فرارو- عبدالحلیم قندیل، تحلیلگر ارشد مسائل خاورمیانه در روزنامه القدس العربی
به گزارش فرارو به نقل از روزنامه القدس العربی، تحرکات نظامی و سیاسی آمریکا و اسرائیل، بار دیگر احتمال تشدید تقابل با ایران را در کانون توجه قرار داده است. اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا درباره ادامه همکاری با بنیامین نتانیاهو، از تداوم فشارهای واشنگتن و تل‌آویو علیه تهران حکایت دارد؛ فشاری که می‌تواند منطقه را وارد مرحله تازه‌ای از جنگ و بی‌ثباتی کند.
دیدار پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا با نتانیاهو در پایگاه هوایی عوفر اسرائیل، توجه‌ها را به هماهنگی‌های نظامی دو طرف جلب کرده است. این دیدار پیش از اعلام رسمی، در برخی رسانه‌ها بازتاب یافت و سپس با توضیحاتی درباره ملاقات با فرماندهان ارشد نظامی آمریکا در منطقه همراه شد. نتانیاهو مدعی صدور دستورهایی به ارتش و موساد، برای اجرای طرح‌های مرتبط با ایران شده است. مجموعه این تحولات، احتمال تداوم راهبرد فشار نظامی و امنیتی علیه تهران و پاسخ تهران به تهدیدها را برجسته می‌کند.
تجربه جنگ قبلی؛ چرا راهبرد تغییر نظام با چالش روبه‌رو شد؟
حملات آغازین جنگ در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ و هدف قرار گرفتن مقام‌های ارشد ایرانی با هدف ایجاد اختلال در ساختار فرماندهی و تضعیف نظام سیاسی ایران همراه بود. با این حال، حمله به فروپاشی ساختار سیاسی کشور منجر نشد و نهادهای حکومتی و نظامی به فعالیت خود ادامه دادند.
تداوم فعالیت ساختار قدرت ایران نشان داد که اتکای صرف به حمله نظامی و ترور، لزوماً به تغییر نظام سیاسی منجر نمی‌شود. در مقابل، ادامه درگیری‌ها و بسیج نیروها، بر پیچیدگی شرایط منطقه‌ای افزود.
اکنون با مطرح شدن احتمال دور تازه حملات، مسئله اصلی این است که آیا تکرار راهبردهای پیشین می‌تواند نتیجه متفاوتی به همراه داشته باشد یا بار دیگر به افزایش هزینه‌های نظامی و گسترش بحران منجر خواهد شد.
تقویت توان موشکی ایران در آستانه دور تازه تنش‌ها
هم‌زمان با افزایش تهدیدهای نظامی، توجه به توان دفاعی و موشکی ایران نیز افزایش یافته است. انتصاب مهراد اخلاقی به‌عنوان وزیر دفاع ایران، با توجه به سوابق مطرح‌شده درباره فعالیت او در حوزه توسعه موشکی، اهمیت این توانمندی‌ها را در محاسبات امنیتی تهران برجسته می‌کند. همچنین، محمدرضا نقدی، در واکنش به تهدیدهای آمریکا درباره استفاده از تسلیحات سنگرشکن، از توانمندی‌های ایران در حوزه تسلیحات پیشرفته سخن گفته است.
مذاکرات در بن‌بست؛ تهران بر رفع فشارها تأکید دارد
در عرصه دیپلماسی نیز اختلاف تهران و واشنگتن بر سر شرایط آغاز مذاکرات همچنان پابرجاست. ایران خواستار توقف تهدیدهای نظامی، رفع محاصره دریایی، کاهش فشارهای اقتصادی، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و رفع محدودیت‌های صادرات نفت پیش از ورود به مذاکرات هسته‌ای شده است. در مقابل، دولت آمریکا بر پذیرش شروط خود درباره برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد؛ اختلافی که دستیابی به توافق را دشوار کرده است.
در همین حال، تحرکات دیپلماتیک روسیه و پاکستان برای انتقال پیام میان طرفین، از ادامه تلاش‌ها برای مدیریت بحران حکایت دارد. با این حال، تا زمانی که اختلافات اساسی درباره تحریم‌ها، امنیت منطقه‌ای و برنامه هسته‌ای حل‌وفصل نشود، احتمال بازگشت تنش‌های نظامی همچنان مطرح خواهد بود.
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها درباره دور تازه درگیری، گسترش دامنه جنگ به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس است. در صورت حمله گسترده آمریکا و اسرائیل به ایران، احتمال هدف قرار گرفتن پایگاه‌های نظامی آمریکا در منطقه و گسترش حملات به زیرساخت‌های حیاتی افزایش می‌یابد. تأسیسات نفتی، نیروگاه‌ها، مراکز آب‌شیرین‌کن و مسیرهای انتقال انرژی از جمله اهدافی هستند که در صورت گسترش درگیری می‌توانند در معرض خطر قرار گیرند. چنین وضعیتی نه‌تنها امنیت کشورهای منطقه، بلکه بازار جهانی انرژی و اقتصاد بین‌المللی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
در این میان، مشارکت احتمالی برخی کشورهای عربی در عملیات نظامی علیه ایران می‌تواند دامنه بحران را افزایش دهد و آنها را در معرض پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ قرار دهد. گسترش همکاری‌های امنیتی با اسرائیل نیز ممکن است به تشدید شکاف‌های سیاسی و امنیتی در منطقه بینجامد.
ضرورت مصالحه برای جلوگیری از گسترش بحران
در شرایط افزایش تنش‌ها، احمد الطیب، شیخ دانشگاه الازهر، بر ضرورت آشتی و کاهش درگیری‌ها میان کشورهای منطقه تأکید کرده است. جلوگیری از گسترش جنگ و کاهش اختلافات میان کشورهای عربی و اسلامی، می‌تواند از افزایش هزینه‌های انسانی و اقتصادی بحران جلوگیری کند.
مجموع تحولات نشان می‌دهد که منطقه در برابر دو مسیر متفاوت قرار دارد: ادامه تقابل نظامی با پیامدهایی فراتر از مرزهای ایران و اسرائیل، یا بازگشت به مسیر دیپلماسی و تلاش برای دستیابی به توافق‌های سیاسی و امنیتی.
در شرایطی که احتمال تشدید درگیری همچنان مطرح است، توقف تهدیدهای نظامی، کاهش تنش‌های منطقه‌ای و احیای مذاکرات می‌تواند مهم‌ترین گام برای جلوگیری از ورود خاورمیانه به دور تازه‌ای از جنگ و بی‌ثباتی باشد.
نظرات کاربران