بین تاریخ اول خرداد تا پانزدهم تیرماه سال جاری، نزدیک به یک میلیون نفر از شهروندان ایرانی در «طرح ملی سنجش سلامت روان» مشارکت کرده‌اند. هدف این طرح، ارزیابی تأثیرات بحران‌های اخیر، به ویژه جنگ، بر وضعیت روانی مردم و سنجش سطح اضطراب آن‌ها بود.
اکنون که نتایج این طرح منتشر شده، آشکار است که شهروندان مضطرب علی‌رغم آگاهی از مشکلات روانی خود، چندان رغبت به پیگیری و درمان نشان نمی‌دهند.
بیشترین سطح اضطراب در پایتخت مشاهده شده است و این دو آمار گویای آسیب‌پذیری و در عین حال بی‌تمایلی تهرانی‌ها برای اصلاح مشکلات روانی خود است. به نظر می‌رسد ساکنان تهران نسبت به دریافت «تراپی» آنقدر آسیب‌دیده و خسته‌اند که به دنبال آن نباشند.
شرکت‌کنندگان متأهل و جوان
سنجش وضعیت سلامت روان پس از جنگ ۴۰ روزه و با همکاری سازمان بهزیستی کشور و سایر نهادها به انجام رسید و هدف آن بررسی آسیب‌های ناشی از جنگ بر روان مردم بود.
از تاریخ اول خرداد ۱۴۰۵، شهروندان از طریق لینکی که به‌صورت پیامکی ارسال شده بود، به پرسش‌نامه‌هایی راهنمایی می‌شدند که میزان اولیه اضطراب آن‌ها را بررسی می‌کرد. در این ارزیابی نسبت افرادی که شغل آزاد داشتند با کارمندان و خانه‌داران تقریباً برابر بود و همچنین نسبت تحصیلات زیر دیپلم، دیپلم و کارشناسی نیز نزدیک به هم بود. بیش از ۶۰ درصد شرکت‌کنندگان را افراد متأهل تشکیل می‌دادند و گروه‌های سنی ۱۸ تا ۲۵ و ۳۶ تا ۴۵ ساله بیشتر از سایرین در این سنجش حضور داشتند. نسبت مردان و زنان شرکت‌کننده نیز تفاوت زیادی نداشت. این طرح بزرگترین نمونه‌گیری از وضعیت روانی مردم ایران پس از یک سال جنگ محسوب می‌شود.
ترکیب نیروی انسانی و فناوری
سیدحسن موسوی‌چلک، معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی کشور، اظهار داشت: «اجرای این طرح در شرایط ویژه کشور، سرمایه‌ای گرانبها برای بهزیستی و نظام سلامت به شمار می‌آید تا عواقب روانشناختی ناشی از جنگ را شناسایی و پایش کند و افراد را به سمت مدیریت خدمات سلامت روان هدایت کند. در جوامع تحت تأثیر بحران‌های شدید، شیوع اختلالات روانی می‌تواند تا دو برابر افزایش یابد. با بهره‌گیری از این تجربه، می‌توانیم افراد در شرایط بحرانی را سریع‌تر شناسایی و مداخلات روانشناختی لازم را انجام دهیم.»
موسوی چلک همچنین افزود: «مطالعه قبلی بهزیستی که بر روی سالمندان تمرکز داشت، نشان داد ۷۰ درصد از آن‌ها در زمان جنگ به تشدید اضطراب دچار شده‌اند.»
یک پنجم تهرانی‌ها اضطراب دارند
همه ۳۱ استان کشور در طرح سنجش سلامت روان مشارکت داشتند و استان با بهترین شرایط آن است که کمترین درصد از افراد مبتلا به اضطراب (پرخطر) را داشته باشد. آمار به‌دست آمده نشان می‌دهد در استان‌های پرجمعیت و کلان‌شهرها، میزان آسیب روانی بالاست. در تهران، یک‌پنجم افراد دچار اضطراب شدید هستند و از این گروه، تنها یک‌پنجم تمایل دارند که مشکلات خود را به طور جدی پیگیری کنند. پس از تهران، خراسان رضوی با کمتر از ۱۰ درصد افراد دچار اضطراب قرار دارد و اصفهان در رتبه بعدی است. در انتهای این نمودار، سه استان خراسان شمالی، سمنان و اردبیل با کمتر از یک درصد از افراد پراضطراب و نیز کمتر از یک درصد از افراد تمایل‌مند به پیگیری وضعیت روانی قرار گرفته‌اند. به‌نظر می‌رسد، با افزایش میزان آسیب، آگاهی درباره نیاز به درمان نیز بهبود می‌یابد؛ اما این آگاهی به تنهایی نتوانسته است موجب شود تا تمام افراد آسیب‌دیده، تمایل به پیگیری مشکلات خود داشته باشند.
شهروندان پیگیر درمان روانی خود نیستند
با پیشرفت مراحل اجرایی طرح سنجش سلامت روان، تعداد افرادی که در آن باقی می‌ماندند کاهش می‌یافت. شهروندانی که پس از ارزیابی دچار اضطراب تشخیص داده شدند در مراحل بعدی به طور مداوم کاهش می‌یافتند و از بین ۷۰ هزار مورد شناسایی شده، تنها نزدیک به ۱۱ هزار نفر اقدام به مراجعه واقعی به مراکز مشاوره کردند. این آمار حکایت از آن دارد که شهروندان هیچ رغبت خاصی به پیگیری نیازهای درمانی روانی خود نشان نمی‌دهند. به‌نظر می‌رسد حوزه سلامت روان در نظر عموم، به اندازه‌ای که نیاز به درمان فوری داشته باشد، حساسیت ندارد.
نظرات کاربران