی بسیار بالا است و در صورت تکمیل فرآیندهای لازم، هیچ تأخیری برای پذیرش و عرضه وجود نخواهد داشت؛ همان‌طور که قبلاً اعلام شده، بورس انرژی برای میزبانی معاملات این نوع گواهی آماده است.
مدیرعامل بورس انرژی ایران با یادآوری پیگیری‌های این بورس از سال گذشته برای شروع معاملات گواهی صرفه‌جویی آب اظهار داشت: این گواهی بر منابع آبی جاری متمرکز است و شامل آب‌هایی می‌شود که تحت پوشش دستورالعمل آب‌های نامتعارف قرار نمی‌گیرند.
وی ادامه داد: بخش مربوط به صنعت آب کشور تاکنون تجربه‌ای در استفاده از سازوکارهای بازار نداشته و راه‌اندازی معاملات گواهی صرفه‌جویی آب، اولین تجربه در این حوزه خواهد بود و به همین دلیل نیز با سایر گواهی‌های صرفه‌جویی و حتی دیگر بخش‌های بازار آب در بورس انرژی تفاوت دارد.
نظیفی ابراز امیدواری کرد که فرآیندهای مربوطه هر چه سریع‌تر اجرایی شود تا معاملات گواهی صرفه‌جویی آب در بورس انرژی آغاز گردد و افزود: امید می‌رود که این رویداد به زودی اتفاق بیفتد و شروع معاملات این گواهی را شاهد باشیم.
تبدیل صرفه‌جویی آب به یک فعالیت اقتصادی و سودآور
از نگاه کارشناسان، یکی از برجسته‌ترین مزایای گواهی صرفه‌جویی آب ایجاد ارتباط میان کاهش مصرف و منافع اقتصادی است. هنگامی که صرفه‌جویی به توصیه‌های عمومی و اقدامات داوطلبانه محدود می‌شود، طراحی یک سازوکار اقتصادی می‌تواند انگیزه لازم را برای سرمایه‌گذاری در پروژه‌های کاهش هدررفت و افزایش بهره‌وری فراهم آورد.
در این سازوکار، صرفه‌جویی آب می‌تواند به یک نتیجه قابل اندازه‌گیری و ارزیابی تبدیل شود؛ به این معنا که اجرای پروژه‌هایی نظیر نوسازی شبکه‌های فرسوده، کاهش نشت آب و بهبود بهره‌وری در مصرف، در صورت تأیید میزان صرفه‌جویی و تحقق شرایط مقرر، امکان بهره‌مندی از منافع اقتصادی را فراهم می‌آورد.
از دیگر مزایای پنهان این طرح می‌توان به افزایش مشارکت بخش خصوصی، ایجاد فرصت‌های جدید برای سرمایه‌گذاری در صنعت آب، هدایت منابع مالی به سمت پروژه‌های مؤثر و تقویت شفافیت در ارزیابی نتایج اقدامات صرفه‌جویی اشاره کرد. بعلاوه، در صورت طراحی دقیق مکانیسم معاملاتی، امکان ایجاد انگیزه‌های اقتصادی برای اجرای پروژه‌هایی فراهم می‌شود که بدون وجود چنین مشوق‌هایی ممکن است از نظر مالی جذابیتی نداشته باشند.