در تاریخ نظامی پرواز، برخی از هواپیماها به نمادهایی از قدرت و فناوری تبدیل می‌شوند، ولی حتی این شاهکارهای مهندسی نیز گاهی با چالش‌های ناشناخته‌ای مواجه شده‌اند. داستان F-14 Tomcat که به خاطر رادار قوی و موشک‌های دوربرد فونیکس خود شناخته شده است، نمونه‌ای روشن از این واقعیت می‌باشد. این جنگنده به مدت زیادی با موتوری نامتناسب پرواز می‌کرد که نه تنها توانایی‌های کامل آن را محدود می‌ساخت، بلکه ایمنی خلبانانش را نیز به خطر می‌انداخت.
ریشه مشکل: از F-111B به F-14 تامکت
در اواخر دهه ۱۹۶۰، نیروی دریایی ایالات متحده در جستجوی یک جنگنده رهگیر بال‌متغیر و مافوق صوت بود که قابلیت حمل رادار هیوز AN/AWG-9 و موشک دوربرد فونیکس را داشته باشد. این سیستم‌ها توانایی شناسایی تهدیدات هوایی را از فاصله ۲۴۰ کیلومتری داشتند و می‌توانستند شش موشک فونیکس با برد ۱۹۰ کیلومتر و سرعت ۵ ماخ شلیک کنند. رابرت مک‌نامارا، وزیر دفاع آن زمان، جهت کاهش هزینه‌ها، نیروی دریایی را به استفاده از جنگنده F-111B آردوارک جنرال داینامیکس موظف کرد، هواپیمایی که در اصل برای نیروی هوایی طراحی شده بود.
F-111B برای عملیات نیروی دریایی سنگین و نامناسب بود. این هواپیما با وزن حدود ۴۰۸۰۰ کیلوگرم، برای برخاست و فرود ایمن بر روی عرشه‌های مختصر ناوهای هواپیمابر بسیار سنگین به شمار می‌آمد. این محدودیت‌ها سبب شد که مشخص گردد F-111B نمی‌تواند نیازهای عملیاتی نیروی دریایی را برآورده کند.
موتور TF-30: معمای مرگبار تامکت
یکی از مسائل کلیدی F-111B، موتورهای توربوفن Pratt & Whitney TF-30 بودند. این موتورها واکنش مناسبی به تغییرات ناگهانی دریچه گاز نشان نمی‌دادند و تمایل به استال کمپرسور داشتند. این نقص برای خلبانانی که در حال فرود بودند و ممکن بود نیاز به افزایش ناگهانی قدرت برای دور زدن و فرود مجدد داشته باشند، بسیار خطرناک بود؛ چرا که افزایش سریع دریچه گاز می‌توانست به خاموش شدن موتور بینجامد.
کنگره ایالات متحده در سال ۱۹۶۸ پروژه F-111B را لغو کرد. سپس گرومن در ژانویه ۱۹۶۹ قرارداد تولید F-14 Tomcat را با استفاده از همان رادار و موشک‌های مورد نظر نیروی دریایی برنده گردید. انتظار می‌رفت که F-14 با موتور جدید P&W F-401 پرواز کند، اما به دلیل تاخیرهای تولید و افزایش هزینه‌ها، این موتور به موقع آماده نشد. در نتیجه، گرومن ناچار شد از موتور TF-30 که در F-111B استفاده شده بود، برای F-14 Tomcat بهره‌برداری کند. اگرچه F-14 به طور تقریباً ۴۵۰۰ کیلوگرم سبک‌تر از F-111B بود، اما معایب ذاتی موتور TF-30 کماکان پابرجا ماند.
خلبانان F-14 تامکت اگرچه از پرواز با این جنگنده لذت می‌بردند، اما به سرعت متوجه شدند که موتورهای TF-30 نیاز به احتیاط بسیار دارند. فاصله نزدیک به ۳ متری میان موتورها به این معنا بود که اگر یکی از موتورها در سرعت‌های پایین دچار مشکل می‌شد (مانند فرود روی ناو هواپیمابر)، می‌توانست نیروی رانش نامتقارن ایجاد کرده و باعث واژگونی هواپیما گردد. این مسئله به از دست رفتن حدود ۴۰ فروند F-14 تامکت منجر شد که معادل ۲۸ درصد از حوادث کلاس A، به دلیل استال کمپرسور، شکست پره‌های توربین و واژگونی ناشی از نیروی رانش نامتقارن بود. خلبانان همواره در مورد اهمیت دقت در کار با دریچه گاز در زاویه‌های حمله بالا و آمادگی برای مواجهه با نیروی رانش نامتقارن در صورت از دست دادن موتور هشدار می‌دادند.
یک ارتقای دیرهنگام و ناکافی
نیروی دریایی هرگز موتور P&W F-401 را بر روی F-14 تامکت نصب نکرد و در سال ۱۹۷۴ از آن صرف نظر کرد. سرانجام در سال ۱۹۸۸، این جنگنده به ارتقای ضروری رسید: موتور General Electric F-110-GE-400. این موتورها توان رانش هر F-14 را به بیش از ۱۲ هزار پوند (حدود ۵۴۰۰ کیلوگرم) افزایش دادند، نرخ صعود را ۶۰ درصد و شعاع رهگیری را ۶۲ درصد بهبود بخشیدند. طراحی مجدد پره‌های فن و تیغه‌های ورودی جریان هوا را یکنواخت‌تر کرد و تغییرات سریع دریچه گاز را بدون نگرانی از استال امکان‌پذیر ساخت. با این موتورها، F-14 در نهایت عملکردی متناسب با ظاهر قدرتمند خود پیدا کرد.
اما از میان بیش از ۷۰۰ فروند F-14 Tomcat موجود در خدمت، بسیاری به دلیل هزینه‌های بالای ارتقاء هرگز به موتورهای جدید GE مجهز نشدند و تا پایان عمر خود همچنان با موتورهای TF-30 پرواز کردند. به طرز کنایه‌آمیز، بسیاری از این تامکت‌ها در دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ به «بمب‌کت» تبدیل شدند و با همان موتورهای TF-30 که برای جنگنده-بمب‌افکن لغوشده F-111B طراحی شده بودند، نقش حمله زمینی را ایفا کردند.
نظرات کاربران